سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) – محتشم مؤمنی (سامان)، نویسنده و پژوهشگر حوزه عرفان و ادبیات کلاسیک استان مرکزی: اول اردیبهشت، روز سعدی در میان تمامی موجودات، انسان از موقعیتی ویژه و منحصر بهفرد برخوردار است؛ چراکه در مرز بین فرشتهخویی و حیوانصفتی قرار دارد و بسته به نوع عمل خود میتواند به سوی هر کدام از آنها میل کند و در نتیجه فرشته یا حیوان، یا حتی فراتر از این دو شود. همچنان که گفتهاند:
آدمیزاده طرفه معجونی است
کز فرشته سرشته و ز حیوان
گر کند میل این بود کم از این
ور کند میل آن شود به از آن
در این میان، آنگاه که تنها در بند خویش است و در پیِ ارضای امیال نفسانی و رسیدن به منافع خود، در این راه از هرگونه جنایتی رویگردان نیست و دریغ نمیکند؛ و به قول ضربالمثل قدیمی، برای یک دستمال قیصریه را هم به آتش میکشد، و برای اندک سودی از ریختن خون هزاران انسان بیگناه و همنوع خویش ابایی ندارد.
دفتر تاریخ بشر پر است از نام کسانی که در راه منافع دنیوی خویش هزاران نفر را به خاک و خون کشیدهاند و برای چند صباحی حکومت و امارت، جنایات بسیاری مرتکب شدهاند؛ از افرادی همچون فراعنه در هزاران سال پیش گرفته تا نظایر آنان در عصر حاضر همچون هیتلر و صدام و ...
اما آنگاه که انسان پای در دایره معرفت میگذارد و از بُعد حیوانی خویش فاصله میگیرد، بهخوبی درمییابد که مواهب و منافع دنیوی، هرچند از نظر مادی دارای ارزش بالایی باشند، چنانچه رسیدن به آنها مستلزم پایمال کردن حقوق دیگران باشد و منجر به ریختن خون بیگناهی شود، کوچکترین ارزشی ندارند. در نتیجه، از زبان سعدی بانگ برمیآورد که:
به مردی که مُلک سراسر زمین
نیرزد که خونی چکد بر زمین
شاعر شیرینسخن شیراز در این بیت ناب، انسانها و بهویژه آنان را که از قدرتی برخوردارند و چهبسا همین قدرت آنان را در راه رسیدن به منافع دنیوی و زیادهخواهیها وسوسه کند مخاطب قرار داده و یادآور میشود که نهتنها تسخیر یک یا دو کشور، بلکه رسیدن به حاکمیت تمامی کرهی زمین، چنانچه مستلزم ریختن حتی یک قطره خون (چه رسد به خونهای بیشمار) باشد، کمترین ارزشی ندارد. پس همان بهتر که دست از جنگ و خونریزی بردارند و به آیین انسانیت روی آورند و حریم خون و جان همنوعان خود را محترم دارند.
از همین روست که همشهری فرزانه او، یعنی حافظ، نیز تقریباً یک قرن بعد حاکمان زمان خود را که در پیِ جنگ و جدال بودند، مخاطب قرار داده و به آنان گوشزد میکند که:
یک حرف صوفیانه بگویم اجازت است؟
ای نور دیده، صلح به از جنگ و داوری
و هرودت، تاریخنگار نامدار یونانی نیز قریب به بیستوپنج قرن پیش انسانها را به پرهیز از جنگ فراخوانده و میگوید: «هیچ خردمندی جنگ را به صلح ترجیح نمیدهد. در زمان صلح، پسران پدران خود را به خاک میسپارند، اما در جنگ، پدران پسران خود را در گور مینهند.»
آری، سعدی نیز همچون تمامی فرزانگان و خردمندان جهان، پیامآور صلح و آشتی است و پیام همیشگی او به تمامی انسانها، روی آوردن به صلح و پرهیز از جنگ و خونریزی است. این پیام جاودانه خود را در آثار خویش به زبانهای گوناگون یادآور شده است.
نظر شما