به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، این نشست در ادامه گفتوگوهای جلسه پیشین و با تمرکز دوباره بر مباحث فیلمنامهنویسی در سینمای کوتاه شکل گرفت. برگزاری این جلسه در پی استقبال شرکتکنندگان از نشست قبلی و همچنین گستردگی موضوعات مطرحشده در آن صورت گرفت تا فرصتی برای پیگیری پرسشها و تکمیل مباحث فراهم شود.
در این نشست، گفتوگوها مشخصاً بر فیلمنامهنویسی در فیلم کوتاه متمرکز بود. در ابتدای جلسه کتاب «فیلمنامه کوتاه؛ از ایده تا تولید» معرفی شد و سپس بحثی درباره انواع فیلم کوتاه از منظر زمان و کارکرد شکل گرفت. در این بخش تأکید شد که اگرچه فیلم کوتاه معمولاً بر اساس مدت زمان دستهبندی میشود، اما در بسیاری از موارد تقسیمبندی آن بر اساس کارکرد و شیوه بیان اندیشه اهمیت بیشتری دارد.
در این نشست، گفتوگوها مشخصاً بر فیلمنامه در فیلم کوتاه متمرکز بود. در ابتدای جلسه کتاب «فیلمنامه کوتاه؛ از ایده تا تولید» معرفی شد و سپس بحثی درباره انواع فیلم کوتاه از منظر زمان و کارکرد شکل گرفت. در این بخش توضیح داده شد که گرچه در بسیاری از منابع و جشنوارهها فیلم کوتاه معمولاً بر اساس مدت زمان تعریف میشود، اما چنین تقسیمبندیای بهتنهایی نمیتواند ماهیت این گونه سینمایی را توضیح دهد. به همین دلیل، برخی نظریهپردازان و مدرسان سینما معتقدند بررسی فیلم کوتاه از منظر «کارکرد» و «شیوه بیان اندیشه» نگاه دقیقتری به این فرم ارائه میدهد؛ زیرا در این رویکرد توجه اصلی به این است که فیلم چگونه ایده یا نگاه فیلمساز را منتقل میکند.
رضایی در توضیح این موضوع گفت: فیلم کوتاه برخلاف سینمای بلند معمولاً در چارچوب بازار و سازوکارهای تجاری تولید نمیشود و به همین دلیل وابستگی کمتری به ملاحظات اقتصادی دارد. به گفته او، همین ویژگی باعث میشود فیلم کوتاه بیشتر به عنوان فضایی برای تجربهگری، بیان ایدهها و ارائه نگاه شخصی فیلمساز شناخته شود. در چنین شرایطی، آنچه کیفیت یک فیلم کوتاه را تعیین میکند نه الزاماً میزان سرگرمکنندگی آن، بلکه توانایی آن در انتقال اندیشه، ایجاد تأمل و شکل دادن به تجربهای فکری یا احساسی برای مخاطب است.
او افزود: در سینمای بلند، به دلیل ارتباط مستقیم با مخاطب گسترده و نظام اقتصادی سینما، گاهی عنصر سرگرمی و جذابیتهای روایی در اولویت قرار میگیرد؛ در حالی که در فیلم کوتاه معمولاً بیانگری اندیشه جایگاه پررنگتری دارد.
او در ادامه توضیح داد که بر اساس همین نگاه، میتوان فیلمهای کوتاه را بر مبنای ابزاری که نویسنده یا فیلمساز برای بیان اندیشه خود انتخاب میکند دستهبندی کرد. یکی از مهمترین و رایجترین این دستهها فیلمهایی هستند که از «داستانگویی» به عنوان ابزار اصلی انتقال معنا استفاده میکنند. در این نوع آثار، روایت یک موقعیت یا یک ماجرا بستری برای طرح ایده یا طرح یک پرسش فکری فراهم میکند. در این بخش اشاره شد که چنین دستهبندیای در کتاب «رباعی سینما» نوشته آرش رصافی نیز مطرح شده و در آن تلاش شده شیوههای مختلف بیان اندیشه در سینما، بهویژه در قالب فیلم کوتاه، تحلیل و طبقهبندی شود.
به گفته رضایی، بررسی آثار جشنوارههای فیلم کوتاه نشان میدهد بخش قابل توجهی از این آثار، یعنی حدود شصت تا هفتاد درصد آنها، فیلمهای طرحمحور و قصهگو هستند. این فیلمها از ابزارهای شناختهشده روایت مانند شخصیت، تعارض، بحران و گرهگشایی استفاده میکنند و به همین دلیل ساختار آنها تا حدی به سینمای بلند نزدیک میشود. با این حال، تفاوت اصلی در فشردگی روایت و تمرکز بیشتر بر یک موقعیت یا ایده مرکزی است.
او در ادامه به تفاوت میان فیلمنامه در سینمای کوتاه و سینمای بلند اشاره کرد و گفت: در سینمای بلند معمولاً امکان نوشتن فیلمنامه با در نظر گرفتن بازار، مخاطب گسترده و بازگشت سرمایه وجود دارد. در مقابل، فیلمنامه فیلم کوتاه کمتر تابع چنین ملاحظاتی است و بیشتر به عنوان بستری برای بیان نگاه شخصی فیلمساز عمل میکند. به همین دلیل در بسیاری از موارد، فیلمنامه کوتاه بر یک ایده متمرکز، یک موقعیت خاص یا یک لحظه روایی مشخص تمرکز دارد و تلاش میکند آن را به شکلی فشرده و تأثیرگذار بیان کند.
در بخش بعدی تأکید شد که اگر هدف ساخت یک فیلم کوتاه داستانمحور باشد، مهمترین مسئله سازماندهی دقیق پلات است. در چنین رویکردی، تمرکز اصلی بر ساختار روایت قرار میگیرد؛ یعنی اینکه داستان چگونه آغاز میشود، در چه نقطهای گرهافکنی رخ میدهد، بحران روایت چگونه شکل میگیرد و در نهایت گرهگشایی به چه شکل اتفاق میافتد. رضایی توضیح داد که حتی در یک فیلم کوتاه چند دقیقهای نیز این عناصر ساختاری اهمیت زیادی دارند و اگر بهدرستی طراحی شوند، میتوانند باعث شکلگیری روایتی منسجم و تأثیرگذار شوند. به گفته او، هرچه سازماندهی پلات دقیقتر و حسابشدهتر باشد، امکان شکلگیری یک فیلم کوتاه طرحمحور موفق نیز بیشتر خواهد بود.
در بخش پایانی نشست نیز به نقش نویسنده در خلق تصویر در فیلمنامه پرداخته شد. رضایی توضیح داد که وظیفه اصلی نویسنده در فیلمنامهنویسی خلق موقعیتها و تصاویر روایی است؛ یعنی او باید با توصیف دقیق کنشها، فضاها و روابط میان شخصیتها، تصویری قابل تصور برای خواننده فیلمنامه ایجاد کند. با این حال، این کار با تعیین جزئیات فنی تصویر تفاوت دارد. او تأکید کرد که مسائلی مانند اندازه قاب، نوع لنز، زاویه دوربین یا حرکت دوربین بخشی از تصمیمهای کارگردانی و فیلمبرداری محسوب میشود و معمولاً در مرحله اجرا تعیین میشود. بنابراین نویسنده در متن فیلمنامه بیشتر بر توصیف ماهیت صحنه، کنش شخصیتها و فضای دراماتیک تمرکز میکند تا دستورهای فنی تصویربرداری.
بر اساس اعلام برگزارکنندگان، سلسله نشستهای «سینماگپ» هر روز از ساعت ۱۴ تا ۱۶ در ساختمان تئاتر شهر برگزار میشود و علاقهمندان میتوانند همزمان از طریق اپلیکیشن «ویراستی» نیز بهصورت آنلاین در این جلسات شرکت کنند و گفتوگوها را دنبال کنند.
نظر شما