به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا) در مشهد، نسخه خطی ۲۹۶ ساله «زمجینامه» در برنامه «از میراث مکتوب تا مسیر هدایت» و در قالب دویست و نود و ششمین برنامه سهشنبههای علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی با حضور محمد باقری، پژوهشگر و مصحح کتاب زمجینامه، جمعی از مدیران و کارشناسان سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی و دیگر علاقهمندان، در تالار «اندیشه» کتابخانه حرم مطهر حضرت رضا(ع) رونمایی و معرفی شد.
محمد باقری در این مراسم، عنوان کرد: تاکنون چهار نسخه خطی از زمجینامه در جهان شناخته شده است که دو نسخه آن در پاکستان، یک نسخه در تاجیکستان و یک نسخه نیز در ایران و در کتابخانه آستان قدس رضوی، وجود دارد.
این پژوهشگر ادامه داد: نسخه زمجینامه موجود در کتابخانه آستان قدس رضوی، قدیمیترین نسخه شناخته شده این اثر به شمار میآید که قدمت تاریخی کتابت آن به سال ۱۱۵۲ هجری قمری مقارن با دوره نادرشاه افشار، برمیگردد.
وی با اشاره به اینکه نسخه زمجینامه کتابخانه رضوی با عنوان «ابومسلمنامه» در این کتابخانه نگهداری میشود، افزود: این نسخه بهخط نستعلیق ۱۹ سطری در ۱۵۲ صفحه به زبان فارسی نوشته شده است. همچنین اثر حاضر، در سال ۱۳۳۲ هجری قمری توسط سید سعید طباطبایی تقدیم آستان قدس رضوی شده و از جمله آثار کتابخانه جامع گوهرشاد این آستان مقدس بوده است.
مصحح کتاب زمجینامه، تصریح کرد: نسخه حاضر افتادگی ندارد و مزین به ۱۱ مُهر است. براساس بررسی متن این نسخه زمجینامه، نویسنده آن احتمالاً اهل منطقه شرق بوده، چراکه اطلاعات جغرافیایی وی در اثر درباره مناطق مغرب اسلامی، اندک است. همچنین وی ارادت خاصی به اهل بیت(ع) داشته است.
وی با تأکید بر اینکه زمجینامه را میتوان در زمره کتابهای حوزه ادبیات انتقام؛ انتقام خون امام حسین(ع) در کربلا قرار داد، گفت: زمجینامهها اگرچه یک عنوان مشابه دارند، اما این آثار روایتگر رخدادها و داستانهای متفاوتی هستند.
باقری همچنین در این مراسم، بیان کرد: اگرچه ابومسلم، خراسانی نبود اما در دوره سفاح عباسی، امیر خراسان بود و سرانجام به دست منصور عباسی کشته میشود. همچنین ابومسلم از شخصیتهای مهم در ادبیات عامیانه ما به شمار میآید تا جایی که ابومسلمنامههای متعددی نوشته شده است.
وی افزود: پس از کشته شدن ابومسلم، قهرمان داستانهای عامیانه مردم، آنها شخصیتی تخیلی خلق میکنند به نام «امیر احمد زمجی» که فرزند خیالی «محمد بن حنیفه»، پسر امام علی(ع)، بوده است.
این پژوهشگر با تأکید بر تفاوت میان تاریخ و ادبیات عامیانه، تصریح کرد: براساس تاریخ، میان ابومسلم و ائمه اطهار(ع)، هیچ ارتباطی وجود نداشته است.
وی در این مراسم نکاتی نیز درباره وقایع تاریخی دوره حکومت عباسیان، معرفی ابومسلم بهعنوان رهبر نظامی شبکه دعوت عباسیان، قیامهایی که برای احقاق خون وی در تاریخ انجام شد، اهمیت داستانسرایی در دورههای تاریخی گذشته و روایت حماسههای دینی، بیان کرد.
باقری همچنین بر لزوم پژوهش بیشتر بر روی نسخههای خطی همچون ابومسلمنامه، اهمیت باورهای عامیانه درباره اهل بیت(ع) و ضرورت معرفی این آثار به نسل جوان امروز، تأکید کرد.
زمجینامه دنباله منطقی ابومسلمنامه و شرح خونخواهی ابومسلم و پهلوانیها و عیاریهای یاران وفادار وی به فرماندهی امیر احمد زمجی است که به قتل منصور دوانیقی و پسران مروان میانجامد. کتاب «زمجینامه، روایت خراسان» نیز به تصحیح و تحقیق محمد باقری، در سال ۱۴۰۰ توسط انتشارات «کتیبه میراث شیعه»، روانه بازار نشر شده است.
نظر شما