-
شکست عباس‌میرزا در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران واکاوی شد؛
در جست‌وجوی لحظۀ ایرانی
گودرز رشتیانی گفت: عباس میرزا ارج بسیاری در تاریخ‌نگاری ما دارد و همین حافظه تاریخی ما ایرانیان که به مناسبت این ایام با عکس ایشان در کنار همدیگر جمع شده‌ایم، نشان می‌دهد که اتفاقا حافظه تاریخی ما حافظه قدردانی هم هست.
-
گزارش هفتمین کنفرانس بین‌المللی صلح و حل منازعه؛
صلح، در سایه جنگ
سخنرانان این کنفرانس با تأکید بر اینکه هیچ جنگ خوبی در جهان وجود ندارد، جنگ را شر مطلقه دانستند و با اشاره به ماهیت عاطفی منازعه ایران و آمریکا و پیچیدگی جنگ و صلح در جهان دو فضایی، بر ضرورت بازاندیشی در حقوق بشردوستانه بین‌المللی و مسئولیت‌پذیری فردی در قبال جنایات تأکید کردند.
-
گزارش نشست نقد و بررسی «مارکسیسم و انقلاب در ایران»؛
پروبلماتیک چپ در ایران
هاشم آقاجری گفت: مسئله اصلی چپ ایران از انقلاب مشروطه تا امروز، همواره این پروبلماتیک بنیادین بوده است: آیا جامعه ایران در مرحله «انقلاب دموکراتیک» به سر می‌برد یا در آستانه «انقلاب سوسیالیستی»؟ تمامی منازعات درونی جریان‌های مارکسیستی به این پرسش بازمی‌گشت.
-
«معجم‌البلدان» یاقوت بن عبدالله حموی رونمایی شد؛
حاصل تعامل دانش ایرانی با سنت جغرافی‌نگاری جهان اسلام
محمدابراهیم زارعی، رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، در آیین معرفی کتاب «معجم‌البلدان» با اشاره به اهمیت این اثر در مطالعات تاریخی و جغرافیایی، نقش دانشمندان ایرانی در شکل‌گیری و توسعه سنت علمی جهان اسلام را برجسته دانست.
-
گزارش ایبنا از نشست نقد و بررسی کتاب «افسانه قرون وسطی»؛
ایدئولوژی‌زدایی از ساحت فلسفه
عارف مسعودی گفت: اساساً نقطه کلیدی روش‌شناسی براگ که برای من بسیار جذاب است در همین موضع‌گیری نقادانه او در برابر روایت‌های کلیشه‌ای، راحت و ساده‌انگارانه است. او به‌نوعی در حال ایدئولوژی‌زدایی از ساحت فلسفی است. براگ در روایت خود دقیقاً در حدفاصل این دو افسانه (افسانه عصر تاریکی مطلق در برابر افسانه عصر طلایی مطلق) قرار می‌گیرد.
-
محمد جواد ظریف در نشست رونمایی و نقد و بررسی سه اثر جدید خود گفت؛
انسجام داخلی رکن معنایی امنیت ملی است
محمد جواد ظریف گفت: در سال‌های پایانی زندگی کیسینجر در نشستی در نیویورک، مستقیماً به وی گفتم که این گزاره شما یک مغالطه آشکار است؛ چرا که هر زمان ایالات متحده آمریکا حاضر شد میان یک «دولت» بودن یا یک «آرمان» بودن یکی را انتخاب کند، ایران نیز دست به چنین انتخابی خواهد زد. آرمان داشتن و پیگیری اصول هویتی، نه نقطه مقابل منافع ملی، بلکه یکی از ستون‌های اساسی شکل‌گیری و تثبیت منافع ملی است.
-
در نشست نقد و بررسی کتاب «آموزش در پاورقی» مطرح شد؛
مدرسه در محاق
فاطمه مقدسی در این نشست به سیر شکل گرفته در مدارس ایران اشاره کرد و توضیح داد که در دهه ۵۰ به دلیل فوران درآمد نفتی، آموزش عمومی به شکل مطلوبی در حال شکل گرفتن بود و حتی ظهور پیش دبستانی‌های دولتی از این دهه آغاز شد اما به مرور و به دلیل مشکلات درآمدی اساسا آموزش عمومی و دولتی به کودکان پیش از ورود به مدرسه به محاق رفت.
-
جبار رحمانی در نشست «باید و نبایدهای پساجنگ»؛
بازسازی بازگشت به گذشته پیش از جنگ نیست، آفرینش خلاقانه است
جبار رحمانی در نشست «بایدها و نبایدهای پساجنگ» گفت: «بازسازی بازگشت به گذشته پیش از جنگ نیست. جامعه‌ای که به وضعیت جنگی رسیده خودش ویژگی‌هایی داشته که به این وضعیت انسداد یا ویران‌شدگی رسیده و همه‌اش مقصر بیرونی نیست. لذا بازسازی آفرینش خلاقانه است؛ ساختن جامعه‌ای با معیارهای عدالت و انصاف، «قابلیت‌های انسانی» و معیارهای پایداری. »
-
گزارش اختصاصی ایبنا از نشست نقد و بررسی کتاب «گلوگاه»؛
لیلاز: مسئله بر سر ایران مستقل است- قهرمان‌پور: پذیرش جبر جغرافیایی به مسئولیت‌گریزی منجر می‌شود
سعید لیلاز گفت:این تصور که اگر ایران در موضوع غنی‌سازی زودتر کوتاه می‌آمد، جنگ اتفاق نمی‌افتاد، با تجربه تاریخی سازگار نیست. رحمان قهرمان‌پور: اگر جغرافیا را به عنوان یک جبر مطلق در نظر بگیریم، نقش خودمان در شکل‌دادن به شرایط نادیده گرفته می‌شود.
-
یکصدودومین شماره ماه‌نامه «اندیشه پویا» منتشر شد؛
از آقای ذوزنقه تا روشنفکری قبیله‌ای
گفت‌وگوی ویژه این شماره به مصطفی ملکیان اختصاص یافته است.
-
تفسیری از کتاب‌هایی که در یک سال در مورد مولوی منتشر شد؛
بازار نشر چگونه مولانا را برای خواننده امروز بازتعریف می‌کند؟
امروز، هشتم مهر، روز بزرگداشت مولاناست؛ شاعری که هفت قرن پس از مرگش، هنوز یکی از پرتکرارترین نام‌ها در بازار کتاب فارسی است. اما مولانای امروز فقط در چاپ تازه مثنوی و پژوهش‌های دانشگاهی دیده نمی‌شود. در یک سوی بازار، تصحیح‌های دقیق، شرح‌ها و پژوهش‌های تخصصی قرار دارند و در سوی دیگر، کتاب‌هایی مانند «۲۱ قانون مولانا»، «۱۸ پند مولانا» و «روح‌درمانی با مولانا» که می‌کوشند از میراث عرفانی او پاسخی برای مسائل زندگی امروز بیرون بکشند.
-
گزارش اختصاصی ایبنا از نشست نقد و بررسی «سنت علیه تجدد»؛
داریوش رحمانیان: ما ایرانیان همچنان در غفلت هستیم
به گفته مولف: «ساده‌سازی است اگر کل مجموعه اندیشه‌هایی را که در دوران تجدد شکل گرفت و به سمت ما هم سرازیر شد یکجا «مدرنیته» بنامیم و بگوییم در ایران، عثمانی و مصر همه یک‌جور بوده است. مواجهه با هر یک از این عناصر در ایران، عثمانی و مصر متفاوت بود و باید به «تفکیک» تجدد قائل بود.»
-
نگاهی به اثری از ادواردو اینفانته؛
لذت‌ها و سرگرمی‌هایِ فرساینده
دیوگنس باور داشت انسان باید در تصمیم‌گیری از عقل پیروی کند اما خیلی از انسان‌ها گاهی در اثرِ نظرِ دیگران یا لذت‌ها از مسیر خارج می‌شوند. کلبیان زندگیِ طبیعی را زیرِ روشنایی عقل تصور می‌کردند «مبارزه‌ای دائم برای نیفتادن در دام حماقت و مرام مردم‌پسندانه» آنتیستنس و دیوگنس مدام می‌گفتند «آدمی را یا عقل باید تا با آن زندگی کند یا ریسمانی تا با آن خویش را به دار آویزد.»
-
نوشتار حکمت‌الله صالحی درباره تاریخ‌پژوهی؛
از پیش؛ از تاریخِ تاریخ تا پساتاریخِ تاریخ
حکمت‌الله ملاصالحی نوشت: شواهد و قرائن چنین گواهی می‌دهند؛ جامعه و جهان بشری ما شتابان به‌سوی دورانی گام برمی‌گیرد که بیش، پساتاریخی، بیش، پساانسانی، بیش، پسافرهنگی است و کم، تاریخی، کم، انسانی و کم، فرهنگی است. دورانی بسیار متفاوت و متمایز از همه روزگارانی که از سر گذرانده‌ایم.
-
بررسی کتاب «احساسات اخلاقی، واقعیت اخلاقی و پیشرفت اخلاقی»؛
نیگل به روایت سروش، ملکیان، حیدری و میردامادی
عبدالکریم سروش: «نیگل از تحلیل‌های فلسفی خود به تصویری می‌رسد که در آن طبیعت کاملاً بی‌جان و بی‌شعور نیست و میان جهان طبیعی و ظهور آگاهی و اختیار انسانی نوعی پیوستار وجود دارد.»
-
گفتار اختصاصی نصرالله پورجوادی به مناسبت بزرگداشت ابن‌سینا؛
عشق از نظر ابن‌سینا به وجود انسان بازمی‌گردد
به گفته پورجوادی: «ابن‌سینا چند مرده حلّاج است، طبیب هم بوده و به همان اندازه که در فلسفه مهارت داشته در طب هم مهارت داشته. اصلاً اسم طب، مکتب طبی او را سینوی یا ابن‌سینائی خوانده‌اند. داروشناس هم بوده. روان‌شناس هم بوده. آثاری در این زمینه‌ها تألیف کرده است. در عرفان هم آثاری تألیف کرده است. ابن‌سینا عارف نبوده ولی نویسندۀ آثار عرفانی بوده، آثاری که در نوع خود شاهکار به شمار می‌آید.»
-
تصور ایرانیانِ زرتشتیِ ساسانی از زمان و تاریخِ جهان؛
زمان از کجا آمد؟
علی نیکویی نوشت: زمان در جهان زرتشتی برای پیروزشدن شر آفریده نشده است؛ زمان میدان موقتیِ نبردی است که از پیش برای پیروزی نهایی خیر محدود شده است. در این معنا پایان زمان تاریخی نه پایان آفرینش، بلکه پایان وضعیت ناقص آن و آغاز جهانی نو، بی‌مرگ و کامل است.
-
امیر مازیار در نشست «شهروندی و صلح پایدار»؛
طبیعت انسان‌ها را به سوی توافق عقلانی سوق می‌دهد
به گفته مازیار: «مسئله اصلی «چه کسی حکومت می‌کند» نیست، بلکه «چگونه حکومت می‌شود» است. از نظر کانت مهم این است که حکومت استبدادی نباشد و قوای مقننه و مجریه از هم تفکیک شده باشند؛ یعنی همان کسی که قانون را اجرا می‌کند، نباید خود قانون‌گذار نیز باشد. تفکیک قوا بنیان بحث کانت درباره جمهوریت است.»
-
گزارش تفصیلی ایبنا از مراسم نکوداشت پرویز ضیاءشهابی؛
سرآغاز حکمت
پرویز ضیاء شهابی در مراسم نکوداشت خود گفت: ارسطو در دفتر دلتا از مجموعه‌ای که بعدها به نام «مابعدالطبیعه» شناخته شد، مفهوم «آرخه» را توضیح می‌دهد. اگر آن را مسامحتاً «اصل» ترجمه کنیم، این اصل می‌تواند اصل وجود چیزی، اصل شناخته شدن چیزی یا مبدأ تغییر آن باشد. همین واژه در ترکیب‌های دیگر نیز معنای آغاز و سرآغاز می‌دهد. در ترجمه هفتادنفره تورات نیز تعبیری آمده است که می‌توان آن را چنین برگرداند: «سرآغاز حکمت، ترس است از خدای.
-
گزارش تفصیلی ایبنا از نشست بازخوانی «آسیا در برابر غرب»؛
شایگان در بوته نقد
حسین شیخ رضایی گفت: کتاب محل تلاقی سه ایده ناهمگون است، همان چیزی که شایگان از آن بدش می‌آید که چیزها با هم قاطی شوند. یک رویه حرف‌های فردیدی است که غرب رو به زوال است، دیگری نصر است که می‌گوید سنت یکپارچه و خوب است و قدسیت دارد، اما آن بخش که سهم شایگان است دیگری‌سازی و شاید اهریمنی‌سازی از خودش و تمدن و فرهنگ شرقی است که تفاوتی ذاتی میان شرق و غرب قائل می‌شود و به شدت اروپامحور و غرب‌ستاست. شایگان نمی‌تواند میان غربی که موضوع مطالعه است و غربی که معیار همه چیز است، تمایز بگذارد.
-
گزارش تفصیلی ایبنا از نشست نقد و بررسی کتاب «چپ ووک نیست»؛
چپ و سرمایه‌داری بحران‌زده
یوسف اباذری گفت: سخن من به هیات حاکمه این است، اگر می‌توانید استخوانی برای ترامپ پرت کنید، پرت کنید. سرنوشت نود میلیون را به جنگ کل کل با او گره نزنید که تو این را زدی ما آن را زدیم و ... زیرا ماجرا بسیار مهم‌تر از یک آدم دیوانه[ترامپ] است.
-
در آیین بزرگداشت حکیم ابوریحان بیرونی تأکید شد؛
ابوریحان؛ دریایی با ساحلی ناپیدا
غلامرضا اعوانی گفت: ابوریحان بیرونی علاوه بر هندشناسی، در ریاضیات، تاریخ، جغرافیا، طبیعیات، معدن‌شناسی، جواهرشناسی، گیاه‌شناسی و داروشناسی صاحب تألیف بوده و به زبان‌های مختلف نیز تسلط داشته است.
-
کیهان‌زایی در اندیشهٔ ایرانیانِ زرتشتی عصر ساسانی؛
جهان چگونه آغاز شد؟
آغاز جهان در اندیشهٔ زرتشتی صرفاً آغاز پیدایش عناصر مادی نیست؛ بلکه نقطهٔ آغاز یک تاریخ کیهانی است که در آن آفرینش، آمیختگی، کشمکش و سرانجام رفع شر در یک فرایند واحد قرار می‌گیرند.
-
مروری بر «محمد و امپراتوری‌های ایمان» نوشته شون ویلیام آنتونی؛
در جست‌وجوی محمد(ص) تاریخی
کتاب را می‌توان به‌طور کلی چنین فهمید که نویسنده از خلال بررسی منابع، می‌کوشد به تصویری از محمد تاریخی دست پیدا کند؛ تصویری که بر روش علمی و شواهد موجود استوار باشد، نه صرفاً بر عقاید و باورهای دینی.
-
گزارش اختصاصی ایبنا از سخنرانیِ مصطفی ملکیان؛
همه ما در قانون و اخلاق غوطه‌ور هستیم
ملکیان گفت:«ما شبانه‌روز همان‌طور که داریم اکسیژن مصرف می‌کنیم، داریم قانون و اخلاق را هم مصرف می‌کنیم، و بنابراین هر بحثی درباره اخلاق، و درباره قانون و حقوق، بحثی نیست که بعضی از ما با نتایجِ آن سروکار داشته باشیم و بعضی از ما با نتایجِ آن سروکار نداشته باشیم. همه ما در قانون و در اخلاق غوطه‌ور هستیم، بسته به اینکه قانونِ ما چه قانونی باشد و اخلاقِ ما چه اخلاقی باشد، در حالِ زندگیِ بهروزانه و خوش، و یا زندگیِ نابهروزانه و ناخوش هستیم.»
-
در همایش بزرگداشت محمد بن زکریای رازی مطرح شد؛
دانشمندی که هنوز رازهایش کشف نشده است
محمد ابراهیم ذاکر گفت: رازی در دانش کیمیاگری دانشمندی نوگرا بود و برخی خاورشناسان او را پدر دانش شیمی نوین دانسته‌اند. او کیمیا را از وابستگی به رمل و اسطرلاب و برخی باورهای متافیزیکی ناشناخته خارج کرد و آن را بر اصول علمی و چارچوبی بنیادین استوار ساخت.
-
گفتاری از قاسم پورحسن درباره بوعلی سینا؛
نسخه پورسینا برای بحران‌های امروز ما
استاد فلسفه دانشگاه علامه طباطبایی گفت: اندیشه ابن‌سینا پاسخی مهم به مسئله بحران غایت، بحران علم و غفلت از انسان در اختیار ما می‌گذارد؛ پاسخی که بر پیوند میان علم و فلسفه، علم و اخلاق، حقیقت و خیر و در نهایت بر محوریت انسان استوار است. این پاسخ می‌تواند، دست‌کم به‌عنوان یکی از پاسخ‌های ممکن، در گفت‌وگو با مسئله بحران علم در جهان معاصر مورد بازخوانی قرار گیرد.
-
به مناسبت روز جهانی ابن سینا مطرح شد؛
نیازمند بازخوانی نظام اخلاقی ابن‌سینا هستیم
یک پژوهشگر پسادکتری گفت: بازخوانی ابن‌سینا در روزگار ما تنها به معنای بررسی نظریه‌های او در منطق، طبیعیات یا الهیات نیست. ما نیازمند بازخوانی نظام اخلاقی ابن‌سینا هستیم؛ نظامی که اخلاق را نه در حاشیه، بلکه در مرکز علم، سیاست، حکمرانی و زندگی اجتماعی قرار می‌دهد.
-
گزارش نشست نقد و بررسی کتاب«در باب امیدواری» اثر آلن دوباتن؛
امیدواری؛ پذیرش امر واقع یا خوش‌خیالی
آویده کامرانی گفت:شاید مهم‌ترین بخش کتاب در جایی شکل می‌گیرد که دو باتن مسیر امیدواری را نه در اطمینان به آینده، بلکه در پذیرش سرنوشت جست‌وجو می‌کند. در نگاه او، ناامیدی، معادل ادعای دانستن همه چیز است؛ ادعای اینکه می‌توان تمام آنچه را در جهان رخ داده و خواهد داد، در تاریکی لحظه‌های رنج پیشاپیش شناخت و بر اساس آن حکم نهایی صادر کرد.
-
احمد بستانی در نشست «محافظه‌کاری و لیبرالیسم در ایران»؛
همه ما انقلابی هستیم
احمد بستانی گفت: در فرهنگ سیاسی ایران نوعی گرایش وجود دارد که هر چیز قدیمی را کهنه و ازکارافتاده می‌داند و جدیدترین مدل هر چیز را بهتر می‌پندارد. از این جهت، به یک معنا «همه ما انقلابی هستیم»، زیرا دائماً به دنبال جدیدترین مدل‌ها و ایده‌ها هستیم. در چنین شرایطی، اگر سنتی وجود نداشته باشد، محافظه‌کاری نیز امکان شکل‌گیری ندارد.