به گزارش خبرگزاري كتاب ايران (ايبنا)، نشست تخصصي ارجوزه‌هاي طب سنتي و اخلاق پزشكي در فرهنگ ايران و بررسي كتاب «ارجوزه‌هاي طب سنتي ايران» نوشته سيدحسن امين با حضور پزشكاني نظير دكتر ايرج حسابي و اساتيد دانشگاه، نيم‌روز چهارشنبه (دوم تيرماه) در سالن اجتماعات بيمارستان مدائن بررسي شد. 

در ابتداي نشست، ايرج حسابي فرزند زنده‌ياد محمود حسابي به معرفي زندگي‌نامه و كارنامه علمي و فرهنگي سيد حسن امين پرداخت و سروده‌هايي را از ديوان امين براي حاضران در جلسه خواند. سپس گفت: ارجوزه از رجز و رجزخواني آمده است و امين در مقدمه كتاب خود درباره اخلاق پزشكي و پزشكاني كه در طب قديم كار كرده‌اند دو كتاب را از محمدبن زكرياي رازي ياد كرده است نخست «الطب‌الروحاني» و سپس «معراج‌السعاده».

سپس سيد حسن امين سرپرست علمي دايرة‌المعارف ايران‌شناسي گفت: مقصود از تأليف و تدوين اين كتاب، احياي مواريث فرهنگي و اخلاقي طب سنتي به طور عام و تعرفه و ارايه موضوعي و كتاب‌شناختي تعدادي از مهم‌ترين ارجوزه‌هاي پزشكي درس‌نامه‌هاي منظوم طب مكمل و سنتي به طور خاص است كه اغلب آن‌ها تاكنون ناشناخته و مهجور مانده‌اند.

وي افزود: اهميت منظومه‌هاي فارسي در معارف گياهي و حيواني و اطعمه و اشربه، از اين جهت است كه نه تنها خواص دارويي گياهان و غذاها را بلكه به طور عام وضع زندگي طبقات مختلف مردم ايران را در گذشته معلوم مي‌كند. از اين نظر شاعراني مانند يسحاق اطعمه، نظام‌الدين احمد اطعمه، نظام‌الدين محمود قاري يزدي و ضياءلشكر دانش متخلص به حكيم سوري حائز اهميت است.

مولف كتاب «تاريخ حقوق ايران» در ادامه خاطرنشان كرد: شعر وسيله مطلوبي براي به خاطر سپردن مفاهيم و مضامين در گذشته‌ها شمرده مي‌شده است و دانشمندان و بزرگان در تمام رشته‌ها نظير فلسفه، نقد، صرف، رياضي، نجوم و... آن دانش را به شعر در مي‌آوردند.

وي افزود: اگر چه شعر در علم منطق باعث تخريب آن مي‌شود، اما براي اين‌كه ساختار و قالب بيروني آن موزون بوده، از آن به عنوان ابزاري براي به نظم درآوردن مسايل از گذشته‌هاي دور در يونان تا زمان حاضر را شامل مي‌شده است.

مولف كتاب «بازتاب اسطوره‌اي بودا در ايران و اسلام» گفت: منظومه حكمت حاج ملاهادي سبزواري از كهن‌ترين آثاري است كه از زمان‌هاي گذشته به آن اشاره شده است. در گذشته تأكيد دانشمندان و فضلا بر روايت‌هاي شفاهي بوده و سپس مطالب آن گردآوري شده تا براي آيندگان جاودانه بماند.

وي به واژه «ارجوزه» اشاره كرد و گفت: شعري كه در بحر رجز گفته شده و مضامين علمي در آن باشد، ارجوزه ناميده مي‌شود. هنر پزشكي يكي از رشته‌هايي است كه توانسته دانش پزشكي مفردات، تركيبات و عوارض داروها را به رشته نظم درآورد. بزرگ‌ترين فردي كه در تاريخ 400 ساله اخير به اين خدمت موفق شده است، ابن سيناست كه شهرت جهاني او بيشتر در طب است و از منظر فلسفه، قوي‌تر محسوب مي‌شود تا طب، اما شهرتش در جهان به طب شناخته شده است.

امين يادآور شد: محمد زكرياي رازي طبيب فيلسوف است اما ابن سينا فيلسوف طبيب است. در گذشته‌هاي دور اكثر فلاسفه دانش‌هاي زمانه خود نظير فلسفه، نجوم، رياضي، موسيقي و... را فرا مي‌گرفتند. همچنين ارجوزه عبارت است از درس‌نامه منظوم كه اطبا و مدرسان فن طب براي آموزش به دانشجويان اين رشته به نظم درآورده‌اند. پيش از ابن سينا ارجوزه را الفيه مي‌ناميدند كه هزار بيت در رشته طب است و به زبان‌هاي مختلف ترجمه شده است.

مولف كتاب «تاريخ منظوم ايران» يادآور شد: دانش‌نامه پزشكي حكيم ميسري (قرن پنجم) به زبان فارسي است و خواننده را با واژگان كهن فارسي آشنا مي‌كند. مهم‌ترين كتابي كه مقدم بر ارجوزه ابن‌سينا و بلكه پيش از فردوسي و شاهنامه تدوين شده دانش‌نامه پزشكي حكيم ميسري است و امتياز اين كتاب آن است كه به زبان فارسي نوشته شده است.

وي افزود: ارجوزه در طب با عنوان دانشنامه، سروده حكيم ميسري كهن‌ترين مجموعه‌ طبي به شعر فارسي است و چنين آغاز مي‌شود. پزشكي، دانشش تن را پناه است/ و دين دانستنش جان را سپاه است/ كسي‌را از پزشكي نيست چاره/ نباشد با درستي كس هماره/ كسي، كش درد و بيماري گزايد/ به سوي دانش دين كم گرايد. ميسري تكيه بسياري به دين داشته و طبيب ايراني معتقد است كسي كه سلامت تن نداشته باشد، نمي‌تواند به دين دست يابد.

مصحح شواهدالنبوه (اسطوره‌اي يوناني در فرهنگ ايراني) گفت: اخلاق پزشكي از ديرباز با تمدن چندين هزار ساله ايرانيان در طبابت و جراحي روبه‌رو بوده است و در شهر سوخته در زابل آثاري يافت شده كه نشان مي‌دهد ما ايرانيان جراحي مغز و چشم در آن دوران كهن داشته‌ايم.

وي افزود: در متون كهن مطالبي درباره اخلاق پزشكي وجود داشته است، برزويه طبيب، يكي از آن بزرگان است كه مقدمه‌اي بر كليله و دمنه آورده و يك بحث فلسفي اخلاقي براي جهان‌بيني بشر طرح كرده است.

مصحح «سلامان و ابسال» در ادامه سخنانش خاطرنشان كرد: در شاهنامه فردوسي مطالب بسياري درباره بيماري‌ها، پزشكي و فن پزشكي وجود دارد. در مقدمه اكثر كتاب‌هايي كهني كه با طب سر و كار دارد، بخشي راجع به اخلاق پزشكي و وظايف پزشكي آمده است كه چگونه بايد اسرار بيمار در امان بماند.

وي افزود: كهن‌ترين اثري كه به بقراط مربوط مي‌شود و در تاريخ تمدن «ويل دورانت» نيز آمده سوگندنامه بقراط است. در سوگندنامه بقراط پيوسته از پزشكي به عنوان يك هنر ياد مي‌شود و ارتباط با بيمار و دادن اميد به زندگي از علم و دانش طب و هنر پزشكي محسوب مي‌شود.

مصحح «زين‌العارفين» يادآور شد: علي‌بن عباس مجوسي اهوازي دانشمند و طبيب ايراني است و از ايرانيان زرتشتي محسوب مي‌شود، زيرا نام مجوس را همواره محفوظ مي‌داشته تا مانند ابن سينا از آن اعراب نشود. وي مدت‌ها رئيس بيمارستان بغداد بوده و در كتاب «پندنامه»، اخلاق پزشكي را بيان كرده است. اين پزشك تربيت شده دانشگاه جندي شاپور در زمان ساسانيان بوده و نشان مي‌دهد بخشي از اخلاق پزشكي كه از فرهنگ ايران باستان براي ما به يادگار مانده سينه به سينه به شاگردان و پزشكان مي‌رسيده است.

امين يادآور شد: آثار محمدبن زكرياي رازي براي ما بسيار حايز اهميت است. الحاوي، المنصوري و الطب‌الروحاني كتاب‌هاي زكرياي رازي‌اند و در جامعه آن روزگار اخلاق ديني را به تصوير كشيده‌اند. زكرياي رازي توانسته مطالبي را با عنوان اخلاق روحاني در ذهن و جان مردم مطرح كند. به همين روي فرهنگ اصيل ايراني به نام اخلاق مدني تعبير شده است. كتاب الطب‌الروحاني به دور از هرگونه مجيزگويي براي نگارش تاريخ فلسفه و تاريخ طب بسيار مهم تلقي مي‌شود.