سرویس تاریخ و سیاست خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، طاهره مهری- برگزاری هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران دسترسپذیری کتاب را برای دوستداران آن آسانتر کرده است. این نمایشگاه از بیستوششم اردیبهشت ماه در حال برگزاری است و تا دوم خردادماه سال جاری ادامه دارد. در این زمینه با پریسا کدیور، نویسنده کتابهای «پردهنشینان ناصری»، «جامعهنگاری عهد قاجار» و... و پژوهشگر حوزه تاریخ به گفتوگو نشستیم که در ادامه میخوانید:
با توجه به برگزاری هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران و شرایط جنگی حاکم بر کشور، در این شرایط شما برای علاقهمندان به مطالعه در حوزه تاریخ چه کتابهایی را برای خواندن و خرید از هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران پیشنهاد میکنید؟
کارکرد کتاب و کتابخوانی علاوه بر دانش و بینشی که به مخاطب میدهد، تسکینبخشی است. کتاب و ادبیات و هنر پناه روزهای دشوارند و مونس حال ناخوش؛ چه این ناخوشی فردی باشد، چه جمعی. نمایشگاه کتاب، حتی از نوع مجازی آن این حقیقت بدیهی و مستور را به جمع و جامعه یادآوری میکند و فرصت و امکان این پناهجویی را در دسترس میسازد.
در انتخاب کتاب بستگی دارد به دنبال چه هستیم، مسکنی برای ایجاد آرامش یا منبعی برای جستجو پیرامون موضوعاتی که برایمان جدی شدهاند و توجه و فکرمان را برانگیختهاند. در شرایط جنگ که میفرمایید، اگر از بُعد دوم بخواهیم انتخابی داشته باشیم، شاید آثار مورخان جنگ برای مخاطب امروز تأملبرانگیز باشند. به ویژه آنکه غالبا حول یک پیام مرکزی میچرخند: اینکه اگرچه جنگ ادامه سیاستورزی به گونهای دیگر است، به قول باربارا تاکمن تاریخ جنگ چیزی جز «تاریخ بیخردی» نیست.
چه کتابهای جدیدی به بازار آمدهاند و شما چه کتابهایی را به تازگی مطالعه کردهاید؟
در سال ۱۴۰۴ با وجود همه مسائل و مشکلاتی که نخبگان و ناشران با آنها دست به گریبان بودند و باعث شد حوزههای تالیف و ترجمه و نشر رونق دورههای پیشین را نداشته باشند، باز هم آثار درخور توجهی به طبع رسیدند. تازهترینهایی که مطالعه کردم، «فلاکت روزمره» از هرتا مولر است که ابعاد مختلف تجربه زندگی در سایه ترس از خشونت و سرکوب حکومتهای توتالیتر را روایت میکند.
دیگری «زیستن با فلسفه دلقکها» تالیف علیاصغر سیدآبادی است که مطالعه غیرآکادمیک اما کمسابقهای درباره ذهنیت نوجوانان دهه هشتادی است.
وضعیت پژوهشهای تاریخی را در شرایط کنونی چگونه ارزیابی میکنید؟
خوب جامعه در وضعیت متعادلی به سر نمیبرد. شرایط ایران چنان امر نوظهوری است که با تمام دورهها و رخدادهایی که از سرگذرانده، تفاوت ماهوی دارد. در دوره هشت سال دفاع مقدس، ایران انقلابی و امیدوار به چشمانداز آرمانی با تکیه بر سرمایه اجتماعی بالا و پیوند مستحکم دولت-ملت، در وضعیت دینامیکی و پویا قرار داشت. این پویایی در همه حوزهها به چشم میآمد؛ از جمله پژوهش و تحقیق. جامعه امروز ایران اما تنها متاثر از جنگ تحمیلی دیگری نیست، شوکهای پیاپی که از زمستان گذشته به روح و روان جمعی وارد شده، ایرانیان را مبتلابه درگیریهای احساسی و عاطفی و هراسناک از آینده نموده است. مورخ و پژوهشگر نیز عضوی از این جامعه و مبتلابه مصائب آن است. ضمن آنکه ناتوانی در پیشبینی و پیشگیری از وقوع آنچه رخداد، حتی اعتماد به نفس نخبگان در تحلیل وضع موجود را هم متزلزل کرده است. برآیند این رویدادها، حوزه تحقیق و پژوهش آکادمیک را به حالت تعلیق درآورده است. ناگفته نماند که در این شرایط، گهگاه پژوهشهای ارزشمندی هم بیرون آمده است که کورسوی چراغ تحقیق را روشن نگاه دارند.
از شما به تازگی چه کتابهایی در دسترس علاقهمندان قرار گرفته است؟
کتاب «روبندهپوش مسندنشین: زندگی و زمانهی حسن جهان (۱۲۷۸ - ۱۲۲۲ق.)» تازهترین پژوهش من است که از سوی نشر اگر منتشر شده است.
حُسن جهان خانم شاهزاده قاجار و دختر فتحعلیشاه قاجار بود. او چند بار مستقلاً حکومت کردستان را برعهده داشت و از معدود زنانی بود که در دوره قاجار به مسند حکومت رسید.
این کتاب از جمله آثار معدودی است که به کنش سیاسی زنان در مناسبات قدرت میپردازد؛ البته، نه از باب الزامات دیدگاههای فمینیستی، بلکه از منظر ضرورت پرداختن به بخشهای مغفول تاریخ سیاسی ایران که زنان بخشی از آنها هستند. اما، نکته لازم به ذکر آن است که با وجود دال مرکزی گفتمان این اثر که حول کنشگری خاندان اردلان و حسن جهان در حوزه قدرت است، نمیتوان آن را به راحتی ذیل تاریخنگاری سیاسی جای داد، زیرا دالهای پیرامونی آن، که به تاریخ اجتماعی زنان و زندگی روزمره آنان میپردازد، به همان اندازه حائز اهمیت قلمداد شده است.
خواندن تاریخ در شرایط جنگی چه کمکی به مردم میکند؟
گذشته و تاریخ هر جغرافیایی مهمترین مولفه هویتساز و پیونددهنده مردمان آن سرزمین در طول دورانهاست. این هویتبخشی به ویژه در هنگام حمله خارجی عامل تداوم و بقای فرهنگی بوده است. زادبوم ما، ایران، تهاجمهای بسیاری از سوی بیگانگان به خود دیده؛ قلمروی آن جابجا گشته؛ حتی خاکش به توبره کشیده شده؛ اما ایرانیان به پشتوانه فرهنگ و هویت خویش پایداری کردهاند و بر انیران غالب آمدهاند.
بازخوانی روایت سرگذشت پرتلاطم ایران یادآور آن است که آنچه از پس رفت و آمد نظامهای حاکم و حملات بیگانگان به جا مانده، هویت ملی است که بارها از خاکستر برخاسته است.
هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران از بیستوششم اردیبهشت تا دوم خرداد (۱۴۰۵) با شعار «بخوانیم برای ایران» برگزار میشود.
نظر شما