به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، کتاب «تماشای نیما» تازهترین اثر پژوهشی رضا اسماعیلی، یک بررسی جامع و تحلیلی در باره شخصیت و زبان شعری نیما یوشیج، بنیانگذار شعر نو فارسی است. این کتاب که دربردارنده «سیودو تماشا»ی ادبی است، به تحلیل نوآوریهای زبانی و ساختاری نیما، آسیبشناسی شعر سنتی، جریان شناسی مخالفان پدر شعر نو و تأثیرات نیما بر شعر معاصر ایران می پردازد.
مولف «جمهوری شعر» در کتاب خود ما را دعوت به تماشای چهرهای واقعی از نیما میکند؛ شاعر نامآوری که تا ابد نام بلندش بر تارک ادبیات فارسی خواهد درخشید.
در تماشای اول که بهعنوان مقدمه کتاب قلمی شده است، نویسنده به ترسیم زوایای ناشناخته سیمای نیما و بررسی سبک و زبان شعری او میپردازد و نشان میدهد که چگونه نیما با شکستن ساختارهای کلاسیک، زبانی نوین و پویا برای شعر فارسی ایجاد کرد.
اسماعیلی در مقدمه کتاب، قصد خود را از نگارش این کتاب پاسخ به سوالاتی عنوان کرده است. از جمله «علی اسفندیاری که بعدها به نیما مشهور شد که بود؟»، «نیما چگونه نیما شد؟»، «آیا شعر نیمایی در ادامه روند تکاملی و سیر طبیعی شعر شکوهمند پارسی بود یا به روایت بعضی از سنتیگویان متعصب، یک جریان انحرافی در بطن شعر اصیل پارسی به شمار می آمد؟»، «آیا هدف نیما از ابداع و بنیانگذاری شعر نو، مرمت و بازسازی بنای کهنه شعر پارسی بود یا به زعم بعضیها که همیشه از پشت عینک بدبینی نیمه خالی لیوان را میبینند، نیما در صدد براندازی بنیان شعر سنتی ایران بود؟!»، «راه تازهای که نیما در شعر پارسی گشود، یک انقلاب ادبی بود یا گونهای از تجددطلبی و اصلاحگری؟»، «آیا الگوی نیما برای انجام این انقلاب -یا اصلاحات- یک الگوی بومی بود یا نوعی گرتهبرداری از مدلهای مدرن شعر غربی؟»، «فرآیند شکلگیری شعر نیمایی چگونه بود؟»، «به راستی نیما به دنبال چه چیزی بود و تا چه اندازه در دستیابی به هدف خود موفق شد؟»، «چرا نیمای نظریهپرداز و منتقد و نیمای شاعر، هیچگاه نتوانستند فاصلهها را از میان خود بردارند و به وحدت وجود برسند تا به عنوان یک نیمای واحد - در نظر و عمل - دست به آفرینش ادبی بزنند؟»، «چرا نمونههای شعر نیمایی با نظریهها و دیدگاههای ادبی او سازگاری و انطباق کامل ندارد؟» و «چرا زبان شعری نیما بهرغم تاکید فراوان او بر پیروی از لحن طبیعی گفتار و نزدیک کردن طبیعت شعر به طبیعت نثر، زبانی سخت دشوار، پیچیده و نا مفهوم است؟ و پر از ابهام و ایهام؟»، «چرا نیما در سرودن شعر، دچار لکنتهای دستوری و زبانی است؟» هزاران چرای دیگر که در ذهن من و شما و بسیاری از طرفداران و دوستداران او همچنان بیپاسخ باقی مانده است.
به گفته اسماعیلی، طبیعی است که پاسخ به این سوالها و رفع شبهات و ابهامات از دیدگاههای نظری و عملی نیما بهعنوان تئوریسین و پایهگذار بنیان شعر نو، علاوهبر برخورداری از سعه صدر و بیطرفی علمی، نیاز به زمان دارد و مجالی فراخ میطلبد تا در قالب تحقیقاتی کامل و گسترده به ثمر بنشیند و به سرمنزل پاسخ راه یابد؛ طبیعی است که به تصویر کشیدن سیمای روشن و تمام رخ نیمای بزرگ در قالب یک مقاله و یک کتاب هرگز امکانپذیر نیست و دیگرانی هم که در این مسیر گام زدهاند، به این حقیقت اذعان کردهاند.
وی تاکید دارد: در حوزه نیماشناسی و نیماپژوهی به این واقعیت تلخ باید اشاره کرد که تا کنون به ۱۰۰۱ دلیل که تنها یکی از آنها وجود «حب و بغض»های فراوان نسبت به نیما بوده است، راه ناهموار نیما پژوهی بسته مانده و این راز همچنان سربه مُهر و سربسته! و اما برای اینکه نیما نیز همچون بسیاری از بزرگان شعر و ادب این مملکت، به رازی سر به مُهر تبدیل نشود، و به اسطوره نپیوندد، باید سیمای واقعی او را در آفتاب معرفت به تماشا بنشینیم و از چهره فرورفته در غبار او راز گشایی و پردهبرداری کنیم، این سخت نیست به شرط آنکه بر این مهم «اتفاق» داشته باشیم؛ چنان که حضرت لسان الغیب، حافظ شیرازی گفته است: «آری، به اتفاق جهان می توان گرفت»
کتاب «تماشای نیما» نقبی است به اندیشهها، تفکرات، و نحوه سلوک فردی، اجتماعی و ادبی «نیما یوشیج» به عنوان معمار و بنیانگذار شعر نو؛ این گفتارها تلاشی است در جهت بازنمایی و پردهبرداری از چهره مردی که «گوشش از صدای آیندگان پُر بود» و «حرفی از جنس زمان» داشت؛ شاعر آگاه و آینده اندیشی که ضرورت تغییر در بنیانهای سنتی شعر پارسی را به خوبی دریافته بود و برای انجام این رسالت تاریخی – باسلاح دانش و بینش - به پا خاسته بود تا «آب در خوابگه مورچگان» بریزد و «طرحی نو در اندازد».
اسماعیلی در بخش پایانی کتاب (تماشای سیودوم) با عنوان «نیماییترین شعرهای نیما»، با ارائه نمونههایی از اشعار او، مخاطب را دعوت به بازخوانی «نیماییترین اشعار نیما» کرده و آورده است: سرودههای نیما در هفت سال پایانی عمر خویش (۱۳۳۱ تا ۱۳۳۸) سرودههایی به تمام معنا «نیمایی» و منطبق بر نظریه و گفتمان ادبی اوست. به یقین میتوان گفت بهترین سرودههای او در طول این سالها خلق شدهاند، شعرهایی همچون خانهام ابری است، بر سر قایقش، هست شب، کک کی و چشم در راه؛ بازخوانی چند نمونه از نیماییترین شعرهای «نیما» - که تقریبا جز معروفترین سرودههای او نیز بهشمار میرود - خالی از لطف نیست. شما میتوانید در آیینه این شعرها، سیمای کاملتر و روشنتری از بنیانگذار شعر نو پارسی را به تماشا بنشینید.
نظر شما