به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، اهالی فرهنگ برای پاسداشت یاد امام خمینی(ره) و رهبر شهید چهارشنبه ۱۳ خرداد در پاتوق حرفی نو دور هم گرد آمدند. در این دورهمی هدایت‌الله بهبودی، تاریخ‌نگار، محمدرضا زائری،پژوهشگر و رایزن فرهنگی، ناصر فیض، شاعر، احسان حسینی، رئیس اسبق سازمان هنری اوج سخنرانی کردند.

هدایت‌الله بهبودی، پژوهشگر تاریخ گفت: آنچه امروز در کشور می‌گذرد، برای من یادآور مقاطع مهمی از تاریخ ایران است؛ دوره‌هایی که کشور پس از جنگ‌های سنگین، دچار ضعف و فروپاشی شده بود.

او با نگاهی به وضعیت ایران در دوره جنگ‌های ایران و روس عنوان کرد: در دوران ایران در سراشیبی سقوط افتاده بود و شرایط دشواری را پس از جنگ تجربه کرد. همچنین کمر ایران پس از جنگ جهانی اول عملا شکسته شد. به طوری که از بانک شاهنشاهی برای اداره کشور به دولت ایران کمک ماهانه پرداخت می‌کرد و همان هم با اجازه سفارت انگلیس انجام می‌شد.

این تاریخ‌نگار اظهار کرد: ایران پس از جنگ جهانی دوم نیز شرایط خوبی نداشت. ارتش بدون کوچکترین مقاومتی تسلیم شد. اسناد تاریخی نشان می‌دهد حتی در موضوعاتی مانند جزایر ایرانی نیز دولت وقت تحت فشار بریتانیا قرار داشت و کوچک‌ترین اظهار نظر درباره مالکیت ایران با واکنش این سفارت مواجه می‌شد و نفت ایران در اختیار آنها بود. اداره کشور عملاً در اختیار قدرت‌های خارجی بود و نفوذ سفارتخانه‌ها از بسیاری از نهادهای رسمی بیشتر عمل می‌کرد.

او افزود: کسانی که تاریخ معاصر ایران را با سند و مدرک مطالعه کرده‌اند، به‌خوبی می‌دانند ایران چه دوران سخت و تحقیرآمیزی را پشت سر گذاشته است. اما انقلاب اسلامی نقطه بازگشت عزت ملی ایران بود، امام خمینی(ره) استقلال را به ملت ایران بازگرداند و ایرانی‌ها را دوباره به خودشان معرفی کرد. استقلالی در متن اسلام بود و اگر واژه «اسلام» در سخنان امام خمینی(ره) تکرار می‌شد، ترجمه عملی آن برای جامعه ایران چیزی جز استقلال و بازیابی هویت ملی نبود.

این تاریخ پژوه بیان کرد: امام خمینی(ره) شخصیت و عزت ازدست‌رفته ملت ایران را احیا کرد و رهبر معظم انقلاب نیز همین مسیر را ادامه دادند تا امروز به نقطه‌ای برسیم که معادلات در حال تغییر است. به نظر من مهم‌ترین دستاورد انقلاب اسلامی برای ایران، استقلال سیاسی و بازگشت اعتمادبه‌نفس ملی بود؛ اینکه دوباره توانستیم به خودمان افتخار کنیم.

ماندگاری مسئولیت‌پذیری امام علی در تاریخ

محمدرضا زائری که سخنران دیگر این برنامه بود با اشاره به عظمت شخصیت امیرالمومنین گفت: منزلت و عظمت چهره‌هایی همچون امیرالمؤمنین علی(ع) و امام خمینی(ره) آن‌چنان روشن و استوار است که نیازی به داستان‌پردازی، نقل حکایت‌های غیرمستند یا بیان روایت‌های اغراق‌آمیز ندارد. آنچه این شخصیت‌ها را در تاریخ ماندگار کرده، نه کرامات شگفت‌انگیز و روایت‌های خارق‌العاده، بلکه ایمان عمیق، اخلاص، مسئولیت‌پذیری، شجاعت در دفاع از حق و بندگی خالصانه خداوند بوده است.

او با اشاره به سیره عملی امیرالمؤمنین علی(ع) افزود: یکی از مهم‌ترین جلوه‌های عظمت آن حضرت، احساس مسئولیت بی‌نظیر ایشان نسبت به مردم بود. امام علی(ع) نه‌تنها خود را حاکم جامعه می‌دانست، بلکه در برابر کوچک‌ترین مشکلات و رنج‌های مردم احساس تکلیف می‌کرد و حتی در ساعات پایانی شب نیز آسایش و آرامش جامعه را دغدغه خود می‌دانست. همین روحیه مسئولیت‌پذیری و توجه به مشکلات مردم است که شخصیت آن حضرت را به الگویی ماندگار برای همه دوران‌ها تبدیل کرده است.

این کارشناس فرهنگی اظهار کرد: انسان مؤمن باید همواره به این حقیقت توجه داشته باشد که هر آنچه از هدایت، توفیق و خیر در زندگی خود دارد، حاصل لطف خداوند و عنایت اهل‌بیت(ع) است. از این رو، هیچ‌گاه نباید دچار غرور یا احساس استغنا شود، بلکه باید قدردان این نعمت باشد و بداند که اگر این لطف الهی شامل حال او نمی‌شد، ممکن بود مسیر زندگی و سرنوشتش به شکلی کاملاً متفاوت رقم بخورد.

زائری در بخش دیگری از سخنانش با تأکید بر اینکه اعتبار و مشروعیت ولایت فقیه به میزان پایبندی او به حق، عدالت و حقیقت وابسته است، بیان کرد: در اندیشه دینی، ولایت جایگاهی مستقل از حق ندارد و هرگاه ولی‌فقیه از مسیر حقیقت و موازین الهی فاصله بگیرد، دیگر موضوع اطاعت و تبعیت از او معنا و مبنای خود را از دست خواهد داد. به همین دلیل، اطاعت از ولی‌فقیه نه به دلیل جایگاه ظاهری او، بلکه از آن رو مورد تأکید قرار می‌گیرد که وی موظف است خود را در چارچوب احکام الهی و ارزش‌های دینی تعریف کند و در برابر حق خاضع باشد.

او اشاره به برخی روایتها درباره جایگاه ولایت فقیه ادامه داد: گاه دیده می‌شود که عده‌ای از روی هیجان، تعصب یا برداشت‌های سطحی، تصویری افراطی از ولایت ارائه می‌کنند که با مبانی فکری و دینی آن فاصله دارد. در حالی که ولایت فقیه بر پایه عقلانیت، شناخت دقیق مسائل، تشخیص صحیح مصالح جامعه و درک واقعیت‌های موجود شکل گرفته است و هرگز به معنای کنار گذاشتن تفکر، تعطیل کردن عقل یا نادیده گرفتن حقیقت نیست.

زائری گفت: متأسفانه در برخی موارد، افرادی با تملق‌گویی، اغراق، ظاهرسازی و رفتارهای غیرمدبرانه تصور می‌کنند در حال دفاع از ارزش‌های دینی هستند، در حالی که نتیجه چنین عملکردی چیزی جز آسیب رساندن به همان مفاهیم مقدس نیست. تجربه نشان داده است که افراط‌گری و رفتارهای احساسی، بیش از آنکه موجب تقویت باورهای دینی شود، زمینه سوءبرداشت و بی‌اعتمادی را فراهم می‌کند.

سعه‌صدر و نگاه پدرانه با نقدها و دغدغه‌های جامعه

ناصر فیض، شاعر با اشاره به خاطره‌ای از دیدار شاعران با رهبر شهید گفت: برای شناخت ابعاد شخصیتی و منش اخلاقی ایشان، گاهی مرور چند خاطره از جلسات شعر و دیدارهای صمیمانه با اهل فرهنگ کافی است. در یکی از محافل شعرخوانی، شاعری از رهبر انقلاب اجازه خواست تا ابتدا شعری در وصف ایشان و سپس اثری با موضوعی دیگر را قرائت کند، اما ایشان بلافاصله از شاعر خواستند شعر مربوط به خودشان را نخواند. با وجود تأکید شاعر بر اینکه شعرش خالی از اغراق و صرفاً بیان برخی واقعیت‌هاست، رهبر انقلاب همچنان تمایلی به شنیدن آن نشان ندادند.

او ادامه داد: در نهایت همان شاعر تصمیم گرفت شعری کاملاً انتقادی را برای حاضران بخواند؛ شعری که از ابتدا تا انتها به بیان گلایه‌ها و نقدهایی درباره مسائل مختلف کشور اختصاص داشت. آنچه برای حاضران قابل توجه بود، برخورد آرام و همراه با بردباری رهبر انقلاب با این شعر انتقادی بود. ایشان نه‌تنها با دقت به شعر گوش دادند، بلکه در برابر بخش‌هایی که لحنی تندتر داشت نیز واکنش منفی یا اعتراضی از خود نشان ندادند. این رفتار نشانه ظرفیت بالای شنیدن نقد و احترام به دیدگاه‌های متفاوت رهبر شهید بود.

این شاعر بیان کرد: ایشان با حضور در چنین جلساتی در عین داشتن مسئولیت‌های سنگین، با صبوری، سعه‌صدر و نگاهی پدرانه با نقدها و دغدغه‌های جامعه مواجه می‌شد.

حساسیت رهبر شهید نسبت به رویکرد نهادهای فرهنگی

احسان حسنی، رئیس سابق سازمان هنری رسانه‌ای اوج، با اشاره به اهتمام رهبر انقلاب نسبت به مسائل فرهنگی و هنری کشور گفت: ارتباط رهبر شهید با هنرمندان، نویسندگان و فعالان فرهنگی، ارتباطی مستمر و فراتر از مناسبات رسمی بود. رهبر انقلاب همواره تحولات و تولیدات حوزه فرهنگ را با دقت دنبال می‌کردند و حتی در برخی مقاطع، پس از اقامه نماز جمعه نیز زمانی را به بازدید از آثار جدید هنرمندان اختصاص می‌دادند و درباره جزئیات و محتوای آن‌ها با صاحبان آثار به گفت‌وگو می‌نشستند.

او در ادامه با اشاره به رابطه رهبر انقلاب با محمدعلی زم در دهه ۱۳۶۰ خاطرنشان کرد: این ارتباط از عمق و استحکام ویژه‌ای برخوردار بود و تنها به یک همکاری اداری یا سازمانی محدود نمی‌شد. به نظرم جایگاه مرحوم زم در عرصه فرهنگ و هنر، از منظر میزان اعتماد و ارتباط نزدیک با رهبر انقلاب، قابل مقایسه با نقشی است که شهید حاج قاسم سلیمانی در حوزه دفاعی و نظامی ایفا می‌کرد؛ رابطه‌ای که بر پایه شناخت، اعتماد متقابل و پیگیری مستمر مسائل شکل گرفته بود.

رئیس سابق سازمان اوج همچنین با اشاره به نقش رهبر انقلاب در روند تحولات فرهنگی کشور، به‌ویژه در دهه ۱۳۷۰، گفت: ایشان نسبت به مسیر حرکت نهادهای فرهنگی و رسانه‌ای حساسیت ویژه‌ای داشتند و روند تغییرات در صداوسیما را با دقت رصد می‌کردند. رهبر انقلاب ضمن حمایت از مدیران فرهنگی، همواره تلاش می‌کردند با هدایت و نظارت مستمر، از انحراف یا آسیب‌دیدن جریان‌های فرهنگی جلوگیری کنند.

حسنی در بخش دیگری از سخنان خود به زمان معرفی کابینه دولت اصلاحات اشاره کرد و افزود: رهبر انقلاب در حوزه فرهنگ و هنر نگاه کارشناسانه و تخصصی داشتند و از همین منظر، نام سیدعطاءالله مهاجرانی را برای تصدی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به محمد خاتمی پیشنهاد دادند؛ زیرا بر این باور بودند که او با ادبیات، هنر و فضای فرهنگی کشور آشنایی و شناخت کافی دارد.