سرویس دین‌واندیشه خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) – رضا دستجردی: «سرمایه‌داری مرد؛ قاتل: فئودالیسم فناورانه» به‌قلم یانیس واروفاکیس اقتصاددان و سیاستمدار یونانی با ترجمه زهرا عبدالمحمدی، از تازه‌های انتشارات روزنه است. واروفاکیس پس از کتاب «حرف‌هایی با دخترم درباره اقتصاد»، در «سرمایه‌داری مرد»، به گفت‌وگو با دخترش می‌‎نشیند تا به سوال خطیر او درباره سقوط نظام سرمایه‌داری پاسخ دهد. او اعتقاد دارد که سرمایه‌داری اکنون مرده است، به این معنا که پویایی‌هایش دیگر بر اقتصادهای ما حکم نمی‌‎راند و این نقش به فئودالیسم فناورانه (تکنوفئودالیسم) واگذار شده است. این اقتصاددان یونانی نشان می‌دهد که آنچه سرمایه‌داری را به قتل رساند، خود سرمایه بود ولی سرمایه از نوع فضای ابری! در عصر اقتصادی جدید صاحبان فناوری‌های بزرگ به اربابان فئودال جهان تبدیل شده‌اند و ما نیز به جایگاه پیشین‌مان در عصر فئودالیسم به‌عنوان رعیت بازگشته‌ایم و با هر کلیک و اسکرول، بر ثروت و قدرت طبقه حاکمه می‌افزاییم.

یانیس واروفاکیس که سال‌ها به تدریس اقتصاد در دانشگاه‌های بریتانیا، استرالیا و آمریکا اشتغال داشت، در سال ۲۰۱۵ به‌عنوان وزیر اقتصاد یونان به شهرت جهانی رسید. این سیاست‌مدار چپ‌گرا یکی از بنیان‌‎گذاران جنبش بین‌المللی و مردمی DiEM25 است و در دوره ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۳، رهبری این حزب را در پارلمان یونان به‌عهده داشت. وی هم‌اکنون استاد اقتصاد دانشگاه آتن است و از جمله آثار او که به‌زبان فارسی ترجمه شده است، می‌توان به کتاب پرفروش «حرف‌هایی با دخترم درباره اقتصاد»، «ریاضت اقتصادی»، «اکنونی دیگر» و «مینوتار جهانی» اشاره کرد.

واروفاکیس، در مقدمه کتاب بحث می‌کند که مبالغ هنگفت مالی، که برای احیای اقتصادهای پس از بحران مالی ۲۰۰۸ در نظر گرفته شده است، در عوض، سلطه و قدرت شرکت‌های بزرگ فناوری را تقویت کرده است. این شرکت‌ها شکل جدیدی از نظم اقتصادی و اجتماعی ایجاد کرده‌اند که در آن به‌عنوان اربابان عرصه فناوری شناخته می‌شوند. مولف در ادامه می‌کوشد تا دلایل این چرخش را توضیح داده، تبیین کند که چگونه دگرگونی سرمایه‌داری منجر به تمرکز قدرت در دستان چند غول فناوری شده است. وی همچنین پیامدهای تکنوفئودالیسم بر آزادی‌های فردی و دموکراسی را بررسی کرده، معتقد است این نظام جدید تهدیدی جدی برای نهادهای فردی لیبرال و دموکراتیک است. علاوه بر این، تکنوفئودالیسم زیربنای تنش‌های ژئوپلیتیکی زمان ما، به‌ویژه جنگ سرد در حال ظهور بین ایالات‌متحده و چین است. واروفاکیس همچنین در این اثر، از نابودی تکنوفئودالیسم سخن می‌گوید و راه‌حل‌های بالقوه را مورد بحث قرار می‌دهد.

مولف معتقد است که سرمایه‌داری اینک مرده است، بدان‌معنا که پویایی‌هایش دیگر بر اقتصادهای ما حکم نمی‌راند و این نقش فائقه را به چیزی کاملاً متفاوت سپرده است که نامش را تکنوفئودالیسم (فئودالیسم فناورانه) می‌گذارد. وی در ادامه، به طعن خود در کانون نظریه‌اش اشاره کرده، می‌آورد: «آنچه سرمایه‌داری را به قتل رساند … خود سرمایه بود؛ نه سرمایه به‌شکلی که از پگاه عصر صنعتی می‌شناختیم، بلکه صورتی جدید از آن گونه‌ای جهش یافته که طی دو دهه اخیر ظهور کرد. چه چیز موجب این رویداد شد؟ دو تحول مهم: خصوصی‌سازی اینترنت از سوی شرکت‌های بزرگ فناوری در آمریکا و چین؛ و نحوه واکنش دولت‌ها و بانک‌های مرکزی غربی به بحران بزرگ مالی ۲۰۰۸».

واروفاکیس، کتاب را شرح بلایی توصیف می‌کند که پیشاپیش بر سر سرمایه‌داری، در نتیجه بر سر ما آمده؛ فتنه‌ای که ابزارهای شبکه‌سازی‌شده و هم‌پیوند با فضای ابری و مورد استفاده همه ما، در ترکیب با شیوه عمل بانک‌های مرکزی و دولت‌ها در پسابحران ۲۰۰۸ نازل کرد. آن جهش تاریخی سرمایه که مولف از آن سخن می‌گوید از پیش روی داده است و کمتر متوجه‌اش هستیم و به‌باور مولف، «این آخرین فرصت برای به جا آوردن آن است».

استاد اقتصاد دانشگاه آتن، بر این باور است که جهش سرمایه یا به‌تعبیر وی، سرمایه ابری، دو ستون از نظام سرمایه‌داری را ویران کرد: بازارها و سودها. وی بر آن است که اتفاقی که طی دو دهه اخیر رخ داد آن بود که سودها و بازارها از کانون نظام اقتصادی و اجتماعی ما طرد شدند و به حاشیه رفتند تا چیزی دیگر جایشان را بگیرد. به اعتقاد واروفاکیس، بازارها به‌عنوان واسط سرمایه‌داری، عرصه را به پلتفرم‌های تجارت دیجیتال باختند و سود به‌مثابه پیشران سرمایه‌داری، جایش را به سلف فئودالی خود، رانت سپرد.

مولف، قدرت واقعی امروز را دیگر در دست صاحبان سرمایه سنتی نمی‌داند و معتقد است این عده، همچنان از کارگران سود استحصال می‌کنند ولی به‌مانند گذشته فرمانفرما نیستند. به‌باور واروفاکیس، صاحبان سرمایه سنتی در قبال طبقه‌ای جدید از اربابان فئودالی ارشد که همان مالکان سرمایه ابری هستند، تبدیل به باج‌گزار شده‌اند و بقیه ما به جایگاه پیشین‌مان به‌عنوان سرف (رعیت) بازگشته‌ایم، موجوداتی که با بیگاری‌مان بر ثروت و قدرت طبقه حاکمه می‌افزاییم.

«مرثیه هزیود»، «تناسخ‌های سرمایه‌داری»، «سرمایه ابری»، «قیام ابرداران و انقراض سود»، «فئودالیسم فناورانه در یک کلمه چیست؟»، «تأثیر جهانی فئودالیسم فناورانه: جنگ سرد جدید» و «فرار از فئودالیسم فناورانه» فصول هفت‌گانه این کتاب را تشکیل می‌دهند.

«سرمایه‌داری مرد؛ قاتل: فئودالیسم فناورانه» در ۲۶۰ صفحه به‌همت انتشارات روزنه منتشر شده است.

این کتاب به‌عنوان نامزد چهل‌وسومین جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی برگزیده شده است.