سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا): با رشد شتابان ابزارهای هوش مصنوعی، نقش ویراستاران و مترجمان در آستانه تغییرات بسیاری قرار گرفته است؛ تغییراتی که برخی آن را تهدید و برخی فرصتی تازه برای نشر میدانند. صنعت نشر ایران در سالهای اخیر با چالشهای جدی همچون گرانی کاغذ، کاهش تیراژ و افت قدرت خرید مخاطبان مواجه بوده و اکنون ظهور فناوریهای هوشمند بار دیگر این حوزه را وارد مرحلهای تازه کرده است.
امروز نرمافزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی در بسیاری از کشورها بخشی از روند تولید محتوا را بر عهده دارند؛ از بررسی خطاهای تایپی و نشانهگذاری، تا تحلیل سبک و انسجام متن. این ابزارها میتوانند در چند ثانیه کیفیت اولیه یک متن را بالا ببرند؛ اما پرسش اصلی این است که آیا چنین روندی در ایران نیز بهزودی فراگیر خواهد شد و تأثیر آن بر مترجمان و ویراستاران چه خواهد بود؟
برای بررسی این موضوع، به سراغ سارا فلاح، پژوهشگر و دکتری زبان و ادبیات فارسی رفتیم. او ورود هوش مصنوعی به فرآیندهای نشر را اجتنابناپذیر میداند؛ اما تأکید میکند این ورود باید مبتنی بر درک درست و استفاده اصولی باشد.
سارا فلاح در گفتوگو با ایبنا بیان کرد: هوش مصنوعی مانند یک دستیار دائمی و خستگیناپذیر عمل میکند. میتواند غلطهای تایپی، تکرارها و ناهماهنگیهای متنی را سریع پیدا کند؛ اما درک ظرافتهای فرهنگی و زیباییشناختی زبان همچنان نیازمند انسان است. بنابراین تصور جایگزینی کامل مترجمان و ویراستاران، فعلاً واقعبینانه نیست.
وی بیان کرد: مشکل از جایی آغاز میشود که برخی ناشران برای کاهش هزینهها، کل کار ترجمه یا ویراستاری را به ابزارهای هوش مصنوعی میسپارند. نتیجه چنین رویکردی متونی بیروح و گاهی دارای خطاهای ظریف؛ اما مهم است. بهترین مدل، استفاده ترکیبی از هوش مصنوعی برای سرعت و انسان برای عمق و کیفیت است.
از سوی دیگر، برخی ناشران تجربه مثبتی از این ابزارها دارند.
سمیرا تاری، مدیرمسئول انتشارات دانای راز، از کاربردهای عملی هوش مصنوعی در پروژههای طولانی گفت: این ابزارها کمک میکنند کیفیت اولیه متن بالا برود. ویراستار بعد از آن میتواند زمان بیشتری روی نثر و ساختار بگذارد. بهنوعی زمان از کارهای تکراری آزاد میشود.
با این حال، وی دغدغههایی نیز بیان میکند: حقوق اثر، مالکیت ترجمه و امنیت دادهها هنوز چارچوب مشخصی ندارند. بدون قانونگذاری روشن، ممکن است استفاده گسترده از هوش مصنوعی به مناقشات جدی میان ناشران، مترجمان و پدیدآورندگان منجر شود.
به گزارش ایبنا؛ صنعت نشر ایران اکنون در نقطهای ایستاده که تصمیمگیریهای امروز، کیفیت خواندن فردا را تعیین خواهد کرد؛ جایی که هم فرصتهای طلایی در انتظار ناشران است و هم خطرهایی که در صورت بیتوجهی، میتواند ادبیات و زبان فارسی را با چالشهای جدی مواجه کند. اگر ناشران، مترجمان و ویراستاران بیاموزند که هوش مصنوعی را بهعنوان ابزار تکمیلی و نه جایگزین بهکار گیرند، میتوان از فرصتهای طلایی این فناوری بهره برد؛ در غیر این صورت، خطر افت کیفیت و یکنواختشدن زبان فارسی جدی خواهد بود. آینده نشر، آینده انتخابهای آگاهانه است.
نظر شما