سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا): بازار کتاب در مرکز کهگیلویه و بویراحمد تحت تاثیر مجموعهای از عوامل اقتصادی و ساختاری قرار دارد؛ از جهش هزینههای تولید و کاهش قدرت خرید مخاطب تا محدود بودن شبکه توزیع. در چنین شرایطی، ناشران محلی برای رساندن کتاب به مخاطب و کتابفروشیها برای حفظ چراغ فروشگاه، با دشواریهایی روبهرو هستند. این امر سبب شده که فقط سه کتابفروشی فعال در این شهر وجود داشته باشد.
گلوگاه توزیع؛ از ناشر محلی تا مخاطب ملی
سهیلا گودرزی، مدیر انتشارات «لیدومانگار»، در گفتوگو با ایبنا، تمرکز شبکه توزیع و فروش کتاب در تهران را یکی از موانع اصلی نشر استانی دانست و گفت: بخش عمده دیدهشدن کتاب و دسترسی به بازار فروش در پایتخت متمرکز شده است و همین مسئله، نویسندگان استانی را_بهویژه وقتی آثارشان ظرفیت ملی دارد به سمت ناشران تهرانی سوق میدهد.
وی تأکید کرد که این انتخاب، بیش از آنکه به سلیقه نویسنده مربوط باشد، به ساختار بازار نشر بازمیگردد؛ ساختاری که در آن ناشر استانی با وجود تولید اثر، برای ورود به شبکه فروش و دیدهشدن در مقیاس ملی با محدودیت جدی مواجه میشود.
گودرزی با اشاره به هزینههای تولید، افزود: در بسیاری از پروژهها، سهم قابلتوجهی از هزینههای نگارش، ویرایش و چاپ بر دوش مؤلف قرار میگیرد و همین مسئله، مسیر انتشار را به سمت کانالهایی میبرد که شانس توزیع و فروش بیشتری داشته باشد.
مدیر «لیدومانگار» توزیع را «گلوگاه» برشمرد و بیان کرد: حتی تولید کتاب باکیفیت هم زمانی به نتیجه میرسد که امکان عرضه و دسترسی فراهم باشد. او در عین حال، نقش کتابفروشی را فراتر از یک واحد تجاری تعریف کرد و گفت: کتابفروشی زمانی اثرگذار میشود که به فضای گفتوگو، معرفی کتاب، نشستهای فرهنگی و برنامههای مخاطبساز برای جوانان، نوجوانان و دانشآموزان و دانشجویان تبدیل شود.
وی، راهکارهایی از جمله آموزش و توانمندسازی فعالان نشر، حمایت از نویسندگان جوان، تقویت همکاری میان ناشران محلی، توسعه نشر الکترونیک و برگزاری کارگاههای تخصصی را از مسیرهای کمککننده برای عبور از رکود ذکر کرد.
گودرزی، درباره تجربه کاری مجموعه خود نیز گفت: «لیدومانگار» از سال ۱۴۰۰ فعالیت رسمی را آغاز کرد. در سال ۱۴۰۱ در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران حضور داشت و ارسال مستقیم کتاب را پی گرفت. همکاری با دانشگاه دولتی استان در تولید کتابهای دانشگاهی، کسب رتبه برتر در سال ۱۴۰۲ و معرفی برخی آثار در رویدادهای سال ۱۴۰۳ از دیگر اقدامات این مجموعه بود که مدیر انتشارات به آنها اشاره کرد.
وی همچنین با اشاره به مدیریت نمایشگاه کتاب «بهمنبیگی» در سال ۱۴۰۴، استقبال مخاطبان را نشانه وجود تقاضا در منطقه دانست و تأکید کرد که محدودیت دسترسی و توزیع، همچنان مانع اصلی تبدیل این تقاضا به بازار پایدار بود.
نوسان قیمت کاغذ
اما در عین حال سیدرضا یوسفزاده، مدیر انتشارات «چویل» و ناشر برگزیده سالهای ۹۱ و ۹۲، تلاطم قیمت مواد اولیه را بزرگترین آفت تولید در سال جاری خواند و گفت: افزایش سرسامآور هزینهها در کنار کاهش اقبال عمومی، نشر را در وضعیت چالش قرار داده است.
وی با اشاره به تجربه استفاده از تسهیلات تبصره ۱۸ افزود: شرایط پیچیده و سختگیرانه برای دریافت این تسهیلات، عملاً ناشران را از بهرهمندی از این حمایتها بازمیدارد و آنها را ناگزیر به انصراف میکند.
یوسفزاده همچنین از توقف یا کمرنگ شدن سیاست «خرید حمایتی» گلایه کرد و اظهار داشت: این سیاست در مقاطعی، روزنهای برای مؤلف و ناشر بود، اما کاهش آن، فشار بیشتری به نشر وارد میکند.
وی، اصلاح زنجیره توزیع و فروش را ضروری دانست و گفت: تمرکز توزیع در چند مرکز محدود در یاسوج، مانع از دسترسی عادلانه مخاطبان و شکلگیری بازاری پویا است.
به گفته او، توسعه مراکز توزیع و افزایش نقاط فروش، پیششرط رقابت سالم و تقویت بازار کتاب است.
یوسفزاده در عین حال از تداوم فعالیتهای حرفهای «چویل» خبر داد و گفت: این انتشارات در سال ۱۴۰۴ موفق به اخذ ۶۲ عنوان مجوز چاپ شد.
وی اما ادامه این مسیر را نیازمند بازنگری جدی در رویکردهای حمایتی دانست و اظهار کرد: بیتوجهی به نشر، صرفاً یک آسیب صنفی نیست و پیامدهای فرهنگی آن متوجه جامعه و نسلهای آینده میشود.
کتابفروشیها زیر فشار تورم
در بخش فروش و عرضه، فرهاد شفایی، مدیر «شهر کتاب یاسوج» با ۲۸ سال سابقه فعالیت، از وضعیت کتابفروشی در شهرهای کوچک سخن گفت و آن را «مبارزهای برای بقا» توصیف کرد.
وی با اشاره به تنوع مخاطبان خود از کودک تا دانشگاهی، گفت: ما ویترینی از داستان، فلسفه، روانشناسی و هنر را چیدهایم، اما سرانه مطالعه پایین، سیطره فضای مجازی و گرانی افسارگسیخته کتاب، کتابفروشی را دچار چالش کرده است.
شفایی با اشاره به فشار تورم بر کتابفروشیها، افزود: هزینههای جاری جهش میکند؛ لذا همیشه از تورم جا میمانیم و سود اندک کتاب، دیگر پاسخگوی هزینهها نیست. به گفته او، بازار کتاب در سالهای اخیر، حالت فصلی پیدا کرده و تراز درآمد و هزینه، بسیاری از کتابفروشیها را شکننده کرده است.
وی با اشاره به اینکه بخشی از تداوم فعالیت مجموعه با اتکا به وامهای بانکی انجام میشود، درباره کمرنگ شدن نقش طرحهای تخفیف فصلی نیز گفت: آن طرحها خون تازهای در رگهای بازار بود.
او تأکید کرد که کتابفروشی برای بازگشت به مدار اثرگذاری، علاوه بر حمایت اقتصادی، به نوسازی و تقویت اطلاعرسانی و رسانه نیاز دارد؛ امری که با حاشیه سود محدود، بهسختی قابل تحقق است.
برآیند اظهارات ناشران و کتابفروشان یاسوج نشان میدهد وضعیت کم رنگ بازار کتاب در این شهر، حاصل یک عامل واحد نیست؛ تمرکز بازار در تهران، دشواری توزیع و دیدهشدن، جهش هزینههای تولید، محدود بودن نقاط فروش و کمرنگ شدن حمایتهای مؤثر، زنجیره نشر تا فروش را همزمان تحت فشار قرار داده است. با این حال، تجربه برگزاری نمایشگاهها و استقبال مخاطبان، از وجود ظرفیت و تقاضای فرهنگی در منطقه، حکایت دارد؛ ظرفیتی که در صورت تقویت شبکه توزیع، بازگشت سیاستهای حمایتی هدفمند و فعالتر شدن نقش فرهنگی کتابفروشیها، میتواند به بازسازی تدریجی بازار کتاب یاسوج منجر شود.
نظر شما