سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، با فرا رسیدن نوروز، شهر زیر عطر گلهای بهاری و رنگهای زنده طبیعت، نفسی تازه میکشد و خانهها با آداب و آیینهای کهن جانی دوباره میگیرند، فرصتی کمنظیر برای بازبینی عادتها و آغاز رفتارهای تازه فراهم میشود. یکی از بهترینها عادت ارزشمند، کتابخوانی است که میتواند در سایه آرامش نوروز، طبیعی و خوشایند شکل گیرد و تا پایان سال ادامه پیدا کند.
نوروز، برخلاف بسیاری از تعطیلات کوتاهمدت، زمان گستردهتری برای آرامش، برنامهریزی و تفکر فراهم میکند. این وقفه زمانی دو تا سه هفتهای، از یک سو فاصلهای از روزمرگی ایجاد میکند و از سوی دیگر، شرایطی مطلوب برای پرداختن به کارهایی پدید میآورد که اغلب در شلوغی روزهای عادی به تعویق میافتند. کتابخوانی، که نیازمند ذهنی آرام و فضایی بیشتاب است، دقیقاً در چنین فرصتی، بهتر شکوفا میشود.
نوروز؛ زمان طلایی شروع یک عادت
نخستین عاملی که نوروز را تبدیل به نقطه شروع مناسب کتابخوانی میکند، «فراغت زمانی» است؛ حتی در میان دید و بازدیدها هم لحظههایی پیدا میشود که میتوان بهجای گردش بیهدف در شبکههای اجتماعی، چند صفحه کتاب خواند و حس خوبی از پیشرفت شخصی را تجربه کرد.
عامل دوم «روح تجدید» است؛ همان نیروی نمادین که خانهها را به نظافت و تغییر دکوراسیون دعوت میکند، ذهن را هم به تحول و تجربه رفتارهای جدید سوق میدهد. همانطور که افراد سال نو را با خرید لباس، برنامهریزی مالی یا تعیین اهداف شغلی آغاز میکنند، میتوانند آغاز سال را با تعیین یک هدف ساده اما مهم —مثل خواندن یک یا دو کتاب در تعطیلات— همراه کنند.
در کنار این موارد، طبیعت دلنشین بهار محیط ایدهآلی برای مطالعه فراهم میکند. پارکهای خلوت صبحهای نوروز، تراسهایی که زیر نور ملایم آفتاب گرم شدهاند یا حتی فضای آرام خانه در روزهای دید و بازدید، همه شرایطی سازنده برای تمرکز و لذت بردن از مطالعه هستند.
یکی دیگر از امتیازات نوروز، افزایش دسترسپذیری به کتاب است. بسیاری از کتابفروشیها در این دوره تخفیفهای ویژه برگزار میکنند، کتابخانهها ساعات بیشتری در دسترس قرار میگیرند و بسیاری از نهادهای فرهنگی برنامههای مناسبتی تدارک میبینند. همچنین تبادل کتاب میان اعضای خانواده و دوستان ـ که در این روزها معمول است ـ دسترسی آسان و کمهزینه به کتاب را ممکن میسازد.
مزایای محسوس مطالعه در ایام بهار
کتابخوانی در نوروز، تنها یک سرگرمی ساده نیست؛ از نظر روانی، آموزشی و حتی اجتماعی آثار قابلتوجهی دارد. بسیاری از پژوهشها ثابت کردهاند که مطالعه مداوم میتواند به تقویت مهارتهای زبانی، گسترش واژگان و حتی بهبود سبک نوشتار کمک کند. اگر کسی در طول تعطیلات، فقط روزی یک ساعت مطالعه کند، این پیشرفتها بسیار محسوس خواهد بود.
تمرکز ذهنی نیز به کمک مطالعه افزایش پیدا میکند. دور شدن از شتاب زندگی روزمره و قرار گرفتن در فضای آرام نوروز، این اثر را چند برابر میکند. مطالعه همچنین یکی از کارآمدترین روشها برای کاهش استرس است. به گفته برخی پژوهشها، تنها ۲۰ تا ۳۰ دقیقه کتاب خواندن میتواند سطح هورمونهای استرسزا را کاهش دهد و آرامشی همسنگ مدیتیشن ایجاد کند.
از منظر اجتماعی هم مطالعه در این ایام میتواند پیوندهای خانوادگی را تقویت کند. بسیاری از خانوادهها در نوروز زمان بیشتری کنار هم هستند و خواندن کتاب برای کودکان یا بحث درباره داستانهای خواندهشده میتواند تجربهای مشترک و سازنده رقم بزند. حتی افراد میتوانند در جمعهای دوستانه «کافه کتابخوانی» برپا و درباره کتابهای محبوبشان گفتوگو کنند.
موانع احتمالی و راهکارهای ساده
با وجود جذابیت نوروز برای شروع عادت کتابخوانی، برخی موانع رایج ممکن است سد راه این هدف شوند. یکی از مهمترین آنها «احساس کمبود وقت» است. چند دید و بازدید، چند سفر کوتاه و برنامههای خانوادگی گاهی موجب میشود تصور کنیم فرصتی برای مطالعه نیست. اما با برنامهریزی کوتاهمدت ـ مثلاً تعیین ۱۵ دقیقه مطالعه قبل از خواب ـ میتوان بهسادگی این مانع را پشت سر گذاشت.
یکی دیگر از چالشها «انتخاب کتاب مناسب» است. خواننده تازهکار نباید خود را با کتابهای سنگین یا پیچیده خسته کند. بهترین انتخاب، کتابهای کوتاه، داستانهای مدرن یا مجموعههای رمان کوتاه هستند که هر بخششان احساس پیشرفت ایجاد میکند. همچنین استفاده از کتابهای صوتی ـ بهویژه هنگام پیادهرویهای نوروزی ـ میتواند بسیار کمککننده باشد.
حواسپرتی دیجیتال نیز از موانع مهم است. بهتر است هنگام مطالعه گوشی در فاصلهای دور گذاشته شود یا اعلانها خاموش باشند.
طرح عملی برای یک ماه کتابخوانی نوروزی
میتوان برای خود برنامهای سبک اما مؤثر طراحی کرد؛ برنامهای که دستیابی به آن ساده باشد اما حس پیشرفت ایجاد کند. روش هدفگذاری کمک میکند این فرایند ساختارمند شود. مثلاً فرد میتواند تصمیم بگیرد در طول تعطیلات نوروز دو کتاب داستان بخواند، زمان مطالعه را روزانه ثبت کند، کتابهایی مرتبط با علایقش انتخاب کند و خود را متعهد کند که تا پایان تعطیلات این هدف را به اتمام برساند.
یک برنامه هفتگی هم میتواند چرخه مطالعه را جذابتر کند؛
چند روز مطالعه آزاد:
یک روز شرکت در نشستهای خوانش آنلاین، روزی برای تبادل کتاب با دوستان، زمانی برای گوشدادن به کتاب صوتی، و روزی برای نوشتن یادداشت کوتاه درباره قسمتهای خوانده شده. این تنوع موجب میشود مطالعه از حالت تکبعدی خارج و به تجربهای چندوجهی تبدیل شود.
ارزیابی و تداوم عادت پس از پایان نوروز
آنچه اهمیت دارد این است که کتابخوانی تنها در نوروز باقی نماند. بهترین روش برای تداوم این عادت، جمعآوری دادههای سادهای درباره عملکرد فرد در تعطیلات است:
تعداد صفحات یا کتابهای خواندهشده، مجموع ساعات صرفشده، و احساس کلی نسبت به تجربه مطالعه، سپس با توجه به نتایج میتوان هدف جدیدی برای ماههای بعد تعیین کرد؛ مثلاً یک کتاب در هر ماه. همچنین پاداشهای کوچک مثل خرید کتاب جدید یا یک گردش کوتاه میتواند انگیزه را زنده نگه دارد.
نوروز فرصت کمنظیری برای آغاز مسیر کتابخوانی است؛ مسیری که میتواند سال جدید را با رشد فردی، آرامش ذهنی و تجربههایی ناب همراه کند. هر صفحهای که در این روزهای بهاری ورق زده میشود، گامی در مسیر غنیتر کردن ذهن و زندگی است. در میان همه زیباییهای نوروز، شاید شیرینترین هدیهای که میتوان به خود داد، شروع یک عادت پایدار و سازنده باشد: عادت خواندن.
نظر شما