سرویس تاریخ و سیاست خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)،سیاوش پارسامنش- سیدمهدی سیدی فرخد، متخصص جغرافیای تاریخی، خراسان‌شناس و شاهنامه‌پژوه با اشاره به آسیب میراث تاریخی و فرهنگی در جنگ به ایبنا گفت: تخریب آثار تاریخی و فرهنگی غیرقابل جبران است. اینکه مشابه این آثار را نمی‌شود بازسازی کرد به جای خود، ولی میراث فرهنگی ایران قبل از جنگ نیز بسیار ذلیل، بدبخت و فراموش شده بود.

این متخصص جغرافیای تاریخی افزود: از زمانی که میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی با هم قاطی شد، به قول دوستی صدای قاشق و چنگال گردشگری با این وام‌هایی که پرداخت می‌کنند، میراث فرهنگی ما را تحت‌الشعاع قرار داده است. یعنی از بین اداره کل‌ها ذلیل و بدبخت‌ترینش اداره کلی است که میراث فرهنگی را اداره می‌کند. من در استان خراسان هستم، در این استان اشخاص بی‌اطلاع مسئولیت دارند.

سیدی اغلب مغلوط و نادرست بودن تابلوهای نصب شده در جلوی میراث تاریخی و فرهنگی را فاجعه اولیه خواند و اظهار داشت: اینکه میراث فرهنگی در جنگ آسیب می‌بیند، مربوط به حوزه کلان کشور است و من در آن حوزه وارد نمی‌شوم ولی قبل از آن هم میراث فرهنگی ما توسط افراد نااهلی اداره می‌شد و اداره می‌شود.

وی گفت: در جنوب مشهد در منطقه‌ای با نام «سنگ بَست» دو بنای مهم قرار دارد. اولی متعلق به «امیر علیشیر نوایی» است با نام «رباط ایاز خاص». در «رباط ایاز خاص» زمانی زندانی‌های عراقی نگهداری می‌شدند و زمانی دیگر معتادان در آنجا حضور داشتند. به کل آن منطقه ایاز می‌گفتند. در نزدیکی این رباط قبر ارسلان جاذب، سپهدار توس در زمان فردوسی قرار دارد. «ایاز» نام رباطی است که امیر علیشیر نوایی در کنار جاده ساخته بود. اینکه جلوی این رباط خراب و ویران شده است، بماند. اما تابلویی که این بنا را به رهگذران معرفی می‌کند، نیز غلط و نادرست نوشته شده است!

سیدی بیان کرد: بر روی تابلوی روبه روی «رباط ایاز خاص» درباره امیر علیشیر نوایی که در قرن نهم این بنا را ساخته بود، از قول حمدالله مستوفی که در قرن هشتم می‌زیست، سخنی نقل شده است. اینکه حمدالله مستوفی در مورد امیرعلیشیر نوایی چنین و چنان گفته است!

وی افزود: حمدالله مستوفی که در قرن هشتم می‌زیست، چگونه می‌تواند در مورد امیرعلیشیر نوایی که در قرن نهم می‌زیست، سخن گفته باشد.! این تابلو الان با اطلاعات نادرست و غلط برپاست و اصلا کسی هم مطلع نیست. این فاجعه‌ را من الان به چشم می‌بینم که به عنوان نمونه عرض کردم.

سیدی در ادامه گفت: مورد دیگر مربوط به «شاهراه ابریشم» است. «شاهراه ابریشم» اصطلاح من‌درآوردی یکی دو قرن پیش است. در متون کهن از این شاهراه با عنوان «شاهراه اعظم» نام می‌بردند. این‌گونه بود که «شاهراه اعظم» ری را به بیهق و نیشابور و نیشابور را به سرخس، هرات، بخارا و سمرقند متصل می‌کرد. این قسمت شاخه اصلی این شاهراه را تشکیل می‌داد و در این شاهراه رباط‌های مشهوری قرار داشت.

این متخصص جغرافیای تاریخی با بیان اینکه رباط‌های شاهراه ابریشم از تحفه‌های میراث جهانی است، بیان کرد: اینکه یکی از این رباط‌های معروف با نام رباط «شرف» در نزدیکی سرخس همین طور رها شده و بی‌سامان بر جای مانده، بماند. اما سخن من در مورد رباط «خاکستر» است. رباط «خاکستر» با قدمتی نزدیک به ۱۲۰۰ تا ۱۳۰۰ سال که در بین نیشابور و مشهد قرار دارد. خود آقایان معتقدند و می‌گویند امام رضا(ع) در مسیر آمدن به مرو شبی را در این رباط اقامت کرده است. یعنی به قول ایشان این بنا ۱۲۰۰ سال قدمت دارد.

سیدی افزود: اکنون رباط به این مهمی و دومین رباط سالم «شاهراه ابریشم» را به یک شخص اصفهانی داده‌اند تا بیاید و در آنجا روضه‌خوانی راه بیندازد. اوضاع این‌گونه است که اکنون خودِ میراث فرهنگی را نیز به این مکان راه نمی‌دهند. به عنوان نمونه با میراث فرهنگی خراسان تماس بگیرید و بگویید که می‌خواهید از این رباط بازدید کنید، به شما خواهند گفت اصلا دست ما نیست و از این مکان خبر نداریم.

وی گفت: من از مسائل و آشفتگی‌های میراث فرهنگی در این حد خبر دارم اما صلاحیت اظهارنظر در مورد مکان‌هایی که هدف بمب از سوی اسرائیل و آمریکا قرار می‌گیرد، ندارم.