وحید نوبهار، نویسنده کتاب «بیمه بانکی و بانکداری بیمه‌ای» در گفت‌وگو با خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) ضرورت تألیف این کتاب را ریشه‌دار در یک خلأ ساختاری و دانشی در نظام مالی کشور دانست که به نادیده‌گرفتن ظرفیت‌های بانکداری بیمه‌ای انجامیده و موجب شده است پیوند میان شبکه بانکی و صنعت بیمه، به‌رغم هم‌پوشانی عمیق کارکردها، در سطحی محدود، پراکنده و اغلب اجرایی باقی بماند.

وی افزود: بانکداری بیمه‌ای به‌عنوان یک الگوی ساختاری و عملیاتی، فراتر از فروش متقاطع محصولات بانکی و بیمه‌ای است و به هم‌افزایی راهبردی میان دو رکن اصلی نظام مالی می‌پردازد؛ الگویی که در اقتصاد کشور، هم در ادبیات علمی و هم در حوزه سیاست‌گذاری و اجرا، کمتر به آن توجه شده است.

به گفته وی، این کتاب با هدف پاسخ به همین غفلت تألیف شده و می‌کوشد بانکداری بیمه‌ای را از سطح یک ایده کاربردی به سطح یک چارچوب تحلیلی و راهبردی ارتقا دهد.

این نویسنده با اشاره به محتوای کتاب توضیح داد: کتاب نشان می‌دهد که بانکداری بیمه‌ای (Bancassurance)، علاوه بر آنکه یک مجرای توزیع به‌شمار می‌رود، الگویی از یکپارچگی خدمات مالی است که در آن بانک و بیمه با حفظ هویت سازمانی خود، در طراحی محصول، مدیریت ریسک، توزیع، تأمین مالی و ارتباط با مشتری به هم پیوند می‌خورند.

وی ادامه داد: در این چارچوب، بانک از جایگاه یک واسطه پولی صرف فراتر می‌رود و به بازیگری در مدیریت ریسک زندگی و کسب‌وکار مشتریان تبدیل می‌شود و بیمه‌گر نیز از فروشنده پوشش‌های منفصل به بخشی از زنجیره جامع خدمات مالی بدل می‌گردد. به گفته نوبهار، کتاب تأکید می‌کند که بدون درک این ماهیت یکپارچه، هرگونه تلاش برای پیاده‌سازی بانکداری بیمه‌ای به اقداماتی سطحی و ناپایدار محدود خواهد شد.

وی یکی از محورهای اساسی پیام کتاب را تبیین چرایی ضرورت پرداختن به بانکداری بیمه‌ای در کشور دانست و گفت: ساختار اقتصاد کشور با چالش‌هایی همچون محدودیت منابع بانکی، فشار بر ترازنامه بانک‌ها، ضریب نفوذ پایین برخی رشته‌های بیمه‌ای و ضعف فرهنگ مدیریت ریسک مواجه است و در چنین شرایطی، الگوی بانکداری بیمه‌ای می‌تواند به‌عنوان یک پاسخ ساختاری به این چالش‌ها عمل کند.

این نویسنده افزود: شبکه بانکی با دسترسی گسترده به مشتریان، داده‌های مالی و اعتماد عمومی، ظرفیت منحصربه‌فردی برای توسعه بیمه دارد و صنعت بیمه نیز با استفاده از ابزارهای پوشش ریسک می‌تواند کیفیت دارایی‌های بانکی و پایداری بازپرداخت تسهیلات را تقویت کند. وی خاطرنشان کرد: کتاب نشان می‌دهد که بی‌توجهی به این پیوند، به اتلاف منابع، تداوم ریسک‌های انباشته و از دست رفتن فرصت‌های ارزش‌آفرین منجر شده است.

نوبهار با بیان اینکه کتاب به‌صورت تحلیلی به ارزش‌آفرینی بانکداری بیمه‌ای می‌پردازد، تصریح کرد: این اثر تبیین می‌کند که بانکداری بیمه‌ای چگونه می‌تواند برای هر سه ضلع بانک، بیمه‌گر و مشتری ارزش ایجاد کند.

به گفته وی، این مدل امکان تنوع‌بخشی به درآمدهای غیرمشاع، کاهش ریسک اعتباری از طریق پوشش‌های بیمه‌ای و افزایش عمق رابطه با مشتری را برای شبکه بانکی فراهم می‌آورد.

وی ادامه داد: دسترسی به شبکه توزیع گسترده، کاهش هزینه‌های جذب مشتری و ارتقای کیفیت ارزیابی ریسک مبتنی بر داده‌های بانکی نیز از مهم‌ترین دستاوردهای این مدل برای شرکت‌های بیمه‌گر است.

به گفته نویسنده کتاب، بانکداری بیمه‌ای در سطح کلان‌تر می‌تواند به گسترش شمول مالی، افزایش ضریب نفوذ بیمه و تقویت تاب‌آوری نظام مالی کمک کند، مشروط بر آنکه به‌عنوان یک راهبرد بلندمدت و نه یک پروژه مقطعی تلقی شود.

وی با تأکید بر اینکه بانکداری بیمه‌ای در کشور یک انتخاب اختیاری یا تزئینی نیست، افزود: این الگو پاسخی ضروری به نیازهای تحول‌یافته شبکه بانکی و صنعت بیمه به‌شمار می‌رود. کتاب می‌کوشد نشان دهد که بدون فهم عمیق چیستی این الگو، بدون تحلیل چرایی نیاز به آن در ساختار اقتصادی کشور و بدون شناخت دقیق مزایای متقابل آن، هرگونه اقدام اجرایی محکوم به ناکارآمدی خواهد بود.

به گفته وی، هدف نهایی کتاب فراهم‌کردن بنیان فکری و تحلیلی لازم برای تصمیم‌گیران، مدیران و پژوهشگران است تا بانکداری بیمه‌ای به‌عنوان بخشی از معماری آینده نظام مالی ایران مورد توجه قرار گیرد.

مخاطبان اصلی کتاب

نویسنده کتاب در توضیح مخاطبان این اثر گفت: این کتاب برای مدیران و کارشناسان صنعت بیمه و بانکداری، سیاست‌گذاران حوزه مالی، پژوهشگران دانشگاهی و دانشجویان رشته‌های بیمه، اقتصاد و مدیریت مالی نگاشته شده است.

وی افزود: اثر حاضر برای تصمیم‌سازانی که در طراحی محصولات بیمه‌ای، تنظیم مقررات یا ارزیابی پایداری مالی نهادهای بیمه‌گر نقش دارند نیز چارچوبی تحلیلی و قابل اتکا فراهم می‌کند.

به گفته نوبهار، زبان کتاب تخصصی انتخاب شده تا برای اهل حرفه قابل استفاده باشد و در عین حال مسیر فهم برای مخاطبان آکادمیک هموار بماند.

نوبهار این کتاب را نخستین اثر مستقل در زمینه الگوی بانک–بیمه عنوان کرد و گفت: تمایز اصلی کتاب در رویکرد تلفیقی آن نهفته است؛ رویکردی که تحلیل نظری را با ملاحظات اجرایی و تجربه‌های عملی پیوند می‌زند.

وی افزود: در این اثر، موضوع بانکداری بیمه‌ای به‌جای تمرکز بر یک بعد محدود، از منظرهای اقتصادی، حقوقی، مالی و حکمرانی بیمه بررسی شده است. تلاش شده مفاهیم انتزاعی به زبان تصمیم‌گیری ترجمه شوند تا خواننده بتواند نتایج بحث‌ها را در طراحی سیاست یا محصول به‌کار گیرد. وی انسجام مفهومی میان فصول و پرهیز از پراکندگی موضوعی را از عوامل شکل‌گیری هویت مستقل کتاب دانست.

توضیح مختصر درباره فصول کتاب

وی در ادامه، به تشریح فصول کتاب پرداخت و گفت: فصل نخست به تبیین مفهوم الگوی بانک–بیمه (Bancassurance) به‌عنوان یک مدل کسب‌وکار تلفیقی در صنعت مالی اختصاص دارد و نشان می‌دهد که بانکداری بیمه‌ای پاسخی راهبردی به کاهش حاشیه سود بانکی، تغییر رفتار مشتریان و نیاز به تنوع‌بخشی به درآمدهاست. در این فصل الگوهای اصلی بانکداری بیمه‌ای شامل مدل‌های مستقیم، غیرمستقیم و ترکیبی معرفی شده و مزایا و معایب هر یک برای بانک‌ها، شرکت‌های بیمه و مشتریان بررسی می‌شود. وی افزود: بانکداری بیمه‌ای به‌عنوان پلی نهادی میان بانک و بیمه معرفی می‌شود که نقش مهمی در افزایش اعتماد و کارایی نظام مالی دارد.

نوبهار تمرکز فصل دوم را تشریح انواع محصولات قابل عرضه در بستر بانکداری بیمه‌ای دانست و گفت: این فصل از بیمه‌های عمر و سرمایه‌گذاری تا بیمه‌های درمان، خودرو، حوادث، بیمه‌های تجاری و صنعتی را دربر می‌گیرد و نشان می‌دهد که ارزش اصلی بانکداری بیمه‌ای در ترکیب هوشمند خدمات بانکی و بیمه‌ای نهفته است. در این فصل به نقش فناوری، تحلیل نیاز مشتری و طراحی محصولات منعطف و سفارشی در موفقیت این مدل پرداخته می‌شود.

وی ادامه داد: در فصل سوم، موانع اجرایی بانکداری بیمه‌ای از جمله چالش‌های قانونی و نظارتی، مقاومت سازمانی در بانک‌ها و شرکت‌های بیمه و رقابت با کانال‌های سنتی فروش بیمه به‌طور واقع‌بینانه بررسی می‌شود. در کنار این چالش‌ها، فرصت‌های رشد مدل بانکداری بیمه‌ای در بازارهای نوپدید، توسعه محصولات نوآورانه و استفاده از فناوری‌های نوین مانند هوش مصنوعی و بلاک‌چین تحلیل شده و مطالعات موردی موفق و ناموفق، درس‌آموخته‌های مهمی برای سیاست‌گذاران و مدیران ارائه می‌دهد.

نوبهار با اشاره به فصل چهارم اظهار کرد: این فصل رویکردی تطبیقی دارد و وضعیت بانکداری بیمه‌ای در کشورهای مختلف از جمله اروپا، آمریکا و آسیا را بررسی می‌کند. کتاب نشان می‌دهد که موفقیت بانکداری بیمه‌ای در جهان وابسته به سه عامل کلیدی شامل چارچوب نظارتی شفاف، بلوغ نهادی بانک‌ها و شرکت‌های بیمه و پذیرش فرهنگی مشتریان است. به گفته وی، وضعیت فعلی، محدودیت‌ها و ظرفیت‌های بالقوه بانکداری بیمه‌ای در کشور تحلیل شده و فاصله میان وضع موجود و الگوهای موفق جهانی تبیین می‌شود.

وی فصل پنجم را به نقش فناوری به‌عنوان موتور محرک بانکداری بیمه‌ای اختصاص داد و گفت: سکوهای برخط، هوش مصنوعی، بلاک‌چین، بانکداری دیجیتال و تجربه کاربری (UX/UI) به‌عنوان عناصر کلیدی موفقیت این مدل معرفی می‌شوند.

نوبهار اضافه کرد: فصل ششم به ترسیم آینده صنعت بانکداری بیمه‌ای می‌پردازد و در آن روندهای جهانی، فناوری‌های نوپدید همچون Web3 و متاورس و تغییر انتظارات مشتریان بررسی شده و نقشه راهی مبتنی بر داده، نوآوری و همکاری سازمانی برای توسعه این مدل پیشنهاد می‌شود.

وی تمرکز فصل هفتم را طراحی الگوهای متناسب با ساختار اقتصادی، حقوقی و فرهنگی کشور عنوان کرد و گفت: نویسندگان نشان می‌دهند که کپی‌برداری از الگوهای خارجی بدون بومی‌سازی منجر به شکست خواهد شد. در این فصل، پیشنهادهایی برای بهبود عملکرد بانکداری بیمه‌ای در کشور ارائه شده است که مبتنی بر واقعیت‌های بازار داخلی است.

به گفته نوبهار، فصل هشتم بانکداری بیمه‌ای را به‌عنوان ابزاری برای توسعه اقتصادی تحلیل می‌کند و افزایش شمول مالی، تقویت سرمایه‌گذاری بلندمدت، بهبود مدیریت ریسک در سطح کلان و کمک به ثبات مالی را از مهم‌ترین دستاوردهای این مدل برمی‌شمارد. در این فصل، چالش‌ها و راهکارهای سیاستی برای تقویت این نقش نیز بررسی می‌شود.

وی درباره فصل نهم گفت: این فصل بر اهمیت آموزش مالی و ارتقای دانش بیمه‌ای مشتریان تأکید دارد و بانکداری بیمه‌ای زمانی موفق است که مشتری، محصول را درک کند و به آن اعتماد داشته باشد. نقش داده، آموزش شخصی‌سازی‌شده و مشاوره هوشمند در کاهش ریسک و افزایش مشارکت مالی به‌تفصیل تشریح شده است.

این نویسنده تمرکز فصل دهم را گروه‌های کمتر برخوردار، زنان و اقشار کم‌درآمد عنوان کرد و افزود: کتاب نشان می‌دهد که بانکداری بیمه‌ای می‌تواند ابزار قدرتمندی برای دسترسی عادلانه‌تر به خدمات مالی و بیمه‌ای باشد، مشروط بر آنکه محصولات ساده، شفاف و مقرون‌به‌صرفه طراحی شوند.

نوبهار در ادامه گفت: فصل یازدهم به‌طور تخصصی به بیمه عمر در بستر شبکه بانکی اختصاص دارد و در آن فرصت‌های فناورانه، فروش غیرحضوری، تحلیل داده‌های رفتاری و نقش اعتماد عمومی شبکه بانکی در توسعه بیمه عمر بررسی شده است. بیمه عمر در این فصل به‌عنوان پیشران پس‌انداز بلندمدت و امنیت مالی خانوار تحلیل می‌شود.

وی بیان کرد: در فصل پایانی کتاب، بانکداری بیمه‌ای به‌عنوان ابزاری برای افزایش ارزش طول عمر مشتری بررسی می‌شود و فروش متقاطع، شخصی‌سازی خدمات، یکپارچگی کانال‌ها و استفاده از داده و هوش مصنوعی از عوامل کلیدی افزایش CLV معرفی می‌شوند. کتاب با ارائه راهبردهای عملی برای توسعه مدل بانکداری بیمه‌ای مبتنی بر CLV به پایان می‌رسد.