سرویس خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - مریم محمدی؛ کتاب «پنج واژه کلیدی در سینما» نوشته جوزف ماس سلی که توسط سید احمد موسوی و مهراوه موسوی به فارسی برگردانده شدهاست یکی از کتابهای مهم انتشارات ساقی در زمینه اصول سینما و فیلمسازی است.
ماس سلی در این کتاب نه تنها جنبههای فنی این عناصر را بررسی میکند، بلکه نشان میدهد چگونه روایت، میزانسن، فیلمبرداری، تدوین و صدا بر احساسات مخاطب تأثیر میگذارند و داستان را تقویت میکنند. برای نمونه، میزانسن بهعنوان چیدمان صحنه، عمق روایی فیلم را افزایش میدهد و صدا، فضایی عاطفی خلق میکند. نویسنده در این کتاب با مثالهای از فیلمهای کلاسیک و مدرن مفاهیم نظری را به شکلی ملموس ارائه میدهد. او با تحلیل صحنههایی از آثار شناختهشده، نشان میدهد چگونه این پنج عنصر در تعامل با یکدیگر تجربهی سینمایی را شکل میدهند.
دریچهای نو به سوی درک عمیق فیلمها
مطالعه پنج واژه کلیدی در سینما دریچهای نو به سوی درک عمیقتر فیلمها میگشاید و لذت تماشای فیلم را دوچندان میکند. ساختار منعطف کتاب به گونهای است که هم مخاطبان مبتدی و هم مخاطبان حرفهای میتوانند از آن بهره ببرند.
کتاب «پنج واژه کلیدی سینما» یکی از متون ارزشمند، معتبر و کلاسیک درزمینه شناخت سینما محسوب میشود و احمد ضابطی جهرمی نیز در مقدمه کتاب چنین نوشته است: «با اینکه سالها از تصنیف این اثر میگذرد، همچنان اثری بنیادی و توانا در آموزش رشته سینما است.»
در معرفی کتاب ناشر در پشت جلد این کتاب آورده است: «این کتاب درباره پنج واژه کلیدی در سینما، یعنی زاویه دوربین، برش (کات)، تداوم، نمای نزدیک و ترکیب بندی است. آنچه این کتاب را منحصر به فرد کرده، نحوه پرداختن به هر یک از این واژهها درارتباط با دیگر مفاهیم و اصول فیلمسازی و گستردگی آن است که به شکلی بسیار دقیق و جامع بررسی شدهاست. بیاغراق میتوان گفت هیچ نکته ناگفتهای در این زمینه از دید نویسنده (جوزف ماس سلی) پنهان نمانده است. اغلب استادان برجسته سینما همچون دکتر احمد ضابطی جهرمی وجود چنین کتابی را همانند یک کتاب مقدس برای هنرجویان فیلمسازی و فیلمسازان ضروری میدانند. مهمترین ویژگی این کتاب جامع بودن آن است.»
رسیدن به داستانی منسجم
بهنظر میرسد این معرفی کتاب در پشت جلد آن مطلب گویایی برای معرفی کتاب ندارد بنابراین به سراغ مقدمه میرویم که نویسنده در آن درباره هدف کتابش میگوید: «بیشتر حرفهایها در سینما بهطور غریزی شیوههای درست فیلمبرداری را میدانند، ولی بهنظر میرسد نمیتوانند روش انجام آن را توضیح دهند. هدف کتاب این است که خواننده بر بسیاری از عوامل موثر در روایت بصری داستان آگاهی پیدا کند و دریابد که چگونه میتوان روشهای فیلمبرداری سینما را با موفقیت در فیلمهای غیرداستانی نیز بهکار برد.» البته منظور از فیلمبرداری در مقدمه صرفاً حرفه فیلمبرداری نیست منظور ساخت فیلم است.
وی در ادامه اظهار امیدواری میکند: «امیدوارم که این کتاب به افراد مختلف، بینش بیشتری درباره راههای گوناگونی ارائه دهد که با کمک آنها بتوانند روایت فیلم را فیلمبرداری کنند، با این اطمینان که تصویر به یک داستان جالب، منسجم و روان تغییر کند.»
در پایان مقدمه نیز نویسنده هدفش را از نگارش کتاب این چنین شرح میدهد: «هدف من این است که شما را به بسیاری از جنبههای ساخت فیلم آگاه کنم. با این نگرش شما میتوانید هر موقعیتی در فیلمبرداری را تجزیه و تحلیل کنید و برای دستیابی به بهترین نتیجه در فیلمبرداری تصمیم بگیرید. کاری که امیدوارم انجام داده باشم این است که این کتاب به شما کمک کند درباره تولید فیلم به صورت حرفهای فکر کنید.»
کتابی در پنج فصل
این کتاب به پنج فصل کلی تقسیم شده است. فصل اول این کتاب با عنوان «زاویه دوربین» درباره همه آنچه که شما باید درمورد صحنه، نما، سکانس و زوایای دوربین به عنوان یک فیلمساز بدانید صحبت میکند. در این میان عوامل زیبایی شناسی، روان شناختی، دراماتیک، تدوین و عوامل فیزیکی موثر در این زوایا نیز مورد بررسی قرار میگیرد.
در فصل دوم کتاب «پنج واژه کلیدی در سینما» که با عنوان «تداوم» نامگذاری شدهاست نویسنده به انواع تداوم زمان و فضای سینمایی میپردازد. در ادامه این فصل چگونگی کاربرد شیوه نمای مستر و مزایا و معایب این شیوه و چگونگی استفاده از شیوه برداشت سهگانه و مزایا و معایب آن مورد نقد قرار میگیرد.
در این فصل مفاهیم اساسی و مهمی مانند خطفرضی تعریف و چگونگی شکستن آن مطرح میشود. در پایان این فصل انواع اتصالات دو نما مانند فید، دیزالو، وایپ و انواع انتقالدهندههای مونتاژی، بصری، صوتی و…تعریف شده و مورد بررسی قرار میگیرد. این فصل یکی از مهمترین فصول این کتاب برای یادگیری اصول اولیه سینما است.
اهمیت نما در سینما
در فصل سوم این کتاب با عنوان «برش یا کات» انواع برش تداومی، ترکیبی و تدوین موازی و تدوین صدا و مشکلات مربوط به آن مطرح میشود. یکی از جالبترین فصول این کتاب فصل چهارم آن با عنوان «نمای نزدیک یا کلوزآپ» است. اینکه یک اندازه نما آنقدر در ساخت یک فیلم اهمیت دارد که یک فصل کتاب را بهخود اختصاص داده است نشان میدهد که نمای نزدیک یا کلوزآپ در سینما بسیار پرکاربرد و حائزاهمیت است و باید تمام عوامل مربوط به آن را یاد گرفت. عواملی چون جهت نگاه در نمای نزدیک، پسزمینه نماهای نزدیک، سرعت نمای نزدیک و ورود و خروج بازیگر به نمای نزدیک و … مباحث مهمی است که نویسنده در این فصل کتاب به شرح و بسط آن پرداختهاست.
فصل پایانی کتاب «پنج واژه کلیدی در سینما» به ترکیببندی اختصاص یافته است. ابتدا ترکیببندی در فیلم و عکس مطرح شده و بعد نویسنده به مواردی چون اصول ترکیببندی و زبان آن پرداخته است. در این فصل به نکات مهمی مانند فرم، حجم، پرسپکتیو، تعادل، قاببندی، فوکوس، حرکت و… اشاره شده و تعاریف و موارد لازم درباره شرح هریک از این عناوین آورده شده است. در پایان این فصل نیز تنوع ترکیب بندی و انواع ترکیببندی مطرح میشود.
یکی از نکات جذاب خوانش این کتاب قسمتهایی با عنوان نتیجهگیری است که در یک تا دو صفحه و در پایان هرفصل آورده شدهاست. نویسنده خلاصهای از نکات فصل و توصیههایی را که برای خواننده یا فیلمساز دارد در این قسمت نتیجهگیری آورده است که حتی برای کسی که وقت یا حوصله خواندن کتاب را ندارد فقط خواندن همین نتیجهگیریها مانند یک کلاس درس درباره تدوین، فیلمبرداری و فیلمسازی است که واقعاً مفید و کاربردی است.
نظر شما