سرویس تاریخ خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- کتاب «محروسه معظمه: نقش قومس در سیاستهای دولت اسماعیلیه نزاری» نوشته محمد صابر از مجموعه تاریخ میانه ایران از سوی انتشارات ندای تاریخ منتشر شد.
در سدههای یکم و دوم هجری، خلاقیت اموری و پس از آن خلافت عباسی با شورشها و جنبشهایی مردمی از قیبل شورش خوارج، کیسانیه، زیدیه و خردمیان در گشوه و کنار قلمرو وسیع اسلامی روبهرو شدند. این جریانات مخالف که نشاندهنده نارضایتیهای سیاسی و اجتماعی بودن، در اغلب موارد در قالبی مذهبی به ظهور میرسیدند. نهضت اسماعیلیه نیز یکی از این جریلات سیاسی - مذهبی مخالف بود. اسماعیلیان در تاریخ اسلام و در ایران به دلیل فعالیتهای سیاسی فکری، فرهنگی و عقیدتی شان دارای اهمیت بودند. روند رو به رشد مذهب اسماعیلی نزاری، در سدههای پس از سقوط الموت و حضور قابل توجه دستگاه رهبری نزاریان در صحنه تاریخ ایران در اوایل عهد قاجار پس از سقوط الموت تا پایان اقامت آقا خان دوم قرار گیرد. البته با تاکید و توجه بیشتر نسبت به موقعیت و وضعیت آنان در دهههای نخستین عهد قاجار.
این نکته در این دوره اهمیت بسیاری دارد که در دوران پس از سقوط الموت بر نزاریان ایران چه گذشته و نزاریان ایران پس از تهاجمات مغولان، چگونه خود را باز یافتند و به بازسازی خویش پرداختند، و سرانجام دوباره در سدههای نوزدهم و بیستم میلادی به یکی از معتبرترین جمعیتهای اسلامی، در ابعاد اجتماعی و اقتصادی به ویژه در سرزمین هند مبدل شدند.
قومس یکی از ایالتهای ایران بود که از قرن سوم هجری تا حمله هلاکو بخشی از فعالیت اسماعیلیان در آنجا متمرکز بود. با توجه به موقعیت جغرافیایی این منطقه و وجود قلعه گردکوه در دامغان، و انشعاب راههای مختلف به آن، تسلط بر آن نزد اسماعیلیان اهمیت فراوانی داشت؛ به طوری که از دیدگاه حسن صباح و جانشینانش، این ایالت از ارزش خاصی برخوردار بود.
دولت اسماعیلیه نزاری، برخلاف تصویر رایج از یک حکومت صرفا کوهستانی، ساختاری منسجم، هدفمند و عمیقا بر شناخت جغرافیای ایران داشت. در این میان، ناحیه قومس نقشی فراتر از یک قلمرو محلی ایفا میکرد: ستون اقتصادی دولت الموت، محور لجستیک و ارتباط میان شرق و غرب قلمرو نزاری، اهرم اصلی سیاست خارجی در برابر قدرتهای رقیب و میدان تقابلهای سرنوشتساز منطقهای، کنترل شاهرههای تجاری، بهرهگیری از ظرفیتهای کشاورزی و معدنی و استقرار شبکهای از قلعهها، قومس را به قلب تپنده دولت اسماعیلیه تبدیل کرد؛ بهگونهای که بدون آن، نه انسجام سرزمینی ممکن بود و نه تداوم حیات سیاسی، چنانچه در واپسین سالهای دولت نزاری، این ناحیه آخرین امید برای مقاومت و مذاکره در برابر مغولان بهشمار میرفت.
این اثر با بازخوانی نقش قومس، نشان میدهد که دوام دو قرنی دولت اسماعیلیه نزاری بیش از هر چیز وامدار انتخاب آگاهانه این ناحیه استراتژیک بود، انتخابی که اسماعیلیان را از یک قدرت محلی، به بازیگری تعیینکننده در معادلات ایران قرون میانه بدل کرد.
کتاب «محروسه معظمه: نقش قومس درسیاستهای دولت اسماعیلیه نزاری» نوشته محمد صابر از مجموعه تاریخ میانه ایران در ۳۴۰ صفحه و قیمت ۶۹۰ هزار تومان از سوی انتشارات ندای تاریخ منتشر شد.
نظر شما