به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در رشت، کتاب «تشکیلات اداری زیاریان» نوشته مونا نوروزی است که انتشارات تاریخ‌اندیش آن را در ۱۴۱ صفحه و قیمت ۱۲۰ هزار تومان منتشر کرده است.

کتاب دارای سه فصل است و مولف در فصل اول «مبانی قدرت سیاسی زیاریان» را توضیح داده و با اشاره به جغرافیای تاریخی قلمروی زیاریان و پیشینه خاندانی آنها، اشاراتی نیز به تاریخ سیاسی و دودمانی زیاریان شامل مرداویج، وشمگیر، بیستون، قابوس، دارا، منوچهر، انوشیروان، کیکاووس و گیانشاه کرده است.

سپس در فصل دوم «تشکیلات درباری زیاریان» را در بخش‌هایی شامل امیر، امیرزادگان و محتشمان، حاجبان، چاکران، غلامان، نظام جانشینی و القاب و عناوین توضیح داده است.

نوروزی در فصل سوم کتاب نیز «تشکیلات دیوانی زیاریان » را با اشاره به وزارت، نهاد قضاوت، تشکیلات مالی، نظام اقطاع، تشکیلات نظامی، ترکیب قومی و نژادی سپاهیان و نظام ایالات تحت تسلط زیاریان تشریح کرده است.

نویسنده در پیشگفتار کتاب آورده است: طی قرون اولیه اسلامی در عهد خلافت عباسیان، همواره شاهد ظهور سلسله‌هایی در نقاط مختلفی از ایران بوده‌ایم که با حاکمیت سلسله‌های دیلمی عجین گشته است. چندین گروه از ملوک و حکمرانان مستقل و غیرمستقل زمان حکمرانی تبرستان و بخش هایی از دیلم ازجمله ملوک باوند، آل قارن، ملوک گاوباره که خود به دو شاخه آل دابویه و آل بادوسپان تقسیم می‌شدند و همچنین ملوک آل زیار و آل بویه بودند. از این میان آل زیار و آل بویه نقش پررنگ تر و حائز اهمیت تری را در تاریخ قرون اولیه ایفا نمودند و با برقراری حکومت‌های ایرانی طاهریان، صفاریان، سامانیان، بویهیان و زیاریان بستری برای برقراری استقلال سیاسی در ایران فراهم گردید. اینان حکومت‌های مستقل و یا نیمه مستقل ایرانی بودند که نقش بسزایی در نگهداشت فرهنگ و زبان ایرانی برقرار کردند و از افراد بزرگ این سلسله‌ها ؛ وزرا، ادبا و دانشمندانی بودند که برای ایران و پاسداری از هویت ایرانی تلاش می‌کردند. ازجمله این سلسله‌ها زیاریان می‌باشند که از اوایل قرن چهارم تا نزدیک به اواسط قرن پنجم هجری قمری، در بخش‌هایی از مناطق جنوب دریای کاسپین ازجمله گرگان و تبرستان فرمانروایی می‌کردند و تنها در زمان نخستین امرایشان، در بخش هایی از غرب، مرکز و جنوب غرب نیز تسلط یافتند. نخستین شخص از این خاندان، مرداویج در گرگان به سال ۳۱۶ ه.ق اعلام استقلال نمود و به ترتیب وشمگیر پسر زیار، بیستون پسر وشمگیر، قابوس پسر وشمگیر، منوچهر پسر قابوس، انوشیروان پسر منوچهر، کیکاووس پسر اسکندر، گیلانشاه پسر کیکاووس از دیگر فرمانروایان این سلسله دیلمی بوده‌اند. مرداویج قدرت خود را با خدمت نزد علویان آغاز کرد و سلسله زیاریان را بنا نهاد. علویان که خود را داعی اسلام راستین معرفی می کردند و برای مبارزه با خلافت عباسی در مناطق شمالی ایران پناهنده شده بودند، توانستند سال‌های متمادی قدرت خود را در این مناطق استمرار بخشند و منجر به قدرتیابی سردارانی از این دیار شوند که مرداویج یکی از این سرداران نوظهور بوده است. سلسله زیاریان برای استمرار نظام سیاسی خود مستلزم یک ساختار منسجم اداری بودند که بتواند نسبت به ایفای کارکردهای سیاسی، اقتصادی خود برای استمرار حکومت ایفای نقش کند.

مولف کتاب، شناسایی تشکیلات اداری هر حکومت را از دو نظر دارای اهمیت خوانده است: یکی به دلیل نقش این تشکیلات در بقا و دوام حکومت و چگونگی کارکرد آن و دیگری به دلیل جایگاه این تشکیلات در حلقه‌های به هم پیوسته تاریخ تشکیلات اداری ایران و با این توضیح، هدف از نگارش این کتاب را بررسی تشکیلات اداری یکی از حکومت‌های تاریخ ایران عنوان کرده که به مدت دو قرن بر بخشی از پهنه سیاسی و جغرافیایی ایران حکمرانی کردند.

مونا نوروزی دانش آموخته رشته تاریخ است و مقالات و پژوهش‌هایی درباره تاریخ آل زیار و آل بویه از او منتشر شده است.