به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) به نقل از روابط عمومی موسسه خانه کتاب و ادبیات ایران، در ادامه سلسله نشست‌های رواق تورق نشست رونمایی از چاپ یازدهم و همچنین ترجمه انگلیسی کتاب «شناخت و تحلیل محیط امنیتی» نوشته مجتبی جامعی در سرای اهل قلم برگزار شد.

در این نشست ابراهیم حیدری؛ مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران، قدیر نصری؛ دانشیار دانشگاه خوارزمی و رئیس مرکز استراتژیک خاورمیانه، امیر سرتیپ دوم غلامرضا نصیرپور؛ معاون آموزش و تحصیلات تکمیلی دافوس ارتش و نویسنده کتاب حضور داشتند.

پاسخی به نیاز جامعه امروز

ابراهیم حیدری؛ مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران در این نشست با اشاره به ضرورت تبیین پیوند فرهنگ و امنیت، انتشار این کتاب را پاسخی به نیاز جامعه در شرایط کنونی دانست.

حیدری با تقدیر از مؤلف کتاب گفت: استقبال چشمگیر از این اثر که به چاپ یازدهم رسیده، نشان‌دهنده قلم شیوا، رسا و غنی جامعی و نیاز جدی جامعه به این گونه مطالب است. به‌ویژه پس از دفاع مقدس ۱۲ روزه مقابل حمله رژیم صهیونیستی ضرورت پرداختن به این موضوع بیش از پیش احساس می‌شود.

وی در ادامه از برنامه ترجمه و انتشار بین‌المللی این کتاب خبر داد و بیان کرد: با پیشنهاد خانه کتاب و ادبیات ایران و موافقت مؤلف، ترجمه این اثر انجام و چاپ اول آن به پایان رسیده است. امیدواریم این کتاب به زبان‌های دیگر نیز منتشر شود تا طیف گسترده‌تری از خوانندگان جهانی از آن بهره‌مند گردند.

مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران همچنین از ناقدان و صاحب‌نظران درخواست کرد با ارسال نقدهای سازنده خود به بهبود و تکمیل ویرایش‌های آینده کتاب کمک کنند.
وی افزود: این کتابی کاربردی است و می‌تواند با دریافت نظرات تخصصی، نقاط قوت خود را تقویت و کمبودهای احتمالی را برطرف کند.

چالش‌های امنیتی خاورمیانه و گونه‌های نوین قدرت

قدیر نصری در این نشست گفت: من به جای ورود به نقد کلاسیک ترجیح می‌دهم تا چند مفهوم کلیدی را مطرح کنم که برای شناخت محیط امنیتی و ثبات کشورها حیاتی‌اند: «امر ملی»، «آنکرونیسم یا زمان‌پریشی»، «قدرت و ضعف»، «حادثه مهم‌تر از منطق» و در نهایت «Sharp Power» یا قدرت رخنه‌گری. اینها مفاهیمی هستند که به ما کمک می‌کنند شرایط منطقه و کتاب دکتر جامعی را بهتر بفهمیم.

وی افزود: اولین مفهوم «امر ملی» است. منافع ملی باید مثل جان انسان ارزشمند باشد؛ برای حفظ تمامیت ارضی نمی‌توان «سقف هزینه» گذاشت. اگر جان گرفته شود، کشور هم از دست می‌رود. متأسفانه در تاریخ ما نمونه‌های تلخی مثل از دست رفتن گرجستان، افغانستان و بحرین وجود دارد. مفهوم دوم
«Anachronism» یا زمان‌پریشی است؛ حکمرانی که روح زمانه را درک نکند، کشورش به تجزیه و بحران کشیده می‌شود، همان‌طور که در سومالی، لیبی، عراق و مصر دیدیم.

نصری ادامه داد: مفهوم سوم «قدرت و ضعف» است. کشورهایی که ضعف خود را می‌شناسند می‌توانند آن را به قدرت بدل کنند، مثل قطر یا بحرین. اما کشورهایی که بیش از حد به توان خود اعتماد دارند، ناگهان فرو می‌پاشند. حکمران باید زمان‌آگاه باشد؛ اگر در گذشته غرق شود، اکنون را فراموش می‌کند و در نهایت شکست می‌خورد.

وی در نهایت قدرت رخنه‌گری نیز اشاره کرد: آخرین نکته این است که در خاورمیانه حادثه مهم‌تر از منطق است. در این منطقه رویدادها بیش از محاسبات عقلانی سرنوشت کشورها را تعیین می‌کنند؛ نمونه‌اش ملی شدن نفت، سقوط پهلوی و پیروزی انقلاب اسلامی ایران. امروز هم همین وضعیت ادامه دارد. علاوه بر قدرت سخت و نرم، ما با «Sharp Power» یا قدرت رخنه‌گری روبه‌رو هستیم؛ همان نفوذهایی که در ایمیل‌ها یا سیستم‌های امنیتی رخ می‌دهد. در این منطقه حتی امنیت بیش از حد هم آسیب‌زاست، چون جامعه نیازمند تهدید بیرونی برای انسجام است.

افتخارات ایرانیان در نبردهای تاریخی و مقاومت معاصر

غلامرضا نصیرپور نیز در این نشست گفت: ما در دانشگاه جنگ ارتش تمرین‌هایی داریم که دانشجویان آموخته‌های خود را روی نقشه اجرا می‌کنند. در این تمرین‌ها دو کشور فرضی آبی و قرمز وارد جنگ می‌شوند و دانشجویان بر اساس نقش‌های مختلف عمل می‌کنند. این آموزش استاندارد همه نیروهای نظامی دنیاست و مهم‌ترین نقش در آن مشاور امنیت ملی است، چون نگاه او مبنای شکل‌گیری سناریوهاست.

وی افزود: چنین کتاب‌هایی می‌تواند برای نظامیان، نیروهای امنیتی و حتی مردم عادی مفید باشد، زیرا نگاه جهانی به ایران متفاوت از واقعیت است. من خودم دوره امنیت ملی را در هندوستان گذراندم و دیدم که ایران را کشوری ناامن تصور می‌کنند، در حالی‌که واقعیت این‌گونه نیست. ترجمه و انتشار این کتاب به زبان انگلیسی می‌تواند به شناخت درست ایران کمک کند.

نصیرپور اضافه کرد: ما باید به تاریخ خود توجه کنیم. آقا محمدخان توانست گرجستان را دوباره به خاک ایران بازگرداند و عباس میرزا در جنگ‌های طولانی با روس‌ها رشادت‌های بسیاری نشان داد. هرچند در نهایت پس از شکست ناپلئون در ۱۸۱۲ و تضعیف اروپا، ما در ۱۸۱۵ از روس‌ها شکست خوردیم و بخشی از خاکمان را از دست دادیم، اما مقاومت ایرانیان در مقایسه با بسیاری کشورها بسیار قوی‌تر بود.

معاون آموزش و تحصیلات تکمیلی دافوس ارتش در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به رشادت‌های ایرانیان در طول تاریخ گفت: ایرانیان همیشه در تاریخ جنگ‌ها افتخار آفریده‌اند. تنها شکست سپاه مغول در سطح لشکر به دست ایرانیان و جلال‌الدین خوارزمشاه رقم خورد؛ فرماندهان عالی‌رتبه مغول در نیشابور و هرات کشته شدند. این افتخار ادامه دارد؛ در جنگ ۱۲ روزه اخیر نیز ما در برابر ارتش یک تریلیون دلاری آمریکا و اسرائیل توانستیم آبرومندانه بجنگیم. از ۵۷۶ موشکی که شلیک کردیم، بخشی رهگیری شد، اما بخش زیادی به هدف رسید و نشان داد که ایران توان دفاع و مقاومت دارد. این‌ها همه گواه آن است که ایرانیان در طول تاریخ هرگاه جنگیده‌اند، با افتخار و قدرت ایستاده‌اند.

ویژگی‌های امنیت و ضرورت توجه به محیط امنیتی

مجتبی جامعی؛ نویسنده کتاب «شناخت و تحلیل محیط امنیتی» در این نشست درباره مولفه‌های مفهوم امنیت گفت: فلسفه نوشتن این کتاب از اهمیت امنیت ناشی شد. امنیت ویژگی‌های خاصی دارد: سیال، پرکنش، جدال‌برانگیز، متورم، متغیر و چندوجهی است. فهم امنیت دشوار و خشک است، بنابراین بر محیط امنیتی تأکید کردم. محیط امنیتی برای منافع امنیتی شکل می‌گیرد و یکی از مولفه‌های اصلی آن مدیریت توان بازیگری است؛ هرچه دولت بتواند نقش خود را در کشورهای دیگر افزایش دهد، خطر را از کشور خود دفع می‌کند. این همان چیزی است که شهروندان گاه به‌عنوان حضور در سوریه، یمن یا لبنان نقد می‌کنند، اما در واقع بخشی از محیط امنیتی است.

وی افزود: کتاب را در چهار فصل اصلی نوشته‌ام. فصل اول به بازشناسی امنیت اختصاص دارد: تعریف امنیت و ارائه سه مدل برای فهم بهتر آن؛ مرجع امنیت (چه چیزی باید در امان باشد)، قلمرو امنیت (تا کجا گسترده است) و محمل و ابزار امنیت (چگونه حمل و توزیع می‌شود). این سه ویژگی را بر اساس چهار مکتب واقع‌گرایی، لیبرالیسم، کپنهاگ و شریعت اسلامی بررسی کرده‌ایم تا مخاطب درک عمیق‌تری از امنیت پیدا کند.

جامعی ادامه داد: فصل دوم به محیط پرداخته است. محیط رابطه مستقیم با امنیت دارد و می‌تواند عینی یا ذهنی باشد. محیط تابع جغرافیاست: عمق، سطح، ارتفاع و جو. در این فصل تفاوت میان «جغرافیای سیاسی» و «سیاست جغرافیایی» را توضیح داده‌ایم؛ مفهومی که بسیاری از کارشناسان خلط می‌کنند. فصل سوم به شناخت محیط امنیتی اختصاص دارد و وجوه اشتراک و افتراق آن با محیط غیرامنیتی را بررسی کرده‌ایم؛ مثلاً انتخابات یا نظارت استصوابی نمونه محیط غیرامنیتی‌اند.

این نویسنده و مدرس دانشگاه درباره مدل‌های رایج محیط امنیتی گفت: در فصل چهارم مدل‌های رایج محیط امنیتی را بررسی کرده‌ایم. یکی از آنها بازدارندگی است؛ در ۲۰ صفحه مدل بازدارندگی میان جمهوری اسلامی ایران و اقلیم کردستان را تحلیل کرده‌ایم. سپس تقسیم‌بندی محیط امنیتی از منظر نظام بین‌الملل را آورده‌ایم. حسن کتاب این است که در هر بخش مثال و مصداق داده‌ایم تا برای مخاطب ابهامی باقی نماند. در نهایت بحث را با دکترین امنیت ملی کشورها خاتمه داده‌ایم و نشان داده‌ایم که بدون شناخت درست محیط امنیتی، دکترین امنیت ملی کارآمدی شکل نمی‌گیرد. نمونه‌اش رژیم صهیونیستی است که در ارزیابی سالانه ۲۰۲۳ سه خطای استراتژیک داشت: تمرکز بیش از حد بر ایران و حزب‌الله، بی‌توجهی به حماس و غزه و توهم برتری صنایع دفاعی و گنبد آهنین که در جنگ‌های اخیر فرو ریخت.

جامعی اضافه کرد: نتیجه‌ای که می‌خواهم بگیرم این است که اگر کشورها شناخت و تحلیل صحیحی از محیط امنیتی نداشته باشند، دچار اضمحلال می‌شوند. امروز در نظام بین‌الملل، کشورهایی که آینده‌نگری دارند نگاهشان به محیط امنیتی بسیار وسیع است. اسرائیل سومالی‌لند را به رسمیت شناخت تا در آفریقا رأی جمع کند؛ روسیه محیط امنیتی خود را در بلاروس و ونزوئلا تعریف کرده؛ آمریکا و اروپا در اوکراین. هرچه محیط امنیتی تقویت شود، عمق نفوذ و قدرت اعمال حاکمیت بیشتر خواهد شد.