سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا): کتابخانه ملی رشت که از آن به عنوان نخستین کتابخانه ملی کشور یاد میشود، پس از یک قرن که از تأسیس آن میگذرد؛ تحولات و رویدادهای مختلفی را پشت سر گذاشته و از هجوم قزاقها و نیروهای متفقین و دیگر فراز و نشیبهای نامطلوب در امان مانده و امروز سرمایه فرهنگی رشت به شمار میآید.
زندهیاد جعفر خمامیزاده گیلانشناس معاصر در کتاب «تاریخ کتابخانههای گیلان» مینویسد: خردادماه سال ۱۳۰۴ خورشیدی، جمعیت نشر فرهنگ با ۱۶ نفر کار خود را آغاز کرد. هزینه اولیه برای تاسیس کتابخانه، ۹۸ هزار تومان بود که در اولین جلسه جمعیت در منزل شیخ احمد سیگاری جمعآوری شد.
وی در ادامه نوشته است: سال ۱۳۲۰ شمال ایران به وسیله قوای شوروی اشغال و ساختمان کتابخانه ملی و عمارت بلدیه در تصرف سربازان درمیآید. یک مرکز فرهنگی محل تفریح سربازان روس شد و جمعیت تنها توانست کتابها را به سرعت از محل کتابخانه تخلیه کند، هرچند بخشی از آنها در این نقل و انتقال، مفقود شد اما با خروج اشغالگران، جمعیت دوباره کتابخانه راراهاندازی کرد.
حافظه فرهنگی صدها ساله رشت
جمعی از فرهنگدوستان رشت در خردادماه سال ۱۳۰۴ گروهی به نام «جمعیت نشر فرهنگ گیلان» را با هدف تاسیس یک کتابخانه و توسعه علم و فرهنگ تشکیل دادند و این گروه به عنوان هیئت مدیره، عهدهدار مدیریت کتابخانه ملی رشت شدند.
این کتابخانه در زمین اهدایی شهرداری رشت ساخته شد و در ابتدای امر، با یک هزار و ۷۶۵ جلد کتاب فعالیت خود را شروع کرد و در حال حاضر بیش از یک میلیون جلد کتاب در رشتههای مختلف و نیز روزنامههای قدیمی و مجلات ادواری دارد و این منابع ارزشمند را در اختیار محققان، نویسندگان و دانشجویان قرار میدهد.
نوع معماری ساختمان کتابخانه تقلیدی از معماری شرق اروپاست و بنای کتابخانه ملی رشت را باید از خاصترین سازههای فرهنگی گیلان و رشت دانست که همواره یکی از جاذبههای گردشگری برای علاقهمندان به فرهنگ و تاریخ این استان بوده و همچون نگینی در میدان قدیمی شهرداری رشت میدرخشد و نمادی زنده از فرهنگ پیشرو مردم گیلان است.
ساختمانی در نقطه مرکزی شهر و از پر رفت و آمدترین نقاط رشت که بنای اولیه آن مستطیل شکل، دارای دو طبقه و بام شیروانی بود و بعدها در قسمت جنوبی بنای اصلی، ۱۳ ستون در همکف، ایجاد و قرائتخانهای مختص بانوان هم بر بالای آن ساخته شد. مطابق با سندی تاریخی مربوط به سال ۱۳۰۵ که در ابتدای ورودی کتابخانه در معرض دید قرار داده شده؛ صورت عایدات و مخارج یک ساله «جمعیت نشر فرهنگ گیلان» شامل پولهای دریافتی از کمکهای مردمی برای احداث بنا و همچنین فروش بلیت تئاتر، اعانهای که برای تعمیر مقبره فردوسی جمعآوری شده بود و مخارجی مانند نفت برای روشنایی و خرید اشتراک یک ساله مجلات داخل کشور و آبونمان مجلههای خارجی نوشته شده است.
هم اکنون در طبقه اول کتابخانه سالن بزرگی با ویترینهای چوبی به عنوان موزه اسناد خطی دایر است و آثاری در این موزه قرار دارد که قدمت برخی از آنها به بیش از ۷۰۰ سال میرسد و توضیحاتی از این آثار در کنار تابلوها قرار داده شده تا مراجعه کنندگان آشنایی با آنها پیدا کنند.
در طبقه دوم کتابخانه، اتاقی کوچک همراه با تصاویری از بزرگان فرهنگ و ادب به عنوان یادمان چهرههایی است که از آغاز تا امروز در این مجموعه درنگ کرده و نویسندگان، پژوهشگران و مترجمانی را شامل میشود که نامشان با کتابخانه ملی رشت پیوند خورده است. در همین طبقه مخزن کتابخانه چونان قلب تپندهای است که مملو از نسخههای نفیس، کتابها و مجلات نایاب است که در قفسههایی چوبی قرار داده شده اند؛ نسخههایی از روزنامههایی مانند حبلالمتین و قانون که در دوران شکلگیری جنبش مشروطه خواهی ایران، نقش موثری در آگاهیافزایی عمومی داشتند و همین نسخ خطی و روزنامههای تاریخی، بر غنا و ارزش کتابخانه ملی رشت افزوده است.
در طبقه سوم نیز سالنی با تعدادی میز و صندلیهای چوبی برای استفاده اعضای ثابت کتابخانه بهویژه دانشآموزان و دانشجویان قرار دارد؛ گنجایش قرائتخانه آقایان ۶۴۰ نفر و قرائتخانه بانوان ۲۵۰ نفر است.
افتخار به حراست از میراث فرهنگی در حوزه کتاب
عباس شرفیماسوله که مدیریت کتابخانه ملی رشت را بر عهده دارد، گفت: کتابخانه دارای هیئت امنایی است که تمامی تصمیمات و برنامههای کتابخانه با نظر آنها اتخاذ میشود و اعضای این کتابخانه نیز به سه دسته اعضای پیوسته، وابسته و افتخاری تقسیم میشوند.
وی یادآور شد: علی تربیت عضو جمعیت اتحاد اسلام در قیام جنگل، شیخ بهاء الدین املشی معروف به میزان عضو هیئت اتحاد اسلامی، مرحوم محمدی پیربازاری رئیس بیمارستان پورسینا و وزیر دارایی جنبش جنگل، شیخ احمد سیگاری بازرگان، محمد حاتم شهردار وقت رشت، علی اکبر نهاوندی و دکتر موسی خان فیض رئیس بهداری گیلان از اعضای هیئت موسس کتابخانه ملی رشت بودند.
وی خاطرنشان کرد: کتابخانه ملی رشت در هزاره فردوسی برای نشر فرهنگ گیلان با برخورداری از اساسنامه و آییننامهای مشخص توسط هیئت مدیره برای رسیدگی به امور کتابخانه افتتاح شد و کتابها عموماً اهدایی هستند.
به گفته شرفیماسوله، کتابخانه ملی رشت با دریافت حق عضویت از افراد اداره می شود و البته نهادهایی در بودجه سالیانه خود مبالغی برای نگهداری کتابخانه در نظر میگیرند.
وی ادامه داد: نسخ خطی این کتابخانه در جایگاهی ویژه نگهداری می شود و قدیمیترین کتاب خطی موجود در آن به قرن چهارم هجری قمری مربوط است.
وی خدمت به کتابخانه را یک توفیق دانست و فعالیت در عرصه کتاب و کتابداری و حراست از میراث فرهنگی در حوزه کتاب را در پیشگاه خداوند متعال دارای ارزش معنوی بی شماری عنوان کرد.
همزمان با صدمین سال تأسیس کتابخانه ملی رشت، نیمه دیماه جاری با حضور استادان دانشگاه، نویسندگان، پژوهشگران، اصحاب قلم و اهالی فرهنگ و ادب استان، آیین پاسداشت این نهاد فرهنگی که نخستین کتابخانه ملی کشور است، برگزار و نام و یاد افرادی که افزون بر پنج هزار جلد کتاب به کتابخانه ملی اهدا کرده اند، گرامی داشته شد.
نظر شما