-
گفت‌وگو با مهرداد ملک‌زاده به مناسبت روز جهانی کوروش هخامنشی؛
زندگی کوروش الگویی آرمانی برای یک فرمانروای شایسته
گزنفون آتنی، که از شاگردان سقراط بود و با محیط فکری افلاطون نیز هم‌روزگار بود، کتابی با عنوان «کوروپدیا» یا «کوروش‌نامه» نوشت و در آن، زندگی کوروش را به الگویی آرمانی برای یک فرمانروای شایسته تبدیل کرد. این اثر نشان می‌دهد که کوروش حتی در میان یونانیان، یعنی مردمانی که با هخامنشیان رقابت و دشمنی داشتند، می‌توانست شخصیتی پذیرفته‌شده، پسندیده و شایسته ستایش و تمجید باشد. بنابراین، دست‌کم در روزگار باستان نیز گروهی از یونانیان نگاهی مثبت به او داشتند.
-
رضا شعبانی در گفت‌وگو با ایبنا از کریم‌خان زند گفت؛
نکونامی کریم‌خان زند ریشه در مردم‌نوازی او دارد
رضا شعبانی، چهرۀ ماندگار تاریخ گفت: آنچه که به کریم‌خان اهمیت داد و نام او را با وجود تمام پیشامدهای انقلاب اسلامی ایران به عنوان تنها شخص و تنها حکومت ایران بر روی یک خیابان باقی گذاشت، همین خوبی، انسانیت، اخلاق خوب و مردم‌نوازی او بود.
-
روایت سیدمنصور سیدسجادی از یوسف مجیدزاده؛
او محوطۀ باستانی جیرفت را به جهان شناساند
سیدمنصور سیدسجادی باستان‌شناس و پژوهشگر تاریخ گفت: آقای دکتر مجیدزاده در همین چند سال اخیر و پس از کارهای بسیار درخشانی که در جیرفت انجام دادند و مقدار زیادی این محوطۀ باستانی ایرانی را به جهان و دنیای باستان‌شناسی معرفی کردند، همیشه فکر و ذکرشان در آنجا بود و همیشه از این نگران بودند که چرا باید متاسفانه دست قاچاقچی‌ها به اشیای عتیقه باز باشد و بتوانند صدماتی را به همه سایت‌های مملکت از جمله جیرفت بزنند.
-
گفت‌وگو با سعید انوری‌نژاد؛ مترجم کتاب «قله‌های انسان مدرن»؛
کوهنوردی و مدرنیته با هم سر برآوردند
سعید انوری‌نژاد گفت: ارزش صعود دیگر در خودِ رسیدن نبود، بلکه در صعودی آگاهانه و برنامه‌ریزی‌شده در خدمت شناخت علمی دیده می‌شد؛ و این‌جا گوهر مدرنیته را به‌خوبی می‌توان دید. به تعبیر هانسن، کوهنوردی «پس از» عصر روشنگری پدید نیامد؛ کوهنوردی و مدرنیته با هم سر برآوردند. او این تاریخ را از سه منظر می‌خواند: «اندیشیدن چون یک نفس»، «اندیشیدن چون یک دولت» و «اندیشیدن چون یک کوه».
-
امیرتیمور رفیعی از «استقرار نخستین دولت شیعه در ایران» گفت؛
صفویه؛ نخستین دولت شیعه در ایران
امیرتیمور رفیعی، مدرس و پژوهشگر تاریخ گفت: زمانی هم که امام علی(ع) به خلافت رسید، برای مرزبندی با سیاست خلفای پیشین مرکز حکومتش را به کوفه منتقل کرد. یعنی شهری که بسیاری از ایرانیان که به موالی مشهور بودند در این شهر می‌زیستند و نزدیک‌ترین شهر هم به شهرهای ایران به شمار می‌رفت. یعنی این حرکت معنای خاص خودش را دارد. در واقع نخستین پیوندهای ایرانیان با تشیع از همین شهرکوفه آغاز شد و بعدها به شهرِ قم و سایر شهرهای ایران که در این کتاب توضیح داده شده گسترش یافت.
-
گفت‌وگو با علی آل‌داود به مناسبت ۲۵ مهر درگذشت محمدحسین فروغی؛
سیاستمداران محافظه‌کار
علی آل‌داود، پژوهشگر تاریخ و عضو شورای عالی علمی مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی گفت: بسیاری از نسل جوان امروزی یا روشنفکرانی که بیشتر چپ هستند، فروغی را عامل انگلیس می‌دانند. این در حالی است که به عقیده من این خاندان هیچکدام عامل نبودند، بلکه انسان‌های وطن‌پرست و طرفدار پیشرفت ایران بودند اما از کارهای تند سیاسی دوری می‌کردند و شاید هم بتوان آنان را سیاستمدار محافظه‌کار به شمار آورد.
-
فهم مسلمانان از زمان در گفت‌وگو با فاطمه سادات میررضی؛
اکنون در افق آخرالزمان
فاطمه سادات میررضی گفت: وقتی یک مورخ تاریخ اسلام را از آفرینش آغاز می‌کند، آن را از مسیر تاریخ پیامبران و امت‌های پیشین به زمان خودش می‌رساند و سپس آن را در افق آخرالزمان قرار می‌دهد، در واقع فقط در حال گزارش کردن گذشته نیست؛ بلکه زمان حال خود را نیز در یک کل تاریخی بزرگ‌تر معنا می‌کند.
-
الهام ملک‌زاده در گفت‌وگو با ایبنا از عبدالحسین نوایی گفت؛
او تاریخ را ادیبانه می‌خواند
الهام ملک‌زاده، پژوهشگر تاریخ گفت: عبدالحسین نوایی مورخی بود که با چشم یک ادیب می‌دید و ادیبی بود که با متد یک مورخ می‌نوشت. این یعنی او می‌توانست تفاوت میان یک نسخه تحریف شده و یک نسخه اصیل را تنها از روی ذائقه ادبی تشخیص دهد، مهارتی که در مورخانِ صرفِ امروزی کمتر دیده می‌شود.
-
هویتِ تاریخی قزوین و الموت در گفتگو با فرشته بهرامی، مردم‌نگار:
روایت‌هایی از تجربهٔ زیستهٔ مردمان الموت
فرشته بهرامی، مردم‌نگار و پژوهشگر گفت:«با مصاحبهٔ عمیق می‌توانستم راهی به تجربهٔ زیستهٔ راویان باز کنم. نظارت ادارهٔ بهداشت بر امور حمام‌ها و افزایش آگاهی عمومی دربارهٔ بهداشت فردی، ساخت حمام داخل خانه‌ها، صنعتی‌شدن قزوین و موج مهاجرت روستاییان به شهر و اسکان‌شان در محلات، و در نتیجه جابه‌جایی ساکنان قدیمی به محلات دیگر شهر و عواملی از این دست، باعث شده بودند حمام‌ها از رونق بیفتند، خاموش شوند و دیگر کارکرد سابق را نداشته باشند.»
-
گفت‌وگو با مهرشاد کاظمی به مناسبت روز تهران؛
تهران در گذر تاریخ، میان عظمت و آشوب نفس کشیده
مهرشاد کاظمی گفت: گاهی یک توصیف کوتاه از یک بازار یا محله، اطلاعاتی درباره زندگی اجتماعی مردم به ما می‌دهد که در اسناد رسمی کمتر دیده می‌شود. به همین دلیل، یکی از تلاش‌های من در این کتاب این بوده که فقط تهرانِ دربار و کاخ را نبینیم، بلکه تهرانِ مردم و زندگی روزمره را نیز از میان این روایت‌ها استخراج کنیم.
-
گفت‌وگو با توکلی‌صابری درباره کهن‌ترین نسخه سفرنامه ناصرخسرو؛
مسیر سفر ناصرخسرو را هفت ساله پیمودم
محمدرضا توکلی‌صابری درباره تصحیح خود گفت: این کتاب حدود بیست سال طول کشیده است. چون من مسیر سفر ناصرخسرو را در طی هفت سال پیمودم و به مکان‌هایی رفتم که ناصرخسرو به آنها اشاره کرده است، و این موضوع در فهم کتاب و تصحیح آن تاثیر زیادی داشت.
-
مهدی سیدی فرخد در گفت‌وگو با ایبنا از «رسم وزیرکشی» گفت؛
قصه نمی‌گویم، تاریخ روایت می‌کنم
مهدی سیدی فرخد گفت: من امیدوارم کسانی که کتاب را به دست می‌گیرند، با حوصله بخوانند و دقت کنند، من ظاهرا قصه و داستان می‌گویم ولی یادتان باشد؛ من قصه نمی‌گویم، در اصل تاریخ روایت می‌کنم.
-
نگاهی به سیاست در عصر افشاریه در گفت‌وگو با خسرو خواجه‌نوری؛
نادر؛ قهرمان فاتح یا ویرانگر ایران؟
خسرو خواجه‌نوری گفت: نباید نادر را فقط از دریچه روایت‌های سنتی، یعنی «قهرمان فاتح» یا برعکس «ویرانگر ایران»، مطالعه کرد. خود تاریخ‌نگاری نادر نیز بخشی از مسئله است؛ زیرا روایت‌های درباری، مذهبی، ایرانی، عثمانی و اروپایی هر کدام تصویر متفاوتی از او ساخته‌اند. بنابراین، مطالعه نادر هم‌زمان مطالعه قدرت و تولید روایت درباره قدرت است.
-
زاگرس زند در گفت‌وگو با ایبنا از شاهنامه گفت؛
نماد و نمود تاریخ و هویت و فرهنگ ایرانی
زاگرس زند، پژوهشگر تاریخ، ایران‌شناسی و شاهنامه گفت: من تفاوت چندانی بین دو دیدگاه «شاهنامه به‌عنوان کتاب» و «شاهنامه به‌عنوان نماد ایران» نمی‌بینم. شاهنامه یک کتاب نبوده، هیچگاه، فراتر از کتاب بوده. همیشه نماد و نمود تاریخ و هویت و فرهنگ ایرانی و ملی ما بوده. خوشا به ملتی که مهمترین نماد هویتی و ادبی و تاریخی او یک کتاب باشد!
-
محمود مقدس در گفت‌وگو با ایبنا از «نفت ایرانی» گفت؛
داستان پیچیده نفت در ایران
محمود مقدس، پژوهشگر تاریخ گفت: اهمیت خوانش داوودی در کتاب «نفت ایرانی» این است که تاریخ نفت ایران را به روایت ساده «ورود بریتانیا و تصاحب نفت ایران» تقلیل نمی‌دهد، بلکه نشان می‌دهد حضور بریتانیا حاصل برهم‌کنش پیچیده سرمایه، واسطه‌گری، مناسبات سیاسی، رقابت‌های امپراتوری و نیازهای راهبردی بود.
-
گفت‌وگو با سهند ایرانمهر، نویسنده و فعال رسانه‌ای؛
فاشیسم دیجیتال در حال رخ دادن است
سهند ایرانهمر گفت: ما نتوانسته‌ایم به یک توافق و قرارداد اجتماعی برسیم که تکثرگرا باشد و همه را در یک ظرف ببیند.این حلقه‌ی مفقوده‌ی تاریخ ماست. در نتیجه، ناخودآگاه فکر می‌کنیم مشکل این است که نتوانسته‌ایم در ساحت اندیشه یکدست‌سازی ایجاد کنیم؛ در حالی که اصلاً چنین چیزی معنا ندارد. ساحت اندیشه می‌تواند مختلف باشد و قرائت‌های مختلفی در آن وجود داشته باشد.
-
«سفرنامه لرش» در گفت‌وگو با ساسان طهماسبی؛
راوی روزگار زوال نادر
پژوهشگر تاریخ و سفرنامه‌پژوه گفت: نادرشاه قصد داشت ایران را به یک امپراتوری بزرگ تبدیل کند، اما به این واقعیت توجه نمی‌کرد که کشور ایران بعد از شورش ویرانگر محمود افغان و سقوط صفویه، به‌شدت فقیر شده است و تاب تحمل این‌همه فشار اقتصادی را ندارد.
-
کندوکاوی در اساطیر ایرانی در گفت‌وگو با ابوالقاسم اسماعیل‌پور؛
چالش بنیادی نور و ظلمت در فرهنگ ایرانی
ابوالقاسم اسماعیل‌پور گفت: اندیشۀ دوگانۀ خیر و شر به نظرم اندیشه‌ای پویاست و اصلا به معنی دوگانه‌پرستی نیست، چنانکه بعضی از متعصبان چنین تصور کرده‌اند. اندیشۀ ستیز خیر و شر و چالش بنیادی نور و ظلمت در فرهنگ ایرانی بیشتر از مضامین دیگر اساطیر ایران تأثیرگذار بوده، چون ستیز با شر و ظلمت و رویارویی با عوامل شر و تاریکی خودش باعث پویایی و حرکت اجتماعی و فرهنگی شده است.
-
یامان حکمت تقی‌آبادی در گفت‌وگو با ایبنا از «رسم وزیرکشی» گفت؛
از دربار تا قربانگاه؛ روایت یک سقوط تاریخی
یامان حکمت تقی‌آبادی گفت: «رسم وزیرکشی» فقط داستان اعدام حسنک نیست؛ کاوشی است در اینکه چگونه یک وزیر از همنشینی با قدرت به قربانی آن تبدیل می‌شود و چگونه روایت تاریخ می‌تواند این سقوط را برای قرن‌ها زنده نگه دارد.
-
گفت‌وگو با سیدعلی کاشفی خوانساری درباره تاریخ کودکی در ایران؛
کودکی همیشه بوده و هست
مولف کتاب «از باب قرائت اطفال» گفت: در دهه هفتاد وقتی کتاب آقای نیل پستمن با عنوان «زوال کودکی» به ترجمه مرحوم صادق طباطبایی که منتشر شد، من در مجله کتاب ماه علوم اجتماعی نقدی با عنوان «این میت را نام دیگری است» نوشتم و عرض کردم آنچه که دارد می‌میرد، کودکی نیست، بلکه تلقی مدرن از کودکی است که دارد به تلقی پست‌مدرن از کودکی تبدیل می‌شود. کودکی همیشه بوده و هست، نه به دنیا آمده و نه می‌میرد.
-
گفت‌وگو با علیرضا ملایی‌توانی درباره آیت‌الله طالقانی؛
روحانیت برای طالقانی شغل نبود
علیرضا ملایی‌توانی گفت: مرحوم طالقانی دوران کودکی ویژه‌ای داشت؛ زیرا در متن یک خانواده روحانی به دنیا آمد، اما روحانی که از طریق ساعت‌سازی امرار معاش می‌کرد، نه از راه شغل روحانی. روحانیت برای او شغل نبود؛ او یک عالم دینی بود و در کنار آن، با تخصصی که اندوخته بود، روزگار می‌گذراند.
-
مولف کتاب «سقوط خاندان قاجار» در گفت‌وگو با ایبنا؛
قتل نابهنگام آقامحمدخان خسرانی برای ایران
محمد محمودهاشمی گفت: آقامحمدخان پس از ۷۵ سال فترت سیاسی پس از سقوط صفویه توانست بر مدعیان قدرت چیره شود و ایران را به مرزهای تاریخی‌اش برساند. بزرگترین خسران برای ایران قتل نابهنگام آقامحمدخان در زمانی بود که تلاش خود را معطوف به سامان بخشیدن به قفقاز کرده بود.
-
گفت‌وگو با جواد عباسی مترجم کتاب «تاریخ پول در ایران»؛
پیوند ناگسستنی پول با تاریخ سیاسی
جواد عباسی گفت: تاریخ پول با تاریخ سیاسی همواره پیوندی ناگسستنی داشته است. اگر پول را به عنوان یک وسیله مبادله فراگیر در سطح یک کشور و نیز در روابط اقتصادی با جهان خارج در نظر بگیریم، خودبخود این حکومت و سیاست است که می‌توانسته مدیریت آن را انجام دهد. به همین دلیل هم رابطه مستقیمی میان ثبات و اقتدار سیاسی با ارزش و کارایی پول وجود دارد. در سوی مردمی ماجرا هم به طور طبیعی هرگونه تغییری در وضعیّت پول بر زندگی مردم اثرگذار بوده است.
-
گفت‌وگو با محمد ترکمان به مناسبت اشغال ایران در شهریور ۱۳۲۰؛
استبداد مطلقه رضاخانی در عرض چند ساعت فرو ریخت
محمد ترکمان گفت: انگلیسی‌ها و روسیه تزاری نتوانستند تمام ایران را به تصرف دربیاورند. بخش‌هایی از ایران را تصرف کردند و آن بخش‌ها هم شب‌ها در اختیار خود مردم بود؛ به دلیل اینکه رجال حضور داشتند. رضاخان در طول ۲۰ سال استبداد مطلقه‌اش، بزرگترین خیانتش این بود که رجال ایران را نابود کرد. سوم شهریور، در عرض چند ساعت، کشور در دست قوای خارجی قرار گرفت.
-
گفت‌وگوی اختصاصی ایبنا با سید عبدالجواد موسوی؛
همه مسئولند، صرفا روشنفکر مسئول نیست!
عبدالجواد موسوی گفت:کسانی که الان به همۀ روشنفکران این مملکت ذیلِ عنوانِ پنجاه و هفتی بدوبی‌راه می‌گویند، از سر آگاهی این حرف‌ها را می‌زنند؟ باید به اینها بگوییم تو اصلا غلامحسین ساعدی خوانده‌ای؟ اگر خواندی، کدام آثارش را خوانده‌ای؟ کدام اثر او منجر به تقویت انقلاب شده‌است؟ اگر اینها را بگوید، من حاضرم با او وارد گفت و گو شوم ولی اگر دقیقا همان حرفی را که من و تو می‌زند، از زبانِ اینها بشنوم، برایم قابل تحمل نیست. واقعا مبتذل است. اگر مسئولیت هست، آدم‌ها همه مسئولند. صرفا روشنفکر مسئول نیست.
-
گفت‌وگو با توکلی صابری درباره «پزشک آواره» در روز ابوعلی سینا؛
از حجره‌های تنگ زندان تا تالارهای پرشکوه بخارا
محمدرضا توکلی‌صابری گفت: «پزشک آواره» تنها داستان سفری بیرونی نیست؛ بخش مهمی از آن به سفر درونی ابوعلی سینا اختصاص دارد. از حجره‌های تنگ زندان تا تالارهای پرشکوه بخارا، گرگان، ری، همدان و اصفهان، او در هر گام با پرسش‌هایی روبه‌رو می‌شود که نه فقط جهان، بلکه جان خودش را به چالش می‌کشند».
-
۱۲۰ سال مشروطه ایرانی در گفت‌وگو با مهدی روزخوش؛
چگونه می‌توان «ایران» را به یک سوژه سیاسی و حقوقی جدید تبدیل کرد؟
مهدی روزخوش گفت: شاید بتوان گفت مشروطیت در ایران نخستین لحظه‌ای بود که این پرسش به‌صورت سیاسی و نهادی آشکار شد: چگونه می‌توان «ایران» را از یک موضوع تاریخی به یک سوژه سیاسی و حقوقی جدید تبدیل کرد؟ و به نظر من، هنوز مسئله اصلی ما همین است؛ نه بازگشت به یک گذشته آرمانی و نه گسست کامل از آن، بلکه پیدا کردن صورتی از دولت، جامعه و آزادی که بتواند هم با تجربه تاریخی ایران نسبت داشته باشد و هم با الزامات جهان جدید.
-
گفت‌وگو با فریدون مجلسی به مناسبت ۲۸ مرداد ۱۳۳۲؛
کودتا نبود، برکناری نخست‌وزیر با قانون اساسی غیردموکراتیک بود
فریدون مجلسی گفت: هرگز بیزاری خود را از رفتار فاتحانه و بستانکارانه نظامیان در چند سال نخست، که با پیدایش ساواک نیز به آنان به ارث رسید، فراموش نکرده‌ام؛ اما آگاهی‌های بعدی موجب تعدیل نظرم هم درباره شخصیت اسطوره‌ای‌شده مصدق و هم درباره چگونگی برکناری او شد. امروز دیگر آن واقعه را «کودتا» نمی‌دانم، بلکه آن را برکناری نخست‌وزیر بر اساس قانون اساسی، در جامعه‌ای غیردموکراتیک و با قانون اساسی‌ای غیردموکراتیک می‌دانم.
-
سالروز ۲۸ مرداد در میزگردی با حضور مختاری اصفهانی و رئیس جعفری؛
مختاری اصفهانی: حمله به مصدق یک پروژه امنیتی/ رئیس جعفری: هدف سفیدشویی مداخلات خارجی است
مختاری اصفهانی: من حتی حمله به مصدق را یک پروژه امنیتی هم می‌بینم. شما مصدق را به عنوان یک نمادی که می‌تواند برای نیروهای آزادیخواه الهامبخش باشد، تخریب میکنید. رئیس جعفری: به نظر من در پایان می‌خواهند یک سفیدشویی از مداخلات قدرت‌های خارجی در کشور بکنند. یعنی یکی از چیزهایی که خیلی دارد برجسته می‌شود این سفیدشویی است که دارد اتفاق می‌افتد.
-
گفت‌وگو با مترجم کتاب «هندوئیزم: از دیانت تا سیاست»؛
بزرگترین دموکراسی مورد تحسین جهانیان
امیرحسین ذکرگو گفت: هندوستان برای دهه‌های متمادی به عنوان بزرگترین دموکراسی مورد تحسین جهانیان بود. اما اینک به نظر می‌رسد سیاست، به نام دیانت، برای منافع فرقه‌ای، زور بازوی خود را بر معنویت تحمیل کرده است. درباره «ظرفیت همزیستی با ادیان دیگر» مطالعه تاریخ هند نشان می‌دهد که آئین هندو از انعطاف و پذیرایی بی‌مانندی نسبت به اقوام و ادیان دیگر برخوردار بوده است. ردپای این هاضمه فرهنگی قوی در نام خیابان‌ها بر جای مانده است.