سرویس تاریخ و سیاست خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، دفتر اول کتاب «مشروطهپژوهی در ایران» با عنوان فرعی مجموعهای از اسناد، رسالات، خاطرات و آثار نویافته با مقدمه و پژوهش علیاصغر حقدار از سوی انتشارات شفیعی منتشر شد.
انقلاب مشروطه مانند تمامی جنبشها و انقلابها با ترکیبی از گروهها و طبقات و اتحاد آنها به پیروزی رسید. این گروهها اگرچه در بعضی از اهداف و شعارها با یکدیگر اختلاف داشتند، اما در مخالفت با استبداد قاجاری مشترک بودند. این جناحبندی در تاریخنگاری مشروطه نیز مشهود است.
کتاب «مشروطهپژوهی در ایران» در مقدمه به موضوعاتی همچون «مسافرت در تفلیس»، «رساله سیاسی»، «طرح نخستین قانون اساسی اول (۱۲۸۹ قمری)»، «قانون عدالتخانههای ایران»، «مشروطه به روایت کسروی»، «رساله ماشأالله در رد انشاءالله»، «قانون انجمنهای ایالتی و ولایتی»، «حقوق بشر (اساس سیاست مملکتداری) و بیاننامه حقوق بشری»، «رساله در اصلاح خط اسلام»، «رسالات محمدامین رسولزاده»، «نامههای میرزا ملکمخان ناظمالدوله»، «حقوق اساسی از محمدعلی فروغی» و در ادامه کتاب به «مسافرت تفلیس مصنف میرزا تقی طیب در جزء سفارت کبرای فوقالعاده»، «رساله سیاسی (طرح عریضه به خاک پای همایونی) نگاشته میرزا یعقوب خان»، متن نخستین قانون اساسی رسمی ایران (۱۲۸۹ قمری)، قانون عدالتخانههای ایران، مشروطه بهترین شکل سررشتهداری است (گفتار کسروی در روز جشن مشروطه) مهنامه مردادماه ۱۳۲۴، قانون انجمنهای ایالتی و ولایتی (مصوبه اولین دوره مجلس شورای ملی ایران) و… پرداخته شده است.
علیاصغر حقدار در ابتدای کتاب «مشروطهپژوهی در ایران» در شرحی مختصر بیان کرد: «این دفتر از «مشروطهپژوهی در ایران» شامل ۱۴ متن است؛ به غیر از چند متن از این مجموعه بیشتر متنها و آثار به صورت محدود و به شکل دیجیتالی در حدود ۲۲ سال اخیر منتشر شدهاند؛ اکنون که امکان انتشار عمومی و کاغذی این آثار و تالیفات مربوط به مشروطیت فراهم آمده است، همه متنها، اصلاح و بازبینی شده و متنها منقح گردیدهاند. این رسالات و تالیفات بازه زمانی سیساله پیشامشروطیت و دوره اول استقرار نهادهای مشروطیت را در برمیگیرند.»
مسافرت تفلیس یکی از متنهایی است که در مقدمه کتاب قرار گرفته است؛ «اولین برخوردهای واقعی و مستمر در ایران با شهر فرنگ، در دوره حکمرانی قاجاریان پدید آمد؛ در آن دوران مسافران فرنگ که عمدتاً کارگذاران حکومتی و ماموران سفارتی بودند، نخستین گزارشهای دیار صنعتی و پیشرفته غرب را برای ایرانیان به ارمغان آوردند. متنهای اولیه سفرنامهنویسی که دربردارنده گزارشهایی از غرب جدید بودند، در اواخر سده هیجدهم تالیف و تکوین شدند. نویسندگان در ثبت دیدهها و شنیدههای خود، به گزارشی از نهادهای تازه تاسیس سیاسی- مراکز فرهنگی- ساختارهای اقتصادی و تحولی که در آداب و رسوم و اخلاقیات انسانها با تغییر در زیرساختهای زیستی و فرهنگی آنان به وجود آمده بود، میپرداختند و با چشمانی حیرتزده و ناباور، از آن دگرگونیها برای هموطنان خود، رهآوردهایی آموزنده و آگاهیبخش به ارمغان میآوردند.
از نظر زمانی میرزا ابوالحسن خان ایلچی در «حیرتنامه» و عبداللطیف شوشتری در «تحفهالعالم» و میرزا ابوطالب خان در «مسیر طالبی» اشاراتی به پدیدههای دنیای جدید دارند، ولی از نظر درک و دریافت تحول در شرایط زیستشناسی و فرهنگی انسانها، میرزا صالح شیرازی به واسطه کنکاش خردمندانهای که در اصول و زیرساختهای تمدن مدرن در سفرنامه خود آورده است، بر مندرجات سفرنامههای پیش از خود که بیشتر توصیف است تا تحلیل، رجحان دارد. فراگنر در سخن از اهمیت سفرنامه میرزا صالح مینویسد: «… آنچه میرزا صالح را در زمینه خاطره و سفرنامهنویسی از بسیاری از اسلافش متمایز میسازد، این واقعیت است که او شخص خود را در این گزارش صرفاً واسطه مشهودات و خاطرات نمیداند و قصد ندارد در نهایت با اشاره به مشاهدات خود، به صحت مطالب نوشته شده قوت بیشتری بدهد… بر این اساس درباره انقلاب فرانسه، تاسیس ایالات متحده آمریکا و طبعاً بیش از همه تشکیلات کشور پادشاهی انگلستان، که وی آن را ولایت آزادی مینامد، سخن میگوید.» شوشتری شنیدههای خود را از فرنگیان در سال ۱۲۱۶ ق/۱۸۰۱ م نوشته و در «تحفهالعالم» به مضامین شهر فرنگ اشاره مینماید. میرزا ابوطالب خان هم اثر خود –مسیر طالبی- را به سال ۱۲۱۸ق/۱۸۰۳ م نوشت و در آن به گزارش از نهادهای سیاسی و دیگر مظاهر غرب میپردازد. ابوالحسن خان ایلچی نیز دیدههای خود را با عنوان «حیرتنامه» در سال ۱۲۲۴ ق / ۱۸۰۹ م نگاشته و در پردازش سامان اقتصادی نظیر بانک و دیگر پدیدههای اجتماعی و سیاسی در آن دیار کوشیده است.»
نمایه موضوعی پایان کتاب نیز راهنمای خوبی برای خوانندگان علاقهمند به منظور دستیابی به اطلاعات ریز به شمار میرود.
دفتر اول کتاب «مشروطهپژوهی در ایران» مجموعهای از اسناد، رسالات، خاطرات و آثار نویافته مقدمه و پژوهش علیاصغر حقدار با ۳۸۷ صفحه، شمارگان ۱۰۰ نسخه و بهای ۲۸۰ هزار تومان از سوی انتشارات شفیعی به بازار کتاب آمده است.
نظر شما