سرویس تاریخ و سیاست خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، نهمین شماره از مجله «سمرقند» به مدیریت و سردبیری علی دهباشی ویژه پاییز و زمستان ۱۴۰۴ منتشر شد.
این شماره یادنامه صدرالدین عینی است. صدرالدین عینی بنیانگذار و پیشگام ادبیات معاصر فارسی تاجیکی بوده است. ازبکها او را یکی از بنیانگذاران ادبیات نوین خود میدانند، زیرا او به هر دو زبان فارسی و ازبکی آثاری را آفریده است. اهمیت آثار و خدمات فرهنگی صدرالدین عینی برای تمام کسانی که در حوزه تمدنی زبانی فارسی در منطقه ورارود کار میکنند، روز به روز آشکارتر میشود و با انتشار آثار او به خط فارسی، دانشجویان رشته ادبیات در ایران به تدریج بیشتر و بیشتر با اهمیت کارهایی که او در دورهای خاص از تاریخ انجام داد آشنا میشوند.
پس از استیلای روسها بر منطقه ورارود، صدرالدین عینی به همراه ابوالقاسم لاهوتی برای حفظ و گسترش زبان و ادبیات فارسی و در راه خودشناسی تاریخی و معنوی و احیای خودآگاهی و هویت ملی تاجیکان کوششها کردند.
در نهمین شماره از مجله «سمرقند» بعد از یادداشت سردبیر «زندگی و آثار صدرالدین عینی» به قلم محسن فرحبر، صدرالدین عینی، عادل ناظر، صلاحت عینی، خالده عینی و در ادامه «یادداشتهایی درباره صدرالدین عینی» به قلم علیاصغر حکمت، حبیب یغمایی، صدری سعدی، اصلالدین قمرزاده، محمدیوسف امامزاده، خداینظر عصازاده، عبدالخالق نبوی، عبدالنبی ستارزاده، محمدجان شکوری، رستم وهابزاده، شریفمراد اسرافیلنیا، مطلوبه میرزایونس، نورعلی نورزاد، قیامالدین ستاری، شاهمنصور شاهمیرزا و… آورده شده است.
در نوشته «شهادتنامه تاجیکان» به قلم شاهمنصور شاهمیرزا میخوانیم: «استاد صدرالدین عینی، بنیانگذار ادبیات نوین تاجیک، شخصیت چندبعدی- شاعر، مترجم، مورخ، نویسنده، روزنامهنگار، محقق، نخستین رئیس فرهنگستان علوم تاجیکستان و قهرمان تاجیکستان است که مصداقش را در تاریخ ادبیات هر قوم و ملت کمتر میتوان مشاهده کرد.
الفبای سواد را از پدر آموخت و در ۱۲ سالگی ساکتری، روستای زادگاهش را به نیت تحصیل در بخارای شریف ترک نمود. ۱۶ سال در مدارس بخارا، میرعرب، عالمجان، بدلبیک، حاجیزاهد و کوکلتاش تحصیل علوم دینی کرد.
نخستین اشعارش را با تخلصهای سفلی، محتاجی، جنونی سرود و با شعرا و روشنفکران آن روز بخارا آشنا شد. آشنایی او با شریفجان مخدوم صدر ضیا، قاضیالقضات بخارا (پدر مرحوم محمدجان شکوری بخارایی) و احمد دانش و کتاب معروف او، نوادرالوقایع در همین زمان اتفاق افتاد که به نوشته خود استاد عینی، این کتاب در بیداری فکری او و همروزگارانش نقش عظیم داشت.
در زمینه ادبیاتشناسی و نقد ادبی نیز دست چیرهای داشت و راجع به احوال و آثار رودکی، فردوسی، ابن سینا، سعدی، بیدل، کمال خجندی، واصفی، علیشیر نوایی رسالههای پرباری تالیف نمود و نیز در تصحیح متون، از جمله تصحیح و حواشی بوستان سعدی، دیوان واصفی و برخی از آثار میرزا عبدالقادر بیدل تحقیقات فاخری انجام داد که این آثار از جمله کتب مرجع برای دانشمندان داخلی و خارجی محسوب میشوند.
در این میان مهمترین اثری که عینی تهیه و تدوین نمود، تذکره نمونه ادبیات تاجیک بود که سال ۱۹۲۶ در مسکو منتشر شد و حاوی احوال و نمونه آثار نزدیک به سیصد شاعر تاجیک است و این کتاب پاسخ به آنانی بود که موجودیت خلق تاجیک را در آسیای میانه انکار میکردند. استاد عینی با نشر این اثر گرانبها مشتی بر دهان بدخواهان قوم تاجیک زد و با آوردن نمونه اشعار آنها با زبان فارسی تاجیکی ثابت نمود که این ملت ریشههای عمیق در این مرز و بوم دارد و تاریخ و ادب این خطه را بدون حضور آنان نمیتوان تصور نمود. این کتاب با نمونه اشعار استاد رودکی آغاز مییابد.
استاد سعید نفیسی در اهمیت این کتاب نوشته است: «عمده اهمیت این کتاب آن است که یک عده بسیار کثیر از شعرای متاخرین و معاصرین ترکستان را به ما معرفی میکند که بدبختانه، در این اواخر به واسطه انقلابات و قطع روابط ادبی ما با ترکستان از ایشان خبر درستی نداشتیم و در تذکرههای اخیر ذکری از ایشان نمیرود. برای هر کسی که در ادب فارسی کار میکند، لازم است که یک نسخه از کتاب را با خود داشته باشد و بر هر ایرانی نیز فرض است که لااقل یک بار این کتاب نفیس را که عزیزترین رهاورد برادران ترکستانی ماست، بخواند.»
در میان آثار ارزشمند استاد عینی یادداشتها، آخرین اثر منثور او، جایگاهی ویژه دارد و برخی آن را دانشنامه تمامعیار بخارا و مردمان فرارود دانستهاند.»
نهمین شماره از مجله «سمرقند» ویژه پاییز و زمستان ۱۴۰۴ در ۴۱۶ صفحه منتشر شد.
نظر شما