سرویس دین و اندیشه خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)؛ کتاب «معجزه عاشورا»، اولین اثر از مجموعه «زنده رود» شامل درسگفتارهای دکتر حسین غفاری، استاد گروه فلسفه دانشگاه تهران است که رویکردی متفاوت و نو را در بررسی نهضت عاشورا در برابر خواننده قرار میدهد.
بهطور کلی ویژگی اساسی و منحصر به فرد این اثر، دخالت دادن مباحث عقلانی و فلسفی در تفسیر و تحلیل امور عینی و اجتماعی در فرهنگ اسلامی است. به جز مجلس اول و آخر (دوازدهم) که دارای استقلال نسبی از سایر مباحث هستند، 10 مجلس دیگر در عین تنوع مباحث دارای بافتی منسجم و پیوستهاند.
در مجلس اول با رویکردی پدیدارشناسانه و جدید، واقعه عاشورا معجزهای انسانی در اثباتِ حقیقت متعالیِ نظام هستی قلمداد میشود و از این منظر ضمن تحلیل عقلانی پدیدة معجزه در تاریخ بشر، ویژگیهای اصلی امور اعجازآور با قالب رفتاری حضرت اباعبدالله الحسین(ع) و اصحاب بزرگوارشان تطبیق مییابند. مجلس دوازدهم نیز تفسیر غزلی از حافظ است که انطباق آن با حادثة عاشورا به سبکی بدیع شرح و ارائه شده است.
اما مجالس دهگانه دیگر، حاوی مباحث متنوع، گسترده و کاملاً تحلیلی است که در آنها به نقد و بررسی تفسیرهای متضادِ صاحبنظران گذشته و اکنون امت اسلامی در تفسیر علل، اهداف و ماهیت نهضت عاشورا پرداخته میشود و با نارسا دانستن تفسیرهای یکجانبه (اعم از فردی و اجتماعی) تفسیری جامع ارائه میشود که بر اساس مبانی بنیادین انسانشناسی الهی و شیعی و مستند بر تحلیلهای عمیق فلسفی، عرفانی و نیز اصول معارف قرآنی و وحیانی شکل گرفته است.
از جمله مباحث خواندنی کتاب، تحلیلی فلسفی مسأله گریه و نقش آن در سیر معنوی و تعالی روحی انسان است که در مجالس مختلف از زوایای متفاوت به آن پرداخته شده است. همچنین بحث عمیق و گستردهای در باب «علم امام» و شبهات و اشکالات ناشی از این بحث در تفسیر نهضت عاشورا، که در ضمن آن بهطور خاص از نقش و معنا و کارکرد مسئله «علم حضوری» و تفاوت ماهوی و کارکردی آن با «علم حصولی» بحث شده است. همچنین در مجلسی مستقل، به بحث از مجالس عزاداری حضرت اباعبدالله(ع) و نقش و اهمیت هریک از عناصر تشکیلدهنده این مجالس پرداخته شده و آسیبشناسی آنها و امور ناشایسته داخل در این مجالس نیز مورد بررسی قرار گرفته است.
معجزه عاشورا، چیستی گریه و اثر آن در وصول به کمال انسانی، تفسیرهای گوناگون از اهداف حضرت أباعبدالله(ع)، مقدمات نظریه جامع در تفسیر قیام حضرت أباعبدالله(ع)، نقد و بررسی تفاسیر گوناگون از قیام حضرت أباعبدالله(ع)، بررسی علم امام و انسان کامل، امام معصوم انسان کامل و خلیفة الله است، ماهیت علم باطنی امام علم حضوری است، تفاوتهای میان داستان حضرت ابراهیم(ع) و حضرت أباعبدالله(ع)، آثار و برکات ظاهری و باطنی قیام أباعبدالله(ع)، اصلاح روشها و احیای سنتهای صحیح عزاداری و عاشورا از زبان حافظ؛ شرخ غزلی از لسان الغیب عناوین دوازده مجلس این کتاب است.
سه مطلب مهم در کتاب است که بسیار اهمیت دارند و هرکدام را میتوان جداگانه پروراند.
منظور نویسنده از معجزه بودن واقعه عاشورا بهصورت حقیقی است، نه استعاره و به این موضوع تأکید کرده است.
در کتاب، معجزه به دو بخش «حسی» و «عقلی» تقسیم شده است. «معجزه حسی» محدودیتهای مکانی و زمانی دارد و با ادراک آن حالت عجز به انسان دست میدهد و نه با شنیدن آن؛ بنابراین در موضوع معجزات حسی که پیامبران داشتند - مانند اژدها شدن عصای حضرت موسی(ع)- انسان باید با آن مواجه شود تا آنها را باور کند. در این شرایط نیز انسان از طریق عقل خود استدلال میکند.
نوع دیگر که بهترین نوع معجزه است، «معجزه عقلی» است. قرآن از این نوع است و از آنجاکه اسلام کاملترین دین است و این دین باید در همه مکانها و زمانها قابلاستفاده باشد، قرآن چنین مشخصاتی دارد.
حقانیت دین اسلام به این معجزه عقلی است و بر مبنای تاریخ نیست. در ادامه گفته شده است اگر قرآن میتواند به کلام معجزه عقلی باشد، حرکت امام حسین (ع) هم یک معجزه است.
نظر شما