سرویس تاریخ و سیاست خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، جلد هفتم کتاب «تاریخ مفصل عرب پیش از اسلام» تالیف دکتر جواد علی(۱۹۰۷-۱۹۸۷) با ترجمه زاهد ویسی از سوی انتشارات ایده نو به بازار کتاب آمد.
ناشر در سخن نخست ابتدای کتاب به ارتباط و پیوستگی ملت ایران، با ملت عرب در سرزمینهای مختلف اشاره میکند و مینویسد: «در مجلدات پیشین بارها خاطرنشان شده است که ارتباط و پیوستگی ملت ایران، با ملت عرب در سرزمینهای مختلف و در طول تاریخ دور و دراز خویش، چنان پیوسته و درهم تنیده است که هر گونه توهم و تصور برای جدا ساختن آنها از یکدیگر، موهومتر از خود توهم است و این امر هیچ مقطع خاصی از تاریخ این دو ملت بزرگ ندارد و در این کار نوعی هموارگی وجود داشته و دارند. تنوع و جلوههای متفاوت و گوناگون فرهنگی آنها که گاهی به سطح تعدد و حتی تناقض و تباین میکشد، به معنای برتری و بهتری یکی از آنها نسبت به دیگری نبوده و نیست و با آنکه به صورت طبیعی هر ملت و مملکتی داشتهها و سرمایههای خود را بهتر از هر ملت و مملکت دیگری میپندارد و با این حس خوش خویش زندگی را سپری میکند، در واقعیت امر و در عمل به ویژه از دید آگاهان و خردمندان آن ملت و مملکت چنین نیست و آنان به نیکی می دانند که برای آنکه سرزمین و ملت خود را به قلههای واقعی پیشرفت و ترقی برسانیم ناگزیر باید دست دوستی و صلح و خیرخواهی را به سوی ملتهای دیگر دراز کنیم.»
جلد هفتم از کتاب «تاریخ مفصل عرب پیش از اسلام» از فصل هشتاد و هشتم تا یکصد و پانزده را دربرمیگیرد. این جلد به شرح موضوعاتی همچون اثر طبیعت در اقتصاد اهل جاهلیت، کشاورزی و محصولات زراعی، کشت و زرع، محصولات کشاورزی، درخت، چراگاهها و گیاهان و علوفه مورد استفاده در چَرا، ثروت و منبع حیوانی، زمین، آبیاری، دریانوردی، تجارت دریایی، بازرگانی مکه، قافلهها، طرق اهل جاهلیت و... پرداخته است.
در فصل هشتادوهشتم در شرح مساحت جزیرهالعرب میخوانیم: «مساحت جزیرهالعرب در حدود یک میلیون و دویست و پنجاه هزار میل مربع است. با احتساب نقاط دارای آب بر نقشه آن دیده میشود که این نقاط بسیار اندکند و توزیع و وجود آنها با این مساحت پهناور و گسترده متناسب نیست. از این گذشته، این مقدار نیز آبهای دارای سرچشمههای محدود و مختصری است که برخلاف آبهای رودهای بزرگ، سرچشمههای آنها برای سیراب کردن سرزمینهای گسترده ظرفیت ندارد. سکونت نیز در این نقاط منحصر شده است و به همین خاطر، تعداد ساکنان آن همیشه بسیار اندک است. با مقایسه زمینهای حاصلخیز، قابل کشت و زرع و دارای آب با زمینهای خشک، دیده میشود که اینگونه زمینهای حاصلخیز بسیار اندکند و بخشهای غیرقابل کشت و زرع آن، بسیار بیشتر از زمینهای قابل کشت و زرع هستند. مساحت صحراها و بادیهها بیشتر از مساحت زمینهای خوب و حاصلخیز است. زمینهایی نیز وجود دارند که دارای طبقات ستبری از شن و ماسهاند و مردم را مجبور ساختهاند که از آنها دوری کنند و اجازه نمیدهند که پای شتر، کفش انسان یا هر گونه پا و قدم دیگری روی آنها را لمس کند.»
در قسمتی دیگر به محل و نحوه بارش باران اشاره میکند: «بارانها در «عربستان غربی» و «عربستان جنوبی» میبارند. با این حال، بارش آن منظم و در طول ایام سال نیست. گاهی آسمان به صورت ناگهانی بر زمین میشورد و سیلی پیوسته را بر آن جاری میسازد که آنچه را که در جلوی خود بیابد، اعم از انسان، حیوان و هر مانع دیگر، پیش میبرد تا راهی را به سرزمینهای پست یا وادیها بیابد. سپس دیری نمیپاید که پنهان و نابود میگردد؛ زیرا عمر آن غالبا کوتاه است چون زمین ماسهای آن را میبلعند؛ زیرا به شدت به وادیها بسیار شیبدار میریزند و به سرعت به سوی دریا به حرکت درمیآیند و بیآنکه مردم از آنها فایدهای ببرند، یا در یکی از دردها به فریادشان برسد، هدر میروند. در نوشتههای اخبارنویسان فهرست سیلهای فراوان مهلک نابودگری وجود دارد که پیش و پس از اسلام جاری شدهاند.»
نویسنده در ادامه به شرح واژگان میپردازد: «[بادهای مصیبتزا]
گاهی برخی از بادها میوزند که موجب مصیبت و نکبت برای مردم و اموال آنان و آزار و اذیت آنها میگردد. به همین خاطر آنها را «النکباء» مینامند.
«النکباء»، بادی که انحراف یابد و در بیت دو باد دیگر بوزد و موجب نابودی مال و فقدان بارش میگردد. ذکر شده است که این باد بین «صبا» و «شمال» میوزید.
«الجربیاء» که بین «جنوب» و «صبا» میوزد.
برخی نیز بر این باورند که بادهای نکبتها و مصیبتزا چهار بادند.»
جلد هفتم کتاب «تاریخ مفصل عرب پیش از اسلام» در حقیقت خط بطلانی است بر تصورات خام و ناپخته بسیاری از کسانی که میپنداشتند جزیرهالعرب در روزگاران پیش از این بیابانهای خشک و خالی و سرزمینی صرفا برای سکونت دد و دام بوده و میانگاشتند که در این سرزمین جلوهای از فرهنگ و تمدن وجود نداشته است و آنان در حد انسانهای نخستین، در سطح بسیار پایینی از آگاهی و عملکرد در حوزههای مختلف لازم برای زندگی انسان بر روی کره زمین بودهاند. در حالی که در لابهلای مطالب این کتاب به وضوح دیده میشود که هرگز چنین نبوده است و اگر بپذیریم که تمدن نیز همانند موجودی زنده لحظات کودکی و پختگی و پیری و کهنسالی و... را از سر میگذراند، ضرورتی ندارد که دورههای مربوط به ضعف و نوباوگی و بحران یک تمدن را بر سراسر آن تعمیم داد و چنین نتیجه گرفت که ذات و بنیاد آن فکر و فرهنگ و تمدن چنین است و جز این نیست.
جلد هفتم کتاب «تاریخ مفصل عرب پیش از اسلام» تالیف دکتر جواد علی(۱۹۰۷-۱۹۸۷) با ترجمه زاهد ویسی با ۱۰۵۸ صفحه، شمارگان ۵۰۰ جلد و بهای یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان از سوی انتشارات ایده نو منتشر شد.
نظر شما