سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا) – یونس عزیزی: اجرای برخی سیاستهای اقتصادی دولت با هدف کوتاه کردن دست رانتخواران، حذف فساد و بهبود وضعیت اقتصادی تاثیراتی بر صنعت نشر گذاشته که میتوان گفت حداقل در این برهه، چالشهایی برای انتشاراتیها ایجاد کرده است.
تصمیمهای اقتصادی که با استقبال حوزه اقتصاد مواجه شد، قرار است گامهایی را در راستای شفافیت مالی بردارد تا بتواند به تدریج وضعیت مطلوب اقتصادی شکل گیرد اما فعلاً حوزه فرهنگ بهویژه صنعت چاپ و نشر برای تهیه کاغذ به واسطه سیاستهای ارزی تاثیرات زیاد متحمل شده است.
قم به عنوان کانون نشر دینی کشور، از این تحولات تاثیرات جدی پذیرفته و تاثیر خود را به طور مستقیم روی شمارگان کتاب گذاشته است. این موضوع در گفتوگو با برخی ناشران استان به بحث گذاشته شده است.
اقتصاد سالم نیازمند شفافیت و قاعدهمندی است
رئیس و مدیرعامل موسسه بوستان کتاب در این باره به خبرنگار ایبنا گفت: پرسش شما درباره سیاستهای اقتصادی ارزی و گرانی کاغذ و تأثیر آن بر تولید کتاب را پرسش مهمی میدانم. اجازه دهید از منظر یک ناشر فعال، این موضوع را بررسی کنم. در نگاه اول، تکنرخی شدن ارز یک سیاست اقتصادی درست و ضروری است. چندنرخی بودن ارز در سالهای گذشته، منجر به ایجاد رانت، فساد، و عدم شفافیت در بازار شده بود. در جایگاه یک فعال اقتصادی، من هم معتقدم اقتصاد سالم نیازمند شفافیت و قاعدهمندی است و تکنرخی شدن میتواند به پیشبینیپذیری بیشتر و کاهش رانت کمک کند اما اجرای این سیاست در شرایط کنونی، بهویژه برای صنعت نشر که وابستگی شدیدی به مواد اولیه وارداتی دارد، نیازمند ملاحظات جدی است.
افزایش چشمگیر قیمت کتاب
محمدباقر انصاری تصریح کرد: باید بگویم: تأثیر نخست و مستقیم این سیاست، افزایش چشمگیر قیمت تمام شده کتاب است. کاغذ، زینک، مرکب و ماشینآلات چاپ همگی وابسته به واردات هستند. با حذف ارز ترجیحی، این مواد اولیه با نرخ آزاد محاسبه میشوند و هزینه تولید را بهشدت بالا میبرند.
انصاری یادآور شد: در یک سال اخیر، قیمت کاغذ چندین بار افزایش یافته و این روند، مدتی است که شتاب بیشتری گرفته است. نتیجه گریزناپذیر این افزایش هزینه، کاهش شمارگان کتاب است. متأسفانه امروز شمارگان کتابها به ۲۰۰ تا ۳۰۰ نسخه رسیده که برای کشوری با جمعیت ۹۰ میلیونی، یک فاجعه فرهنگی است.
تأثیر سیاستهای ارزی در استانها عمیقتر است
این فعال حوزه کتاب تاکید کرد: ناشران به دلیل افزایش هزینهها، ناچارند یا شمارگان را کاهش دهند یا نشر برخی عناوین حتی پرفروش را به تعویق بیندازند. تأثیر این سیاست در مراکز استانها بسیار عمیقتر است. هزینه چاپ برای ناشران شهرستانی تقریباً برابر ناشران تهرانی است، اما قدرت خرید مخاطبان در استانها به مراتب کمتر است. این وضعیت میتواند به تمرکز بیشتر نشر در تهران منجر شود و تنوع فرهنگی کشور را تهدید کند.
وی درباره افزایش قیمت کتاب و تاثیر آن بر حذف این کالای فرهنگی از سبد خانوار بیان کرد: نکته مهم دیگر این است که کتاب برخلاف بسیاری از کالاها، کشش افزایش قیمت را ندارد. اگر قیمت روغن ۲۰ درصد افزایش یابد، مصرفکننده ناچار به خرید است، اما با گران شدن کتاب، مخاطب اولین واکنشش، تعویق خرید یا انصراف از آن است. کتاب در سبد مصرفی خانوادهها جایگاه ضروری ندارد و با هر افزایش قیمت، بخشی از مخاطبان را از دست میدهیم.
فرهنگ، کالای لوکس نیست
وی با درخواست از سیاستگذاران فرهنگی و دولت با پیشنهاد یک بسته حمایتی ویژه برای صنعت نشر اضافه کرد: درخواست من از سیاستگذاران فرهنگی و دولت که مصمم به اجرای این سیاست هستند، ارائه یک بسته حمایتی ویژه برای صنعت نشر است. نخست؛ تأمین و تثبیت کاغذ: تخصیص ارز کافی برای واردات کاغذ و توزیع شفاف آن زیر نظر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. سپس؛ خرید حمایتی کتاب: افزایش بودجه خرید کتاب برای کتابخانههای عمومی و خرید تضمینی از ناشران. سپس؛ تسهیلات کمبهره: ارائه تسهیلات با بهره پایین برای تأمین سرمایه در گردش ناشران. همچنین؛ معافیتهای مالیاتی: تداوم و گسترش معافیتهای مالیاتی برای ناشران و کتابفروشان. سپس؛ حمایت از مصرفکننده نهایی: تخصیص بن خرید کتاب به دانشجویان، طلاب، استادان و پژوهشگران.
وی تاکید کرد: تکنرخی شدن ارز در تئوری، سیاستی درست برای شفافیت اقتصادی است، اما اجرای آن بدون در نظر گرفتن ویژگیهای خاص صنعت نشر، میتواند آسیبهای جبرانناپذیری به فرهنگ کشور وارد کند. نشر ایران در سالهای اخیر با مشکلات پرشماری دستبهگریبان بوده و این سیاست، اگر بدون بسته حمایتی مناسب اجرا شود، میتواند به منزله آخرین ضربه باشد. امیدواریم دولت با نگاه فرهنگی به این مسئله، ضمن اجرای سیاستهای اقتصادی خود، حمایت از کتاب و کتابخوانی را با عنوان یک اولویت ملی در نظر داشته باشد. فرهنگ، کالای لوکس نیست که بتوان آن را به دست بازار سپرد.
رغبت ناشران به چاپ کتابهای پرفروش و کمریسک و کاهش نشر آثار نو و تخصصی
مدیرعامل مجتمع ناشران قم نیز گفت: سیاستهای ارزی میتواند بر تولید کتاب اثرات گسترده و چندوجهی داشته باشد و با حذف ارز ترجیحی، هزینهها ناگهان افزایش مییابد.
حمید خرمی ادامه داد: ناشران کمسرمایه در تأمین نقدینگی دچار مشکل میشوند و احتمال خروجشان از بازار بالا میرود و از طرفی برای کنترل قیمت پشت جلد، تیراژ پایین میآید که خود هزینه سرانه را بالا میبرد.
وی تصریح کرد: با توجه به افزایش قیمت کتاب برای مصرفکننده، این امر تقاضا را کاهش میدهد و چرخه تولید–فروش را تضعیف میکند و از طرفی ناشران بهجای آثار نو یا تخصصی، به سمت عناوین پرفروش و کمریسک میروند.
گرایش به چاپ دیجیتال تقویت میشود
مدیرعامل مجتمع ناشران قم اضافه کرد: حذف رانت و ابهام در تخصیص ارز، محاسبه واقعی هزینه تولید را ممکن میکند. در صورت ثبات نرخ واحد، برنامهریزی بلندمدت برای ناشران و چاپخانهها آسانتر میشود و گرایش به چاپ دیجیتال، چاپ در تیراژ پایین و تولید سفارشی تقویت میشود.
وی توجه بیشتر به بهرهوری را از جمله مزایای این طرح عنوان کرد و ادامه داد: با توجه به اجرایی شدن این طرح کاهش ضایعات، مدیریت موجودی و اصلاح زنجیره تأمین اهمیت بیشتری مییابد.
اثر نهایی سیاستهای مکمل بر تکنرخی شدن ارز
خرمی در پایان اضافه کرد: سیاستهای ارزی اخیر بهتنهایی برای صنعت نشر مفید یا مضر مطلق نیست؛ اثر نهایی آن به سیاستهای مکمل بستگی دارد. اگر همزمان یارانهها از «تولید» به «مصرف» هدفمند شوند، تسهیلات ارزانقیمت برای ناشران کوچک فراهم شود و ثبات نسبی نرخ ارز حفظ شود، میتواند در میانمدت به شفافیت، پایداری و حرفهایتر شدن تولید کتاب منجر شود؛ در غیر این صورت، خطر کوچکشدن بازار کتاب و کاهش سرانه مطالعه جدی خواهد بود.
نظر شما