سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - صالح رحمتی: نشر باشور مجموعه شعر ئەوکلیان را روانه بازار کرده که نه تنها از منظر زبان و فرم، بلکه از نظر موقعیت شاعر در جغرافیای فرهنگی جنوب کردستان، این کتاب را شایسته تأملی دوباره قرار داده است.
«ئەوکلیان»، مجموعه شعری ۷۶ صفحهای به زبان کردیجنوبی، شامل ۳۵ شعر آزاد است که در مرز میان تجربههای شخصی و دغدغههای جمعی حرکت میکند.
سراینده این مجموعه، سمیه فلاحی، متولد ۱۳۶۱، دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه ایلام و دبیر ادبیات فارسی در مرکز استعدادهای درخشان فرزانگان ایلام است. جایگاه او در حوزه زبان فارسی، در کنار انتخاب آگاهانهاش برای نوشتن به کردی جنوبی، این مجموعه را به بستری برای گفتوگویی میان زبانها، حافظهها و هویتهای متداخل بدل ساخته است.
کتاب با آموزش الفبا و رسمالخط کردی آغاز شده که شیوه خوانش درست کلمات و رسمالخط کردی را مبسوط و با ذکر مثال توضیح داده است. به هرحال مخاطب این کتاب به سبب ناآشنایی با این رسم الخط و عدم فراگیر بودن آن، اندک هستند. حتی متاسفانه در میان جامعه کردزبان!
زبان و لهجه
به گمانم بارزترین نقطه قوت کتاب، زبان و لهجه آن باشد. یک زبان ایلامی بدون فیلتر با اصل وفاداری به واژگان کردی جنوبی که حتی برای خوانندگان کرد دیگر بخشها نیاز به پانویس دارد. فلاحی شاید به عمد از کردی خالص ایلامی استفاده کرده؛ نه سورانی معیار و نه کرمانجی شمالی. این انتخاب احتمالاً آگاهانه، خودش یک مانیفست سیاسی است. اینکه لهجه کردی ایلامی هم میتواند سوژه ادبیات و شعر باشد نه فقط فکاهی و طنز و نوستالژی محلی!
فرم و ساختار
بهره جستن شاعر از سبک شعر آزاد به او این امکان را داده که سطرها کوتاه و بلند شوند و در عین حال دارای ریتم عاطفی باشند. حتی بعضی از تکسطرهای نسبتاً بلند، تنه معناداری به شعر هایکو میزنند:
کردی تەنیا زوان زامەیل زمینه
زامێ ک ئاخێ نەکیشیت شەهیدت کەێگ
یەخچاڵ تەنۊرێگە ک
نان گەرم دەسەیلم دەێگەو دەست
ئاگرێ ک وە کەلەمە ئەوکریاگە
دە یەخبەنان کوورەو نیەوگ...
این آزادی عمل در فرم و ساختار و به تبع آن در استخدام واژهها و همچنین نداشتن وزن عروضی و قافیه پنهان باعث میشود که شاعر درد را بدون فیلتر بیرون بریزد، اما در جاهایی هم دچار خودسانسوری میشود و خواننده را در یک ناتمامی رها میکند! شاید به دلیل ممیزیهای انتشار باشد یا محصول زندگی در یک جامعه سنتی دگماتیک یا…
تمها و محتوا
محتوای اصلی کتاب از چرخه تکرارشونده زخم است. زخمهایی که سامان نمییابند و هویت آنها در عدم فراموشیشان است. حتی عنصر «دستمال» که استعارهای از بستن زخم است در هیچکدام از اشعار کتاب حضور ندارد. در اینجا فقط زخم زنده ترین موتیف است. زخمهای جغرافیایی، زخمهای زنانه و البته زخمهایی که حاصل تجربه و زیست شخصی نگارنده هستند. زمینه جغرافیایی و دلبستگی به کردستان و زبان مادری در کتاب تحسینبرانگیز است. فلاحی درباره زخمهای جغرافیایی بی پروا مینویسد اما وقتی نوبت به زخمهای زنانه میرسد از زنانهنویسی جسورانه خبری نیست و پای ملاحظات به میان میآید یا در خصوص زخمهای شخصی انگار دست را روی دهان خود میگذارد و باز هم مخاطب را بیرحمانه در یک فضای تعلیق نگه میدارد.
کلیدواژهها
سەردەوا، جامەک، باوەش، ژان، خۊن، زام، ڕیاگرێ، ڕچگیا، کەلەمە، مەلیچگ، ماسی، مانگ، چۊزە و… این کلمهها در شعر فلاحی فقط واژه نیستند. ترکیب محوری شعر هستند، هربار که میآیند و در سطری از شعر ظاهر میشوند لایهای تازه به زخم اضافه میکنند. این واژهها انگار دیکشنری درد هستند و فلاحی بهخوبی در انتقال حس درونی، آنها را بە کار می گیرد.
نظر شما