-
سیدروحالله شفیعی در تبیین ایمان ابراهیم (ع)؛
ابراهیم شهسوار وادی ایمان است
بهگفته شفیعی: «قربانیکردن در ادبیات ادیان ابراهیمی وجود داشت، تا زمانیکه کرکگور در قرن هجدهم بدان اندیشید. وی مولفه جدیدی را به این داستان افزود و آن عبارت است از منافات و ناسازگاریای که ایمان ابراهیم در آن صحنه با قوانین اخلاق دارد. در واقع، در اینجا اخلاق بهنمایندگی از عقل جلو میآید.»
-
«روانشناسی اخلاقی تحسین» در گفتوگو با فاطمه مهرزاد؛
مواجهه اصیل با دیگری
بهگفته فاطمه مهرزاد: «مواجهه اصیل با دیگری و تحسین کردن فضایل او بستری برای گفتوگو و نزدیک شدن افراد به یکدیگر فراهم میکند، برخلاف خشم که معطوف به حذف است. اما وجود این پتانسیل مثبت در تحسین، مانع از آن نمیشود که هشدار دهیم تحسین کردن دیگری نباید از او بت بسازد و وارد وادی تملقگویی غیرانتقادی شود.»
-
نگاهی به مجموعه «فلسفه برای همه» در گفتوگو با سیدمحمد نقیب؛
فلسفه برای انسان
محمد نقیب گفت: فلسفیدن و یا اندیشهورزی زبانهای مختلفی دارد، از جمله: زبان دین، زبان استدلال و یا همان فلسفه و زبان شعر که نمونههای آن را در اشعار عمر خیام، عطار، مولوی، سعدی، حافظ و سایر شعرای بزرگ در کشورمان و یا جهان مییابیم. پس اهمیت اندیشیدن فلسفی بهخاطر اهمیت انسان است. انسان به دور از سوالات و پاسخهای متعالی به سطح یک حیوان و یا پایینتر تنزل پیدا میکند
-
بررسی جریانهای نوین تفسیری در گفتوگو با زهرا اخوانصراف؛
تفسیر اسلامی نیازمند بازاندیشی و بازسازی است
زهرا اخوانصراف گفت: من در این پژوهش، از این پیشفرض آغاز کردهام که گذار از تفسیر سنتی به تفسیر مدرن، در روزگار ما تا حد زیادی اجتنابناپذیر است و تفسیر اسلامی نیازمند بازاندیشی و بازسازی است.
-
جایگاه ملاصدرا در نظام حکمی ایران در گفتوگو با قاسم پورحسن؛
صدرا چه حرفی برای ما دارد؟
قاسم پورحسن گفت:ملاصدرا مهمترین فیلسوفی است که دست به بازخوانی میراث ایرانی-اسلامی زد. در حکمت متعالیه، فلسفه بدون «معنای زندگی»، «اخلاق»، «فرهنگ» و «سعادت» معنا ندارد. این خرد ایرانی همان نگاه جامع به انسان و زیست اوست که بخشی از آن در ابنسینا و بخشی در ملاصدرا تجلی یافته است. به نظر میرسد باید ملاصدرا را از «انضمامیترین» حیثِ تفکر، دوباره بازخوانی کرد.
-
تاریخنگاری متمایز فیلسوف لهستانی در گفتوگو با محسن کرمی؛
زیبایی بهمثابه مواجهه انسان با جهان و با خویشتنِ خویش
تاتارکیهویچ، در نخستین مرحله فعالیت فکری خود، درگیر پرسشهایی بود که در زمره بنیادیترین مسائل فلسفه اخلاق و فلسفه زندگیاند: پرسش از نیکروزی، از کیفیت زیستن، از نسبت انسان با ارزش، و از معنای زندگی در افق تجربه انسانی.
-
ایدئالیسم تحلیلی در گفتوگو با محمدمهدی نورالهی راوری؛
من در حال دیدن جهان هستم
بهگفته مترجم: «در زندگی روزمره، ما معمولاً در نوعی همپوشانیِ ناآگاهانه با جهان زندگی میکنیم و مسئلهای احساس نمیکنیم. اما هر بار که توجه عمیقتری پیدا میکردم، این واقعیت برایم آشکار میشد که «من در حال دیدن جهان هستم»—و همین دیدن، با نوعی ناآرامی و حتی ترسی عمیقتر همراه بود—ترسی که میتوان آن را نوعی مواجهه اگزیستانسیال با خودِ مسئله واقعیت دانست».
-
گفتوگو با مقصود فراستخواه درباره جامعه شناسی ایرانی؛
جامعهشناسی ایران، پروژهای ناتمام است
مقصود فراستخواه گفت:جامعهشناسی در حال مردمی شدن است و شاهد ظهور پدیدهای هستیم که میتوان آن را «علم شهروندی» (در جامعه شناسی نامید یا علم الاجتماع شهروندی : مردمانی که بدون داشتن مدرک رسمی، جامعهشناختی میاندیشند و به تحلیل جهان خود میپردازند. این نشان میدهد که جامعهشناسی ایران، پروژهای ناتمام است که به حیات پویای خود ادامه میدهد.
-
عالیترین دستاورد فلسفی هگل در گفتوگو با حسین نیکبخت؛
هگل از رهگذر انقلاب کوپرنیکی کانت
لونگونس برخی تفسیرها از منطق هگل را نادرست و حاکی از سوءفهم میداند. مثلاً طبق تفسیر گالوانو دلاولپه و لوچیو کولتی، هگل منکر هرگونه خودآیینی امر دادهشده حسی میشود و بنابراین، تمایز مدنظر کانت میان تناقض منطقی و تضاد یا تقابل واقعی را رد میکند، یعنی تناقض هگلی تقابل را درون وحدت اندیشه هضم میکند.
-
«شگفتی فلسفی» در گفتوگو با سید حسین حسینی؛
چه چیزی فیلسوفان را شگفتزده میکند؟
سید حسین حسینی گفت: «بحث ژان هرش این است که چه چیزی فلاسفه را شگفتزده کرده است؛ از چگونگی شگفتزدگی آنها میخواهد صحبت کند. علت انتخاب مسئله شگفتی برایش این است که این شگفتی را علت خلاقیت در اندیشه میداند. آن چیزی که یک فیلسوف به آن مبتلا میشود، مسئله اصلی اوست و از آن مسئله، شگفتزده میشود.»
-
تبیینی نو از مسئله تجربه دینی در گفتوگو با سیدمحمد عمادیحائری؛
کوچ تجربه دینی به فلسفه ذهن و زبان
بهگفته عمادیحائری: «طبق نظریۀ لیکاف، هیچچیز از زندگی ما از استعاره رها نیست و بنابراین، برخلاف نظریههای قبلی، استعاره امری صرفاً زبانی و محدود به برخی از کاربردها نیست؛ بلکه در همۀ زندگی ما جاری و ساری است و منشأ آن هم ذهن و فکر است که سپس در زبان بازنمایی میشود. اینجاست که برخلاف نظر بسیاری از فیلسوفان زبان دهههای قبل، استعاره نه تنها نقطۀ ضعف زبان دینی نیست بلکه اساساً هیچ زبانی از استعاره رهایی ندارد.»
-
دوراهی مشهور فلسفه اخلاق در گفتوگو با کیوان شعبانیمقدم؛
تفکر فلسفی روی ریل قطار
بهباور شعبانیمقدم: «ترامواپژوهی ما را به تأملی فراتر از محاسبات ساده کمّی و فراتر از جزماندیشیهای وظیفهگرایانه، بهسوی درکی عمیقتر از پیچیدگی زندگی اخلاقی رهنمون میشود.»
-
دگراندیشی در اقتصاد در گفتوگو با امیرحسین خالقی؛
اقتصاد علم کنشورزی انسانهاست
بهگفته خالقی: «عموص از دیدگاه متفاوتی به اقتصاد نگاه میکند، تعریف اقتصاد را خیلی متفاوت میداند و روششناسی متفاوت از چیزی که در سنت جریان اصلی اقتصاد میبینیم را عرضه میدارد.»
-
«تقاطع هوش مصنوعی و روزنامهنگاری» در گفتوگو با علی شاکر؛
دستیار تحلیلگر یا «میرزابنویس مدرن»
در روزگاری که زنگِ خطرِ تقابلِ انسان و ماشین در تحریریههای جهان به صدا درآمده، روزنامهنگار ایرانی در میانه یک تناقضِ تاریخی گرفتار است: از یک سو «شتاب سرسامآور توسعهی هوش مصنوعی مولد» و از سوی دیگر «انسداد زیرساختی و اقتصادِ نحیفِ رسانه». در این شکاف عمیق، آیا صحبت از لبه فناوری یک فانتزی لوکس است یا تنها «ابزار بقا» و تابآوری ما؟
-
اخلاق رسانههای دیجیتال در گفتوگو با رحمان شریفزاده؛
قواعد خشک و امر و نهی در فضای دیجیتال کارآمد نیست
بهگفته شریفزاده: « اس معتقد است که در فضای پیچیده و متغیر دیجیتال، ارائه قواعد خشک کارآمد نیست. بهجای آن، او خواننده را تشویق میکند تا خود به تحلیل موقعیتهای اخلاقی بپردازد. این رویکرد باعث میشود مخاطب بهجای پیروی کورکورانه از قوانین، توانایی تصمیمگیری اخلاقی مستقل پیدا کند.»
-
ضرورت «بخشش» و موهبتهای آن در گفتوگو با ترانه خداویردی؛
راهی برای سبکتر زیستن، آزادتر نفسکشیدن
بهگفته ترانه خداویردی: «کتاب یادآوری میکند بخشش بیش از آنکه هدیهای به خطاکار باشد، هدیهای به خود انسان است؛ راهی برای سبکتر زیستن، آزادتر نفسکشیدن و بازپسگرفتن زندگی از گذشتهای که دیگر نمیتوان آن را تغییر داد.»
-
رساله سمپوزیوم نوشته افلاطون در گفتوگو با هادی جعفری؛
انقلاب افلاطون در تاریخ فرهنگ یونان باستان
هادی جعفری گفت:در سمپوزیوم افلاطون، موسیقی و رقص در کار نیست و بهجای تفریح، هر میهمان مأمور میشود که یک خطابه فلسفی درباره اروس (خدای عشق) تنظیم کند. این تصمیم افلاطون، در واقع یک بیانیه فلسفی و کمابیش انقلابی در تاریخ فرهنگ یونان باستان به شمار میرود. در این سمپوزیم، اروس، نهفقط یک نوع احساس شخصی، بلکه یک نیروی برانگیزاننده آموزش فضیلت و آفریننده نوعی گفتمان فلسفی به شمار رفته است.
-
گفتوگو با جواد میری درباره «سرگذشت تخیل جامعهشناختی در ایران»؛
جامعهشناسی باید ریشههای هنری خود را بازیابی کند
سید جواد میری گفت:تمام دغدغه من این بوده است که، نخست، تخیل عالمانه و آگاهانه انسانی محدود نشود؛ بلکه باید به تخیل پروبال داد. به همین دلیل بر مفهوم «تخیل» تأکید کردهام؛ مفهومی که بیشتر در حوزه ادبیات، شعر، هنر، نقاشی، مجسمهسازی و هنرهای تجسمی بهکار میرود. اتفاقاً سخن من این است که جامعهشناسی باید ریشههای هنری خود را بازیابی کند.
-
حیات علمی خواجهنصیرالدینطوسی در گفتوگو با امیرمحمد گمینی؛
خواجه مغولان را از تهدید به فرصت تبدیل کرد
بر خلاف تصور رایج که مغولان به ایران حمله کردند و باعث نابودی علم و دانش شدند، مثال خواجهنصیرالدینطوسی و رصدخانه مراغه، مثال نقضی برای این حرف است و نشان میدهد حمله مغول باعث نابودی علم و دانش نشد و اتفاقاً خود عاملی شد برای ساختن یک رصدخانه بزرگ و نهادی علمی که بسیاری از دانشمندان در آنجا جمع شدند.
-
گفتوگو با غلامرضا اعوانی، به مناسبت زادروز او؛
سعی کردم راه ایزوتسو و کربن و نصر و شهابی را ادامه دهم
غلامرضا اعوانی گفت:بر خلاف فلسفه امروز که در آن چندان بحث حقیقت مطرح نیست. در دوره جدید از حکمت فاصله گرفتیم. فراموش نکنیم ایران سهم بسیار مهمی در حکمت و بسط آن دارد. بزرگترین حکمای اسلامی از ایران فرهنگی بودند. ایران فرهنگی هم در آسیا و هند و چین موثر بوده و هم در اروپا. علاقه من به حکمت باعث شد که به فلسفههای قدیم بپردازم. حکمت علم مطلق است.
-
ضرورت خودشناسی در گفتوگو با حمید هاشمیکهندانی؛
با چه تصویری از «من» جهان را لمس میکنیم؟
دو دلیل، کتاب را برای مترجم جذاب کرده است: «نخست آنکه، خودشناسی را از بحثهای صرفاً ذهنی و عرفانی جدا میکند و آن را به زندگی روزمره، اخلاق عمومی، و نگاه اجتماعی پیوند میزند. دیگر آنکه، این کتاب، بهجای آنکه جهان را با تصویری ساده مانند جنگِ خیر و شر توضیح دهد، یا بگوید باید بدی را بهکلی حذف کرد، بر ایدهای ظریفتر تأکید میکند و میگوید باید تعارضهایمان را هماهنگ و متعادل کنیم».
-
اهمیت رمزگشایی مفاهیم در گفتوگو با ابراهیم فتوت؛
هرمنوتیک، فلسفه زندگی است
فتوت معتقد است: «زیمرمن در این کتاب موفق شده پیچیدهترین مفاهیم فلسفی را بدون آنکه از عمقشان کاسته شود، بهزبانی «روایتگونه» و قابلفهم بیان کند».
-
لزوم بازتعریف مفهوم جامعه در گفتوگو با علیرضا کرمانی؛
جامعه نمرده، دچار دگردیسی شده
ما اغلب «جامعه» را بهعنوان یک ظرف آماده و پیشفرض میگیریم؛ ظرفی که دولت-ملت نام دارد و ما درون آن زندگی میکنیم. اما ویژگی شاخص کار «الیوت» و «ترنر» این است که بیپروا این ظرف را میشکنند.
-
گفتوگو با تیموتی اسنایدر درباره آزادی، دولت و آینده دموکراسی؛
آزادی ارزش ارزشهاست
تیموتی اسنایدر گفت:آزادی موضوعی نیست که بتوان آن را از موضع اقتدار یا صرفاً از طریق زنجیرهای انتزاعی و منطقی از استدلالها بررسی کرد. آزادی «ارزشِ ارزشها» ست؛ یعنی وضعیتی که در آن میتوانیم ارزشهای دیگر را انتخاب کنیم. اما این ارزشها متنوعاند و گاه با هم در تضاد. اگر آزاد باشیم، غیرقابل پیشبینی هستیم
-
نگاهی به رساله بنیادین ارسطو در گفتوگو با محمدجواد اسماعیلی؛
هایدگر میگفت از «فیزیک» غفلت شده
وقتی که بحثی درباره حرکت یا زمان را در کتابهای فیزیک امروزی میخوانید با مباحثی که در کتاب «طبیعیات» ارسطو و «فیزیک» ارسطو درباره حرکت و زمان است، کاملاً تفاوت دارد. در واقع، دو منظر یا دو نگرگاه وجود دارد. نگرگاه فلسفی یا هستیشناختی نسبت به حرکت و زمان، و نگاه مبتنی بر کمیت و بردار که در فیزیک معاصر با آن روبهرو هستیم. بنابراین باید این را برای مخاطبان روشن کنیم که وقتی صحبت از «فیزیک» ارسطو میشود، با فیزیک نیوتون چه وجه اشتراک و اساساً چه وجه افتراقی دارد.
-
تبیین ماحصل مابعدالطبیعه و طبیعیات در گفتوگو با سیدحامد هاشمی؛
معیار ابنسینا، منطق، استدلال و عقلانیت است
به گفته هاشمی: «ابنسینا فیلسوفی است که مهمترین هدفش، رشد «عقلانیت» در جامعۀ انسانی و تعالی جایگاه انسان در نظام هستی است. او اگر از آثار پیشینیان بهره میبرد، خود را به مقام «شارح» تنزل نمیدهد و اگر دربارۀ مسائل دینی بحث میکند، به «تقلید» و «تعصّب» روی نیاورده و به «نقل» اکتفا نمیکند»
-
جامعهشناسی ایران و سیاست در گفتوگو با حمید مسعودی؛
حرف جامعهشناسان شنیده نمیشود
مسعودی میگوید: متأسفانه رشته جامعهشناسی در ایران چندان مورد اقبال دولتها و حاکمیت نیست. در بسیاری از مواقع صدای جامعهشناسان شنیده نمیشود و در بسیاری از موارد، جامعهشناسان بهخاطر تحلیلها و انتقادهایی که مطرح میکنند، تحت فشار دولتها قرار میگیرند. همین مسئله باعث میشود که جامعهشناسی با دشواری زیادی حرکت کند.
-
علتیابی بحرانهای مالی جهانی در گفتوگو با میرابوطالب میری؛
عاقبت سیاستهای نئولیبرال
بحرانهای ناشی از شوک خارجی نظیر جنگ، تحریم، پاندومی، بلایای طبیعی، افزایش قیمتهای انرژی و غیره طبیعتی بیرونی دارند و اگر سیاستهای درست اعمال گردد قابل مهارند و لزوماً مدل توسعه را تغییر نمیدهند.
-
سرنوشت سرمایهداری در گفتوگو با زهرا عبدالمحمدی؛
فئودالیسم فناورانه قاتل سرمایهداری است
بهگفته عبدالمحمدی: «از نظر واروفاکیس، جهش سرمایه بهسمت زیرساختهای دیجیتال باعث شده اولاً بازارها (به معنای کلاسیکشان) نقش مرکزی خود را از دست بدهند و جای آنها را پلتفرمها بگیرند؛ ثانیاً در این نظم جدید، موتور اصلی ثروتسازی دیگر لزوماً سودِ تولیدی نیست، بلکه اشکال مختلف رانت است.»
-
جامعهشناسی ایرانی در گفتوگو با مهناز علیزاده؛
جامعهشناسان در حاشیه
مهناز علیزاده بیان کرد: با وجود ظرفیت بالای پژوهشهای جامعهشناختی برای فهم و حل مسائل اجتماعی، محدودیتهای نهادی و نبود تعامل سازمانیافته با سیاستگذاران باعث شده این صدا اغلب در حاشیه بماند.