محسن تاجآباد در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در اراک، با انتقاد از نبود نظارت مؤثر و مشاوره حرفهای در حوزه چاپ کتاب، به تفاوتهای چشمگیر قیمتها، ابهام در فرآیند توزیع و تحمیل هزینههای سنگین به مؤلفان بهویژه در چاپ اول اشاره کرد.
هزینههای نامشخص و نبود معیار واحد
وی توضیح داد: عنوان بحث ما این است که هیچ نظارت مشخصی بر هزینههای چاپ کتاب وجود ندارد. به بیان دیگر، اگر مؤلفی بخواهد کتابش را منتشر کند، معلوم نیست دقیقاً باید چه میزان هزینه بپردازد. هزینههای چاپ به عوامل متعددی بستگی دارد؛ از جمله شمارگان، تعداد صفحات، قطع کتاب، نوع کاغذ، صفحهآرایی و طراحی جلد. البته نویسنده یا شاعر میتواند برخی از این مراحل مانند تایپ، ویرایش یا حتی طراحی جلد را خود برعهده بگیرد.
تاجآباد ادامه داد: با این حال، بسیاری از انتشاراتیها، حرفهای و شناختهشده نیستند و بر اساس مجموعهای از عوامل ثابت و متغیر، قیمتهایی ارائه میکنند که شفافیت لازم را ندارد. تجربه نشان میدهد وقتی مؤلف از چند ناشر استعلام میگیرد، گاهی اختلاف قیمتها تا ۱۵۰ درصد هم میرسد؛ در حالی که کمتر ناشری توضیح میدهد این رقم بر چه مبنایی و با چه محاسباتی پیشنهاد شده است. این وضعیت بهویژه برای مؤلفان چاپاولی، بلاتکلیفی جدی ایجاد میکند.
چرا بسیاری از مؤلفان به چاپ در تهران تمایل دارند؟
این نویسنده و شاعر خاطرنشان کرد: مسئله دیگر، تمایل برخی از اهل قلم به چاپ کتاب در تهران است. دلیل این گرایش روشن است؛ در تهران انتشاراتیهای شناختهشده و بهاصطلاح «برند» فعالیت میکنند و کتابهایی که در این مؤسسات منتشر میشود، به اعتبار نام ناشر فروش میرود. برخی از این ناشران شبکه توزیع سراسری دارند و برخی دیگر فاقد آن هستند.
وی افزود: اگر کتابی توسط یک ناشر معتبر تهرانی پذیرفته شود، حتی ما که ناشر شهرستانی هستیم نیز توصیه میکنیم اثر در تهران چاپ شود. اما اگر قرار است کتاب در تهران صرفاً چاپ و بستهبندی شده و بدون شبکه توزیع مؤثر به نویسنده تحویل داده شود، منطقیتر آن است که همان کار در شهرستان انجام شود؛ چراکه هزینهها بهمراتب کمتر خواهد بود.
مدیرمسئول انتشارات «دده» تصریح کرد: البته اگر اطمینان وجود داشته باشد که چاپ در تهران با کیفیت بالاتری انجام میشود، طبیعی است که نویسنده یا شاعر به آن سمت برود؛ زیرا برای اثر خود زحمت کشیده و نحوه ارائه کتاب اهمیت زیادی دارد. اما خارج از این شرایط، چاپ کتاب در تهران لزوماً پیشنهاد عاقلانهای نیست.
نبود مراکز مشاوره تخصصی؛ خلأ جدی در نشر
وی در بخش دیگری از سخنان خود گفت: یکی از مشکلات اساسی صاحبان قلم، نبود مراکز مشاوره واقعی و تخصصی در حوزه چاپ کتاب است؛ مراکزی که بتوانند ظرافتها و تفاوتهای چاپ در تهران و شهرستانها و نیز سازوکارهای قیمتگذاری را بهدرستی توضیح دهند. وقتی چنین مشاورهای وجود ندارد، مؤلف با پرسشها و ابهامات بیپاسخ مواجه میشود و ممکن است برای شمارگان اندک مثلاً ۵۰ یا ۱۰۰ نسخه هزینههای سنگینی بپردازد.
ابهام در تیراژ و توزیع کتاب
تاجآباد ادامه داد: در مواردی دیدهام که ناشری در تهران اعلام میکند ۴۰۰ نسخه از کتاب را چاپ میکند، اما شرط میگذارد که نویسنده باید مثلاً ۸۰ نسخه را نقدی و با قیمتی بالا خریداری کند. حتی نمونههایی بوده که برای ۳۰ یا ۴۰ نسخه، رقمی نزدیک به ۲۴ میلیون تومان دریافت شده است. سپس ناشر مدعی میشود باقی نسخهها را خود توزیع خواهد کرد. در عمل اما توزیع سراسری هزینههای بالایی دارد؛ ارسال چند نسخه به هر استان، دستکم ۱۵۰ هزار تومان هزینه پستی میطلبد و فاصله شهرها نیز این هزینه را متغیر میکند.
وی معتقد است: مشکل اصلی اینجاست که نویسنده پس از پرداخت هزینه و خرید اجباری بخشی از تیراژ، ابزار نظارتی برای اطمینان از توزیع واقعی کتاب در اختیار ندارد. بهندرت پیش میآید که ناشر فهرست کتابفروشیها یا کتابخانههای شاخص استانها را ارائه دهد تا امکان پیگیری فراهم شود. در نتیجه، بارها مشاهده شده که کتاب عملاً در همان حد نسخههای خریداریشده توسط نویسنده باقی میماند و چاپ یا توزیع بعدی صورت نمیگیرد؛ وضعیتی که با شأن فعالیت فرهنگی سازگار نیست.
لزوم قضاوت منصفانه درباره هزینههای ناشران
مدیرمسئول انتشارات دده در پایان گفت: باید تأکید کرد که ناشران نیز هزینههای متعددی دارند؛ از کاغذ، چاپ، صفحهآرایی و طراحی جلد گرفته تا هزینههای جاری مانند آب، برق، گاز و نیروی انسانی. ضمن اینکه برخلاف گذشته، ناشران اکنون موظفاند هر سه ماه یکبار مالیات بر ارزش افزوده را بر اساس خوداظهاری پرداخت کنند. این موارد باید در قضاوتها لحاظ شود تا داوری منصفانهتری درباره هزینههای چاپ کتاب شکل بگیرد.
نظر شما