سرویس تاریخ خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- کتاب «ذکاءالملک فروغی و شهریور ۱۳۲۰» تالیف باقر عاقلی از سوی انتشارات بدرقه جاویدان منتشر شد.
کتاب پس از دیباچه و مقدمه در هشت فصل تنظیم شده است. شرححال مختصر ذکاءالملک فروغی، یادی از گذشتهها، شهریور ۱۳۲۰ و نخستوزیری فروغی تا استعفای رضاشاه، شاه جدید، فروغی، مجلس دوازدهم، از افتتاح مجلس سیزدهم تا کنارهگیری فروغی، خاطرات گوناگون، دو بیوگرافی به قلم محمدعلی فروغی و مقالات دیگران درباره فروغی فصلهای کتاب را تشکیل میدهد.
محمدعلی فروغی فرزند محمدحسین ذکاءالملک در سال ۱۲۵۴ شمسی در تهران متولد شد. محمدحسین ذکاءالملک که در شعر «فروغی» تخلص میکرد، از فضلا و نویسندگان و شعرای تراز اول عصر ناصری بود. محمدعلی تحت حضانت چنین پدری تحصیلات خود را از پنجسالگی آغاز کرد و ظرف مدت هفت سال کلیات زبانهای فارسی، عربی و فرانسه را آموخت و از علوم ریاضیات و فیزیک و شیمی و طبیعیات بهره گرفت. آنگاه به استدعای اعتمادالسلطنه وزیر انطباعات و تصویب ناصرالدین شاه وارد مدرسه دارالفنون شد. او تا اسفند ۱۳۲۰ در مقام نخستوزیری قرار داشت و بالاخره در برابر کارشکنیهای نمایندگان مجلس تاب مقاومت نیاورد و با وجودی که بیشتر نمایندگان از او حمایت میکردند، از کار کناره گرفت و جای خود را به علی سهیلی وزیر خارجه جوان و پرقدرتش داد. و چند روز پس از کنارهگیری از قدرت، در آذر ۱۳۲۱ درگذشت.
ذکاءالملک فروغی در کنار مشاغل مهم سیاسی خود به تحقیق و مطالعه در ادبیات و فلسفه و تاریخ پرداخت. او مردی ادیب، فیلسوف، حکیم و مورخ بود. در کار ترجمه نیز ید طولایی داشت که کتاب «ثروت ملل» و «تاریخ ملل مشرقزمین» از مهمترین آثار او در این زمینه هستند.
کتاب حاضر زمان کوتاهی از تاریخ معاصر ایران را تجزیه و تحلیل و نقد میکند. در این کتاب از حملۀ قوای نظامی دولتهای شوروی و انگلیس به خاک ایران و گسیختن شیرازه نظام مملکت و نخستوزیری فروغی و استعفای رضاخان و برقراری محمدرضا پهلوی به تخت سلطنت و پیمان سهجانبه بین دولتهای متخاصم و ایران سخن به میان آمده است که بهروشنی نقش محمدعلی فروغی در استحکام و استقرار محمدرضا به پادشاهی ایران مشاهده میشود.
در این کتاب مشخص میشود که فروغی چگونه با لطایفالحیل دولتهای شوروی و انگلستان را از برقراری رژیم جمهوری در ایران منصرف میکند و اینکه چگونه و با چه نقشی دیپلماسی دولت انگلستان را از انقراض سلسله پهلوی منصرف میسازد و از پادشاهی حمید قاجار (فرند محمدحسین میرزا ولیعهد احمدشاه) آنها را برحذر میدارد و سرانجام محمدرضا پهلوی را به تخت پادشاهی ایران میرساند.
تنها در آن برهه از زمان نیست که فروغی از استحکام رژیم پهلوی نقشآفرین میشود. باید قدری به عقب بگردیم؛ پس از انقلاب روسیه و واژگونی رژیم سلطنتی تزارها در آن کشور، انگلستان در ایران رقیب سرسخت خود را از دست داد و با خیال راحت به فکر بلعیدن منابع مادی و معنوی این کشور افتاد؛ ابتدا با دولت وثوقالدوله قرارداد ۱۹۱۹ را منعقد کرد، ولی بر اثر مخالفت مردم ایران و تحریک افکار عمومی علیه آن قرارداد از اجرای آن منصرف شد و راهی دیگر برای پیشبرد هدفهای خود در ایران اتخاذ کرد و سرانجام کودتای ۱۲۹۹ به ایران تحمیل شد تا حکومت جدیدی به سود خود در ایران تشکیل دهند.
نویسنده با بررسی اسناد و مدارک تاریخی و نامههای دیپلماتیک، تصمیمات فروغی را در مقابله با فشارهای خارجی و داخلی تحلیل میکند و نشان میدهد که او چگونه تلاش کرده است راهکارهایی عملی برای حفظ کشور ارائه دهد. تعاملات فروغی با دولتهای متفقین بهویژه بریتانیا و شوروی، تحلیل شده و توضیح داده شده است که فروغی با استفاده از تدابیر سیاسی و دیپلماتیک، سعی کرده است تا از هرگونه اقدام مستقیم علیه ایران جلوگیری کند. کتاب همچنین به طور مفصل به اقدامات داخلی فروغی نیز میپردازد.
نویسنده همچنین به نقد و بررسی انتقادهای معاصر نسبت به اقدامات فروغی پرداخته و دیدگاههای مختلف درباره تصمیمات او را بررسی میکند که این کار باعث شده تحلیلهای کتاب جامع و متوازن باشد. به طور کلی، کتاب حاضر برای پژوهشگران، دانشجویان تاریخ و علاقهمندان به تاریخ معاصر ایران بهویژه دوره پهلوی اول، منبعی ارزشمند است. استفاده از اسناد معتبر، تحلیلهای دقیق و توجه به جزئیات سیاسی و دیپلماتیک، این اثر را به یک مرجع آموزشی و پژوهشی قابل اعتماد تبدیل کرده است.
نظر شما