سرویس میهن و مقاومت خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، «احمد شاه مسعود و چند تا از فرماندهان افغان به قاسم گفتند که اوضاع چطور است همه روحیه شان را باخته بودند. تعداد طالبان زیاد بود تا به حال با این تعداد نیرو حمله نکرده بودند مسیر طالبان را روی نقشه علامت گذاری کرد و گفت باید روی این ارتفاعات متمرکز شویم با هم راه افتادند و از ساختمان بیرون رفتند. با جیپ‌هایی که آنجا بود روی ارتفاع اصلی رفتند وقتی رسیدند، قاسم با دوربین منطقه را بررسی کرد چهل دقیقه همه نقاط را دقیق دید و روی یک کاغذ کروکی کشید ساعت دو بعد از ظهر بود که یک تلفن ماهواره‌ای خواست یکی از فرماندهان افغان تلفن ماهواره‌ای ثریا را به دستش داد.» جملات بالا سطوری از کتاب مرد سایه ها از مجموعه قصه فرماندهان به قلم محمدعلی آقامیرازیی است که به زندگی و شخصیت حاج قاسم سلیمانی می‌پردازد و در انتشارات سوره مهر منتشر شده است.

کتاب «مرد سایه‌ها» از آثاری است که با تکیه بر فضای رمزآلود و درون‌نگرانه، خواننده را به تأمل درباره هویت انسان، ترس‌های پنهان و مرز میان واقعیت و خیال دعوت می‌کند. عنوان کتاب خود نشانه‌ای مهم است؛ «سایه» مفهومی است که هم می‌تواند به بخش‌های نادیده و سرکوب‌شده وجود انسان اشاره کند و هم به حضوری خاموش اما تأثیرگذار که همواره در کنار شخصیت‌ها حرکت می‌کند. همین ابهامِ معنادار باعث می‌شود اثر از همان ابتدا ذهن خواننده را درگیر کند.

چهره‌ای انسانی، واقعی و چندبعدی از یک فرمانده

کتاب به معرفی شخصیت و کارنامه حاج قاسم سلیمانی می‌پردازد، اما نه به شکل یک زندگی‌نامه خشک و رسمی. این کتاب تلاش می‌کند چهره‌ای انسانی، واقعی و چندبعدی از او نشان دهد؛ فردی که سال‌ها دور از رسانه‌ها و هیاهو فعالیت می‌کرد و به همین دلیل به «مرد سایه‌ها» معروف شد. نویسنده در این اثر بیشتر از آنکه به شعار و اغراق تکیه کند، سعی دارد رفتار، منش و مسیر زندگی حاج قاسم را با زبانی قابل فهم برای عموم بیان کند.

در ابتدای کتاب، خواننده با ریشه‌های شخصیتی حاج قاسم آشنا می‌شود. او از یک خانواده ساده و مذهبی برخاست و از همان جوانی با سختی‌ها و مسئولیت‌ها روبه‌رو شد. کتاب نشان می‌دهد که روحیه تلاش، صبوری و توکل به خدا از همان سال‌های اول در وجود او شکل گرفت. این ویژگی‌ها بعدها نقش مهمی در تصمیم‌ها و عملکردش داشتند. نویسنده تأکید می‌کند که حاج قاسم قبل از آنکه یک فرمانده نظامی باشد، انسانی متواضع، مردمی و پایبند به اخلاق بود.

یکی از بخش‌های مهم «مرد سایه‌ها» به دوران دفاع مقدس اختصاص دارد. در این قسمت، کتاب به حضور فعال حاج قاسم در جنگ ایران و عراق اشاره می‌کند و نشان می‌دهد که او چگونه به‌تدریج به فرمانده‌ای باتجربه و مورد اعتماد تبدیل شد. اما نکته قابل توجه این است که نویسنده بیشتر از تمرکز بر صحنه‌های جنگی، به روحیه مسئولیت‌پذیری، شجاعت و توجه او به نیروهایش می‌پردازد. حاج قاسم در نگاه کتاب، فرمانده‌ای است که همیشه کنار نیروهایش بود و درد آن‌ها را درک می‌کرد.

مفهوم شهادت و مسئولیت در نگاه حاج قاسم

پس از جنگ، کتاب وارد مرحله مهم‌تری از کارنامه حاج قاسم می‌شود؛ یعنی فعالیت‌های او در منطقه و نقش‌آفرینی‌اش در تأمین امنیت. «مرد سایه‌ها» توضیح می‌دهد که چرا به او این لقب داده شد. حاج قاسم معمولاً دور از دوربین‌ها و خبرها عمل می‌کرد و ترجیح می‌داد کارها بدون نام و نشان انجام شود. این ویژگی، برخاسته از اخلاص و نگاه وظیفه‌محور او بود. او باور داشت که مهم نتیجه کار است، نه دیده شدن.

از نظر شخصیتی، کتاب تصویر فردی آرام، کم‌حرف و در عین حال قاطع ارائه می‌دهد. حاج قاسم در تصمیم‌گیری‌ها جدی بود، اما در برخورد با مردم و خانواده شهدا بسیار مهربان و صمیمی رفتار می‌کرد. نویسنده با آوردن روایت‌ها و خاطرات کوتاه، این جنبه‌های انسانی را پررنگ می‌کند تا خواننده بتواند با شخصیت او ارتباط برقرار کند. همین روایت‌های ساده باعث می‌شود کتاب برای نوجوانان و جوانان نیز قابل فهم باشد.

نکته مهم دیگر در معرفی حاج قاسم در این کتاب، نگاه او به مفهوم شهادت و مسئولیت است. «مرد سایه‌ها» نشان می‌دهد که او شهادت را نه یک هدف شخصی، بلکه نتیجه طبیعی انجام وظیفه می‌دانست. در نگاه حاج قاسم، مهم این بود که انسان در هر موقعیتی، تکلیف خود را درست انجام دهد. این دیدگاه، بخش مهمی از منش فکری او را شکل می‌داد و در سراسر کتاب قابل مشاهده است.

انسانی با باورهای عمیق، پشت چهره یک فرمانده

از نظر زبان و سبک، کتاب بسیار ساده و روان نوشته شده است. نویسنده از جملات پیچیده و اصطلاحات سنگین پرهیز کرده و سعی کرده مفاهیم را به‌صورت روشن بیان کند. به همین دلیل، «مرد سایه‌ها» بیشتر شبیه یک روایت صمیمی است تا یک متن رسمی تاریخی. این سادگی باعث می‌شود خواننده راحت‌تر با مطالب ارتباط بگیرد و شخصیت حاج قاسم را بهتر بشناسد.

در مجموع، کتاب «مرد سایه‌ها» معرفی مختصر اما تأثیرگذاری از مفهوم شهادت و مسئولیت ارائه می‌دهد. این اثر تلاش می‌کند نشان دهد که پشت چهره یک فرمانده شناخته‌شده، انسانی با باورهای عمیق، اخلاق قوی و روحیه خدمت‌گذاری وجود داشت.