سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) _ محمدمهدی محمدی اردهالی، چاپ و نشر کیمیای خاموش: «با تغییر مدیریت خانه کتاب و ادبیات ایران، همانند ادوار گذشته، تغییراتی در سیاستها و رویکردهای این مجموعه نیز شکل گرفت. قضاوت جامع درباره این تحولات نیازمند بررسی ابعاد گوناگون و عوامل متعددی است، اما در این یادداشت قصد دارم صرفاً به یکی از این رویکردها، یعنی توجه به فناوری، و تأثیر آن بر صنعت نشر بپردازم.
دکتر حیدری، مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران و دکتر بابایی، معاون «کتاب و فرهنگ» این مجموعه، از نیروهای باسابقه، خوشنام و پُرتلاش این مؤسسه هستند. همین سابقه و شناخت عمیق از مسائل و چالشهای نشر باعث شده است که درک واقعبینانهتر و جامعتری از نیازهای این صنعت نسبت به مدیرانی داشته باشند که صرفاً با حکم مأموریت در رأس این مجموعه قرار میگیرند.
در دوره مدیریت فعلی، توجه ویژهای به فناوری در صنعت نشر شده است. یکی از نمودهای این رویکرد در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران ۱۴۰۴ مشاهده شد؛ جایی که نخستینبار فضای تخصصی ویژهای به گردهمآوری فعالان فناوری، استارتآپها و کسبوکارهای نوآور حوزه نشر در ورودی اصلی شبستان اختصاص یافت.
همزمان، با همکاری دانشگاه فرهنگ و هنر و جهاد دانشگاهی، «خانه نوآوری صنعت نشر» تأسیس شد. این مجموعه با انتشار فراخوان، به جذب کارآفرینان، استارتآپها و صاحبان ایدههای نو در حوزه نشر پرداخت و با برگزاری نخستین جشنواره "ایدههای برتر صنعت نشر "در آبان ماه سال ۱۴۰۴ ، زمینه همافزایی و تعامل بیشتر میان فعالان این حوزه را فراهم کرد.
پیشرفتهای شگرف فناوری در سالهای اخیر موجب شده است که استفاده از دادههای پراکنده و انجام بسیاری از فرایندهای دشوار، زمانبر و پرهزینه، سادهتر و کمهزینهتر شود.
فناوری همچنین میتواند در حل برخی از ریشهایترین مشکلات صنعت نشر نقشآفرینی کند؛ از ایجاد شفافیت در تیراژ و فروش کتابها گرفته تا کاهش هزینههای تولید، مدیریت حقوق مؤلفان، تحلیل بازار و ایجاد ارتباط مؤثر میان اجزای مختلف زنجیره نشر. بسیاری از مشکلاتی که امروز ناشران، کتابفروشان و مؤلفان با آن روبهرو هستند، بیش از آنکه ناشی از نبود ظرفیت باشد، حاصل نبود زیرساختهای فناورانه و جریان صحیح اطلاعات است.
سال گذشته نیز طرح «کتابایز» در نخستین جشنواره «ایدههای برتر صنعت نشر» موفق شد از میان ۱۵۷ طرح ارسالی جزو هشت طرح برگزیده جشنواره قرار گیرد و لوح تقدیر دریافت کند.
جعل کتاب یکی از مهمترین معضلات صنعت نشر ایران است. «کتابایز» با بهرهگیری از تکنیکهای نوین در فرایند چاپ، برای هر نسخه کتاب هویتی منحصربهفرد ایجاد میکند و سپس از طریق یک سامانه چندوجهی، امکان شناسایی سریع، دقیق و کمهزینه نسخههای جعلی را فراهم میسازد. چنین راهکارهایی نمونهای از ظرفیتهای فناوری برای حل مسائل مزمن صنعت نشر به شمار میروند.
با این حال، اهمیت خانه نوآوری صنعت نشر صرفاً در برگزاری رویدادها، جشنوارهها و فراخوانها خلاصه نمیشود. ارزش واقعی این مجموعه زمانی آشکار خواهد شد که بتواند میان دو گروهی که سالها از یکدیگر فاصله داشتهاند، یعنی فعالان صنعت نشر و فعالان حوزه فناوری، ارتباطی مؤثر و پایدار ایجاد کند.
محمدمهدی محمدی اردهالی
بسیاری از فناوران، مسائل و نیازهای واقعی صنعت نشر را بهخوبی نمیشناسند و در مقابل، بسیاری از ناشران و دستاندرکاران نشر نیز از ظرفیتهای فناوری برای حل مشکلات خودآگاهی کافی ندارند. خانه نوآوری میتواند به محلی برای شکلگیری این گفتوگو و همکاری تبدیل شود؛ جایی که مسئلههای واقعی صنعت نشر به زبان فناوری ترجمه شده و برای آنها راهحلهای عملی طراحی شود.
البته موفقیت این مسیر به نتایج عملی آن وابسته است. اگر خروجی خانه نوآوری صرفاً به برگزاری نشستها و رویدادهای متعدد محدود شود، تأثیر آن بر صنعت نشر چندان محسوس نخواهد بود. اما اگر بتواند زمینه شکلگیری و رشد کسبوکارها، سامانهها و فناوریهایی را فراهم کند که مشکلات واقعی این صنعت را برطرف سازند، بدون تردید میتواند به یکی از مهمترین عوامل تحول در نشر کشور تبدیل شود.
امروز صنعت نشر بیش از هر زمان دیگری به نوآوری نیاز دارد. نوآوریای که نه در شعار، بلکه در حل مسائل واقعی این صنعت متجلی شود؛ از شفافیت در تیراژ و فروش گرفته تا مقابله با جعل، توسعه بازار، کاهش هزینهها و ایجاد ارتباط مؤثر میان همه بازیگران زنجیره نشر. در چنین مسیری، «خانه نوآوری صنعت نشر» میتواند نقشی فراتر از یک مرکز حمایتی ایفا کند و به موتور محرک تحول در یکی از قدیمیترین و اثرگذارترین صنایع فرهنگی کشور تبدیل شود. برای آقایان دکتر حیدری و بابایی و تیم همراهشان آرزوی موفقیت در این مسیر دارم.»
نظر شما