-
حیات علمی خواجهنصیرالدینطوسی در گفتوگو با امیرمحمد گمینی؛
خواجه مغولان را از تهدید به فرصت تبدیل کرد
بر خلاف تصور رایج که مغولان به ایران حمله کردند و باعث نابودی علم و دانش شدند، مثال خواجهنصیرالدینطوسی و رصدخانه مراغه، مثال نقضی برای این حرف است و نشان میدهد حمله مغول باعث نابودی علم و دانش نشد و اتفاقاً خود عاملی شد برای ساختن یک رصدخانه بزرگ و نهادی علمی که بسیاری از دانشمندان در آنجا جمع شدند.
-
گفتوگو با غلامرضا اعوانی، به مناسبت زادروز او؛
سعی کردم راه ایزوتسو و کربن و نصر و شهابی را ادامه دهم
غلامرضا اعوانی گفت:بر خلاف فلسفه امروز که در آن چندان بحث حقیقت مطرح نیست. در دوره جدید از حکمت فاصله گرفتیم. فراموش نکنیم ایران سهم بسیار مهمی در حکمت و بسط آن دارد. بزرگترین حکمای اسلامی از ایران فرهنگی بودند. ایران فرهنگی هم در آسیا و هند و چین موثر بوده و هم در اروپا. علاقه من به حکمت باعث شد که به فلسفههای قدیم بپردازم. حکمت علم مطلق است.
-
ضرورت خودشناسی در گفتوگو با حمید هاشمیکهندانی؛
با چه تصویری از «من» جهان را لمس میکنیم؟
دو دلیل، کتاب را برای مترجم جذاب کرده است: «نخست آنکه، خودشناسی را از بحثهای صرفاً ذهنی و عرفانی جدا میکند و آن را به زندگی روزمره، اخلاق عمومی، و نگاه اجتماعی پیوند میزند. دیگر آنکه، این کتاب، بهجای آنکه جهان را با تصویری ساده مانند جنگِ خیر و شر توضیح دهد، یا بگوید باید بدی را بهکلی حذف کرد، بر ایدهای ظریفتر تأکید میکند و میگوید باید تعارضهایمان را هماهنگ و متعادل کنیم».
-
اهمیت رمزگشایی مفاهیم در گفتوگو با ابراهیم فتوت؛
هرمنوتیک، فلسفه زندگی است
فتوت معتقد است: «زیمرمن در این کتاب موفق شده پیچیدهترین مفاهیم فلسفی را بدون آنکه از عمقشان کاسته شود، بهزبانی «روایتگونه» و قابلفهم بیان کند».
-
لزوم بازتعریف مفهوم جامعه در گفتوگو با علیرضا کرمانی؛
جامعه نمرده، دچار دگردیسی شده
ما اغلب «جامعه» را بهعنوان یک ظرف آماده و پیشفرض میگیریم؛ ظرفی که دولت-ملت نام دارد و ما درون آن زندگی میکنیم. اما ویژگی شاخص کار «الیوت» و «ترنر» این است که بیپروا این ظرف را میشکنند.
-
گفتوگو با تیموتی اسنایدر درباره آزادی، دولت و آینده دموکراسی؛
آزادی ارزش ارزشهاست
تیموتی اسنایدر گفت:آزادی موضوعی نیست که بتوان آن را از موضع اقتدار یا صرفاً از طریق زنجیرهای انتزاعی و منطقی از استدلالها بررسی کرد. آزادی «ارزشِ ارزشها» ست؛ یعنی وضعیتی که در آن میتوانیم ارزشهای دیگر را انتخاب کنیم. اما این ارزشها متنوعاند و گاه با هم در تضاد. اگر آزاد باشیم، غیرقابل پیشبینی هستیم
-
نگاهی به رساله بنیادین ارسطو در گفتوگو با محمدجواد اسماعیلی؛
هایدگر میگفت از «فیزیک» غفلت شده
وقتی که بحثی درباره حرکت یا زمان را در کتابهای فیزیک امروزی میخوانید با مباحثی که در کتاب «طبیعیات» ارسطو و «فیزیک» ارسطو درباره حرکت و زمان است، کاملاً تفاوت دارد. در واقع، دو منظر یا دو نگرگاه وجود دارد. نگرگاه فلسفی یا هستیشناختی نسبت به حرکت و زمان، و نگاه مبتنی بر کمیت و بردار که در فیزیک معاصر با آن روبهرو هستیم. بنابراین باید این را برای مخاطبان روشن کنیم که وقتی صحبت از «فیزیک» ارسطو میشود، با فیزیک نیوتون چه وجه اشتراک و اساساً چه وجه افتراقی دارد.
-
تبیین ماحصل مابعدالطبیعه و طبیعیات در گفتوگو با سیدحامد هاشمی؛
معیار ابنسینا، منطق، استدلال و عقلانیت است
به گفته هاشمی: «ابنسینا فیلسوفی است که مهمترین هدفش، رشد «عقلانیت» در جامعۀ انسانی و تعالی جایگاه انسان در نظام هستی است. او اگر از آثار پیشینیان بهره میبرد، خود را به مقام «شارح» تنزل نمیدهد و اگر دربارۀ مسائل دینی بحث میکند، به «تقلید» و «تعصّب» روی نیاورده و به «نقل» اکتفا نمیکند»
-
جامعهشناسی ایران و سیاست در گفتوگو با حمید مسعودی؛
حرف جامعهشناسان شنیده نمیشود
مسعودی میگوید: متأسفانه رشته جامعهشناسی در ایران چندان مورد اقبال دولتها و حاکمیت نیست. در بسیاری از مواقع صدای جامعهشناسان شنیده نمیشود و در بسیاری از موارد، جامعهشناسان بهخاطر تحلیلها و انتقادهایی که مطرح میکنند، تحت فشار دولتها قرار میگیرند. همین مسئله باعث میشود که جامعهشناسی با دشواری زیادی حرکت کند.
-
علتیابی بحرانهای مالی جهانی در گفتوگو با میرابوطالب میری؛
عاقبت سیاستهای نئولیبرال
بحرانهای ناشی از شوک خارجی نظیر جنگ، تحریم، پاندومی، بلایای طبیعی، افزایش قیمتهای انرژی و غیره طبیعتی بیرونی دارند و اگر سیاستهای درست اعمال گردد قابل مهارند و لزوماً مدل توسعه را تغییر نمیدهند.
-
سرنوشت سرمایهداری در گفتوگو با زهرا عبدالمحمدی؛
فئودالیسم فناورانه قاتل سرمایهداری است
بهگفته عبدالمحمدی: «از نظر واروفاکیس، جهش سرمایه بهسمت زیرساختهای دیجیتال باعث شده اولاً بازارها (به معنای کلاسیکشان) نقش مرکزی خود را از دست بدهند و جای آنها را پلتفرمها بگیرند؛ ثانیاً در این نظم جدید، موتور اصلی ثروتسازی دیگر لزوماً سودِ تولیدی نیست، بلکه اشکال مختلف رانت است.»
-
جامعهشناسی ایرانی در گفتوگو با مهناز علیزاده؛
جامعهشناسان در حاشیه
مهناز علیزاده بیان کرد: با وجود ظرفیت بالای پژوهشهای جامعهشناختی برای فهم و حل مسائل اجتماعی، محدودیتهای نهادی و نبود تعامل سازمانیافته با سیاستگذاران باعث شده این صدا اغلب در حاشیه بماند.
-
گفتوگو با هومن کاسبی مترجم دانشنامه فلسفی آنارشیسم؛
تغییر جهان با نظر به افق سیاست رادیکال
هومن کاسبی گفت:اخلاق ضداقتدارگرای آنارشیسم عبارت است از مخالفت با مطلقسازی اخلاقیات و ارزشهای اخلاقی که از پیش تجویز شدهاند، مخالفت با ذاتیسازی هویتها و ایدههای تثبیتشده که منجر به گشودگی به همهی هویتها، همهی مبارزات و تمام آن بهشمارنیامدگان میشود، گشودگی به آن صداهای محذوف و مطرود که تاکنون مسکوت گشتهاند و گوش سپردن به آنها؛ و گشودگی به آینده، آیندهای که واقعاً آینده باشد و نه صرفاً استمرار زمان حال یا بازگشت به گذشته.
-
جامعهشناسی ایرانی در گفتوگو با رحیم محمدی:
جامعهشناسی یا ایدئولوژی؟
رحیم محمدی معتقد است: در دورههای مختلف، جامعهشناسی در ایران بهجای آنکه علم فهم و شناخت باشد، به ابزار انقلاب (مارکسیسم) و سپس ابزار اصلاحات تبدیل شد. این تحول، نشانهای از نفهمیدن ماهیت علم است.
-
محیط زیست، تغییر اقلیم و آینده انسان در گفتوگو با یوسف ثبوتی؛
نگران انسان هستم
یوسف ثبوتی گفت:من نگران زمین نیستم، زیرا زمین تواناتر از آن است که انسان بتواند آن را نابود کند زیرا نیروهایی که زمین را شکل دادهاند بسیار قویتر از نیروهای انسان هستند. زمین اگر بیخردی در انسانها ببیند سر فرصت آن را تصحیح خواهد کرد. زمین موجوداتی را که نمیتوانند با اقلیم زمین کنار بیایند را حذف میکند. همانطورکه دایناسورها را حذف کرد.
-
جامعه شناسی ایرانی در گفتگو با لیلا اردبیلی:
جامعهشناسان در ایران نه کاملاً غایباند و نه مطلقاً تأثیرگذار
اردبیلی گفت: محافظهکاری بخشی از جامعهشناسی دانشگاهی نه از سر بیاعتنایی به مسائل جامعه، بلکه نتیجه مستقیم شرایط نهادی و ساختاری دانشگاه است. ناامنی شغلی، فشارهای بروکراتیک و نظام ارزیابیهای کمّی، هزینه ورود به مسائل حساس و بنیادین را بالا برده است. در چنین وضعیتی، بسیاری از جامعهشناسان ناگزیر به انتخاب مسیرهای کمخطر میشوند؛ انتخابی که بیش از آنکه ترجیح فکری باشد، راهی برای بقاست.
-
درباره پییر بوردیو در گفتوگو با محسن ناصریراد؛
ساختارگرای برساختگرا
بهگفته ناصریراد: «بسیاری از سردبیران و اعضای تحریریه مجلات علمی و پژوهشی گاه با زیر پا گذاشتن اخلاق علم و پژوهش و بدون ارزیابیهای درست و صرفاً بر اساس سفارشها و فرمایشها، مجموعهای از مقالات مرتبط با مفاهیم و نظریههای بوردیو را منتشر کردهاند که به فهم عجولانه و تا حدی نادرست از مفاهیم و نظریههای بوردیو دامن زدهاند.»
-
تصحیح آثار فلسفی بوعلی در گفتوگو با سید محمود یوسفثانی؛
ابنسینا شاغول عقلانیت است
یوسفثانی گفت: در فلسفه اسلامی، ابنسینا شاغول و شاخصه عقلانیت است و خیلی تلاش و سعی وافری دارد که مطلبی را که نمیتوان از آن دفاع عقلانی کرد، مورد پذیرش قرار ندهد. این نکتهای است که مرحوم استاد ما مهدی حائری یزدی بسیار بر این نکته تاکید داشت و همیشه میگفت به نظر من در بین فلاسفه اسلامی بزرگترین فیلسوف ابنسیناست که به قاعده خردمندی و قاعده عقلانیت بسیار پایدار بود.
-
فلسفه و کلام اسلامی در گفتوگو با احمد کاظمیموسوی؛
از فلسفه تا حکمت
کار برجستهای که فارابی انجام میدهد این است که «سیاست مدنی» ارسطو را ترجمه کرد. در واقع، فارابی در سیاست موسس است و آنجاست که عنوان مدینه فاضله را به کار میبرد. سیدجواد طباطبایی میگوید که بعد از فارابی دیگر فلسفه سیاسی وجود ندارد.
-
کتاب «سایه خدا» در گفتوگو با حسین نیکبخت؛
انسان در پیشگاه تاریخ حساب پس میدهد
حسین نیکبخت گفت: تحقق عدالت طبق تعریفی که کانت از آن دارد ورای تواناییهای انسانی نیست و انسانها مجاز نیستند این وظیفه را یکسره به خدا واگذارند، بلکه باید با راهنمایی مشیت الهی با یکدیگر همکاری کنند تا عدالت، بدون نیاز به مداخلۀ معجزهآسای الهی، در همین جهان و در جریان تاریخ محقق شود.
-
جامعهشناسی ایرانی در گفتوگو با عباس نعیمی جورشری:
محافظهکاری جامعهشناسی دانشگاهی
نعیمی جورشری گفت: محافظهکاری جامعهشناسی دانشگاهی در ایران واقعیتی انکارناپذیر است، اما باید آن را نه فقط به ضعف اخلاقی افراد، بلکه به محدودیت ساختاری میدان دانشگاه و نسبت آن با قدرت نسبت داد. علت ترکیبی است. مسئله اصلی این است: جامعهشناسی تا زمانی که نتواند دوباره با میدان اجتماعی زنده تماس بگیرد، در خطر تبدیل شدن به دانشی «بیخطر، بیاثر و بیاعتبار» است.
-
بازخوانی «افراطگرایی» در گفتوگو با حسین شیخرضایی؛
ذهن افراطگرا در برابر شواهد جهان بیرون بسته است
بهباور شیخ رضایی: «کسام توضیح میدهد افرادی وجود دارند که فارغ از اینکه به چه باور دارند یا چه روشی را اتخاذ میکنند، ذهنیت افراطی دارند، یعنی از هر چیزی دفاع کنند، بهشکل افراطی دفاع میکنند. در واقع، افراطگرایی روانشناختی یا ذهنیت افراطگرایی مربوط به محتوای فکری آنها نیست، بلکه مربوط به نحوهای است که آنها باورهایشان را حفظ میکنند. اصولاً ذهنشان در برابر شواهد از جهان بیرون بسته است».
-
بازخوانی اندیشه هانری برگسون در گفتوگو با سیداشکان خطیبی؛
فیلسوفِ مؤسس
بهباور خطیبی: «اگرچه میتوان پیوندِ برگسون را با دیگر جریانهای فکری تاریخ فلسفه آشکار کرد و پی گرفت، نمیتوان او را به این زمینهها فروکاست و ذیل دستهای خاص جای داد. حتی ذیل «برگسونیسم»!.
-
گفتوگو با میلاد نوری، پیرامون عبدالجواد فلاطوری و کتابش؛
اندیشه اسلامی بهطور بنیادین با فلسفه یونانی متفاوت است
میلاد نوری گفت: این کتاب با دقت و ظرافت نشان میدهد که متفکران مسلمان نه فلسفه یونانی را بهطور مطلق پذیرفتند و نه بهطور کامل رد کردند، بلکه آن را در افق اندیشۀ قرآنی بازخوانی کردند. نکتهای که برای من جالب بوده است، تحلیل فلاطوری از مفاهیمی مانند فیض و علت فاعلی است؛ او نشان میدهد که فیض در فلسفه اسلامی دیگر جریان درونبود مبدأ در معلول نیست، بلکه به شکل جود و اراده الهی فهم میشود.
-
گفتوگو با رحمن قهرمانپور در سالمرگ ساموئل هانتینگتون؛
استراتژیست همیشه لیبرال
بهگفته قهرمانپور: « هانتینگتون و نسل هانتینگتون، پارسونز و دیگر نظریهپردازان مدرنیست فرضشان این بود که چهره غالب سیاست در جهان، لیبرال خواهد بود و ارزشهای عصر روشنگری با تکیه بر عقلانیت، جهانگستر خواهند شد ... فرض هانتینگتون و همفکران او این بود که چون لیبرالیسم با ذات، خودمختاری، استقلال و فردگرایی انسان سازگار است، جهانگیر خواهد شد. ».
-
جامعهشناسی ایرانی در گفتوگو با تقی آزاد ارمکی:
جامعهشناس از مسائل سخت سخن میگوید
تقی آزاد ارمکی گفت: جامعهای که دائم در وضعیت بیثباتی، بحران و تعلیق زندگی میکند، جامعهشناسی خنثی تولید نمیکند. در چنین جامعهای، جامعهشناسی ناچار است موضع بگیرد، داوری کند و درباره مسیر آینده هشدار بدهد، حتی اگر این موضعگیری به مذاق قدرت، افکار عمومی یا سیاست روز خوش نیاید.
-
نگاهی به کارنامه مترجم نامدار فلسفه در گفتوگو با حسینعلی نوذری؛
سهولت فلسفهخوانی را مدیون فولادوند هستیم
بهگفته نوذری: «میبینید که ایشان چه تکنیکها، شگردها، چموخمها، و شیوههای مشخص و متدهای بسیار جالب، زیبا، بدیع و ابتکاری را در امر ترجمه بهکار میگیرند، بهگونهای که وقتی خواننده آثار ایشان را در دست میگیرد، با آنها اخت میشود و شروع میکند به خواندن».
-
ادریس رنجی در سالمرگ هردر، اندیشمند عصر روشنگری؛
جایی میان روشنگری و رمانتیسم
بهباور ادریس رنجی: «هردر پدر مفاهیم مرتبط ملیگرایی، تاریخگرایی و روح ملی و یکی از رهبران شورش رمانتیک در برابر کلاسیسم، خردگرایی و ایمان به قدرت مطلق روش علمی است».
-
«اخلاق هوش مصنوعی» در گفتوگو با علیرضا ثقهالاسلامی؛
چاقوی دو لبه هوش مصنوعی
اینکه بهرهبرداری از سیستمهای هوش مصنوعی در خدمت بهبود زندگی و خیر اجتماعی در جوامع انسانی قرار بگیرند یا برخلاف آن در خدمت زیان و شر اجتماعی در جوامع انسانی قرار بگیرند، به نوعی مسئله کلاسیک «استفاده دوگانه» است. این مسئله صرفاً درباره هوش مصنوعی صادق نیست، بلکه درباره بسیاری از مصنوعات تکنولوژیکی ساده و پیچیده قابل درک است. از «چاقو» هم میتوان برای جراحیهای پزشکی استفاده کرد و هم میتوان برای قتل انسانها از آن سوءاستفاده کرد.
-
«لیبرالیسم در روزگار ظلمت» در گفتوگو با احسان سنایی اردکانی؛
ضرورت بازگشت به پدران لیبرال
احسان سنای اردکانی گفت: سرسختی، همان وضعیتی است که در اثر تعصب گفتمانی، خواه نسبت به اندیشههای لیبرال و خواه اندیشههای ضدلیبرال بروز پیدا میکند.