سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا): نوسانات ارزی طی دهههای اخیر یکی از عوامل اصلی بیثباتی اقتصادی در ایران بوده است، چند نرخی بودن ارز، که طی سالهای گذشته همواره با هدف کنترل قیمتها، حمایت از برخی بخشها یا تنظیم واردات و صادرات اعمال شده، در عمل موجب شکلگیری رانت، فساد اقتصادی و ایجاد فضای غیر شفاف در بازار شده است.
در چنین شرایطی، سیاست تک نرخی شدن ارز به عنوان یکی از ابزارهای کلیدی برای اصلاح ساختار اقتصادی کشور، افزایش شفافیت مالی و بهبود محیط کسب و کار مطرح شده است.
در حوزه چاپ و نشر، وابستگی بالای این صنعت به مواد اولیه وارداتی مانند کاغذ، زینک، مرکب و تجهیزات چاپ سبب شده که هرگونه تغییر در سیاستهای ارزی تأثیری مستقیم و عمیق بر هزینههای تولید و قیمت نهایی محصولات فرهنگی داشته باشد.
اجرای سیاست تکنرخی شدن ارز میتواند از یک سو ثبات نسبی و پیشبینیپذیری بیشتری برای فعالان بخش نشر به همراه داشته باشد و از سوی دیگر، در صورت عدم حمایت مناسب، موجب افزایش هزینهها و فشار مضاعف بر ناشران و چاپخانهها شود.
اما آنچه بیش از پیش موجب نگرانی اهالی نشر میشود، گرانی کاغذ و به تبع آن گرانی کتاب است، همانطور که طی سالهای اخیر گرانی کاغذ موجب گرانی کتاب شد، اکنون روند افزایشی آن میتواند کتاب را از سبد خانوار حذف کند که این موضوع به هیچ وجه در حوزه فرهنگی پذیرفتنی نیست.
تک نرخی شدن ارز موجب افزایش شدید هزینه کاغذ و مواد اولیه چاپ میشود
در این راستا با برخی از اهالی چاپ و نشر استان همدان گفتوگو کردیم که مدیر مسئول انتشارات فراگیر هگمتانه و نایب رئیس انجمن صنفی ناشران استان همدان در خصوص تأثیر تک نرخی شدن ارز بر حوزه چاپ و نشر اظهار کرد: حذف ارز ترجیحی و تک نرخی شدن منبعث از آن منجر به افزایش بیرویه قیمتها شده و در نتیجه تأثیر شدید و ملموسی بر حوزه چاپ و نشر داشته است.
عباس احمدیمقیم با بیان اینکه تک نرخی شدن ارز موجب افزایش شدید هزینه کاغذ و مواد اولیه چاپ میشود، گفت: تاثیر گرانی کاغذ و نهادههای وابسته بر قیمت تمام شده کتاب، بسیار جدی و مستقیم است، زیرا کاغذ به تنهایی بخش عمدهای از هزینه تولید کتاب را شامل میشود و وقتی قیمت آن افزایش پیدا میکند، به طور طبیعی هزینه چاپ، صحافی، لیتوگرافی و زینک بالا میرود چرا که بیش از ۷۰ درصد این نهادهها وابسته به واردات است.
وی با اشاره به اینکه افزایش قیمت کتاب را در ادامه خواهیم داشت، گفت: افزایش هزینه چاپ منجر به افزایش قیمت تمام شده کتاب میشود و در چنین شرایطی، ناشر ناچار است قیمت پشت جلد کتاب را افزایش دهد که پیامد آن حذف کتاب از سبد مصرف خانوار است.
این ناشر عنوان کرد: در پی افزایش قیمت کتاب، کتاب تبدیل به یک کالای لوکس میشود که بخش زیادی از مخاطبان قدرت تهیه آن را از دست میدهند.
وی، کاهش شمارگان کتاب را از دیگر علل تک نرخی شدن دانست و افزود: ناشران به دلیل افزایش هزینه تولید، معمولاً تیراژ کتابها را کاهش دادهاند و در خوش بینانهترین حالت به ۵۰ تا ۱۰۰ نسخه در هر چاپ رساندهاند و این کاهش در شمارگان کتاب باعث افزایش قیمت هر نسخه کتاب، کاهش سود ناشران و افزایش ریسک چاپ کتاب میشود.
تعطیلی و ورشکستگی کتابفروشان و چاپخانههای کوچک
احمدیمقیم با بیان اینکه رکود و بحران در بازار نشر را شاهد خواهیم بود، گفت: بسیاری از ناشران و چاپخانهها با فشار مالی مواجه شدهاند، برخی از ناشران، کتابفروشان و چاپخانههای کوچک ورشکسته و یا تعطیل شدهاند.
وی با بیان اینکه تغییر الگوی تقاضا و عرضه، یکی دیگر از عواقب تک نرخی شدن ارز است، خاطرنشان کرد: کاهش قدرت خرید مردم باعث کاهش تقاضا برای کتابهای چاپی و گرایش به سمت نسخههای الکترونیکی و صوتی (ارزانتر) افزایش یافته است، این تغییر رفتار در بازار نشر، ناشران را به گزینههای کمهزینهتر و تیراژهای محدود وادار میکند.
نایب رئیس انجمن صنفی ناشران استان همدان در پاسخ به اینکه در این شرایط دولت چه حمایتهایی میتواند داشته باشد، گفت: در شرایط فعلی بازار نشر (افزایش نرخ ارز، گرانی کاغذ و کاهش تیراژ)، دولت میتواند در چند سطح کوتاهمدت، میانمدت و ساختاری از صنعت چاپ و نشر کتاب حمایت کند.
احمدیمقیم در خصوص حمایتهای فوری (کوتاهمدت) دولت، به تأمین و تثبیت کاغذ، تخصیص ارز کافی به واردات کاغذ و توزیع شفاف آن زیر نظر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اشاره کرد.
وی گفت: در زمینه خرید حمایتی کتاب نیز میتوان بودجه خرید کتاب برای کتابخانههای عمومی از طریق نهاد کتابخانههای عمومی کشور را افزایش داد و خرید تضمینی از ناشران کوچک و متوسط داشت.
احمدیمقیم معافیتها و تخفیفهای مالیاتی و بیمهای را دیگر گزینه حمایتی برشمرد و افزود: تداوم و گسترش معافیت مالیاتی ناشران و چاپخانهها و تخفیف در حق بیمه کارگران صنعت چاپ و نشر در کارگاههای کمتر از پنج نفر کارگر میتواند موثر واقع شود.
وی در خصوص حمایتهای میانمدت و ساختاری نیز گفت: تقویت تولید داخلی کاغذ اهمیت ویژهای دارد به طوری که سرمایهگذاری در کارخانههای داخلی و حمایت از تولید خمیر کاغذ در این زمینه اثرگذار است.
این ناشر به ارائه تسهیلات بانکی کمبهره نیز اشاره کرد و افزود: تسهیلات کم بهره برای نوسازی ماشینآلات و سرمایه در گردش برای ناشران و چاپخانهداران ضروری است.
وی به حمایت از توزیع و فروش اشاره کرد و گفت: تخصیص یارانه پستی برای ارسال کتاب، حمایت از نمایشگاههای کتاب با اختصاص بن خرید کتاب به مخاطبان به ویژه دانشآموزان، دانشجویان، اساتید و معلمان میتواند راهگشا باشد.
احمدیمقیم یادآور شد: حمایت از کتابهای الکترونیکی و تسهیل مجوزها و حمایت از پلتفرمهای نشر دیجیتال نیز میتواند در این راستا کمککننده باشد.
تک نرخی شدن ارز به ضرر تمام محصولات فرهنگی است
در ادامه رئیس اتحادیه چاپخانهداران همدان نیز گفت: به صورت کلی طی سیاستهای قبلی دولت، در هنگام تغییرات نرخ ارز به واحدهای تولیدی و فرهنگی ارز ترجیهی اختصاص یافته بود، اما با تک نرخی شدن دیگر ارز ترجیهی هم نخواهیم داشت.
خضریان با تاکید بر اینکه وقتی در کشوری که اقتصاد آن اقتصاد پویا نیست، حتماً باید واحدهای تولیدی حمایت شوند گفت: تاکنون شکل حمایت اینگونه بود که باید برای تهیه مواد اولیه و ماشین آلات، ارز توجیهی تخصیص یابد اما وقتی ارز ترجیهی برداشته میشود، قطعاً آسیب میزند.
وی ادامه داد: حوزه چاپ و نشر نیز مانند سایر بخشهاست، کسی با ارز نزدیک به ارز آزاد در این بخش سرمایهگذاری نمیکند و سرمایهگذار در بازارهای دیگری که بازدهی خوبی دارند، سرمایهگذاری خواهد کرد.
رئیس اتحادیه چاپخانهداران همدان بیان کرد: در حوزه چاپ و نشر باید عامل تشویقی باشد زیرا در غیر این صورت آسیب جدی به این بخش وارد میشود که شاید این آسیب به سرعت نباشد، اما در دراز مدت اینگونه خواهد بود.
وی در خصوص چگونگی حمایت دولت از بخش چاپ و نشر اظهار کرد: اینکه چگونه باید مورد حمایت دولت قرار بگیریم، نمیدانم اما روشهای مختلفی وجود دارد که میتواند به کسی که تمایل به سرمایه گذاری دارد، کمک کند.
خضریان بیان کرد: تسهیلات بلند مدت با نرخ پایین، معافیت مالیاتی و بیمه واحد تولیدی از جمله مواردی است که میتواند برای سرمایهگذاری در این بخش انگیزه ایجاد کرده و مشوق خوبی باشد.
وی در خصوص افزایش قیمت کتاب با تک نرخی شدن ارز نیز گفت: افزایش قیمت ۱۰۰ درصدی خواهد بود زیرا وقتی قیمت کاغذ نسبت به سال گذشته دو برابر شده باشد اما خریدار درآمد دوبرابری ندارد، کتاب گران شده و قدرت خرید پایین خواهد بود.
رئیس اتحادیه چاپخانهداران استان با تاکید بر اینکه تک نرخی شدن به ضرر تمام محصولات فرهنگی است، افزود: وقتی مواد اولیه تولید محصولات فرهنگی وابسته به ارز باشد، قطعاً این بخش آسیبپذیر خواهد بود.
نظر شما