یکشنبه ۱ آذر ۱۴۰۵ - ۱۱:۰۰
مسئلهٔ نشر در ایران؛ از بحران توزیع و قاچاق تا آیندهٔ ناشران مستقل

در نشست «مسئلهٔ نشر؛ گفت‌وگویی دربارهٔ کتاب، بازار و مخاطب»چالش‌های ساختاری و اقتصادی صنعت نشر، انحصار درباره شبکه توزیع، نابرابری در بازاریابی دیجیتال، کاهش تیراژ، قاچاق و ترجمه‌های غیرمجاز، ممیزی و آیندهٔ ناشران مستقل سخن گفت‌وگو شد.

سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، نشست «مسئلهٔ نشر؛ گفت‌وگویی دربارهٔ کتاب، بازار و مخاطب» با حضور پروین صدقیان، مدیرمسئول نشر گل‌آذین و رئیس انجمن صنفی و فرهنگی ناشران زن ایران؛ حامد کنی، مدیرمسئول نشر روزبهان؛ زهرا تقی‌زاده، مدیرمسئول نشر اریش؛ و میلاد کامیابیان، مدیرمسئول نشر «خوانه» برگزار شد. دبیری نشست را بحار سعیدآبادی، تسهیلگر کتاب بر عهده داشت.

در این نشست، حاضران از چالش‌های ساختاری و اقتصادی صنعت نشر، انحصار در شبکه توزیع، نابرابری در بازاریابی دیجیتال، کاهش تیراژ، قاچاق و ترجمه‌های غیرمجاز، ممیزی و آیندهٔ ناشران مستقل سخن گفتند.

چرا ناشر مستقل همچنان به شبکه‌ای محدود وابسته است؟ آیا ناشران می‌توانند با اتکا به بازاریابی نوین و فضای دیجیتال، از نظام سنتی پخش عبور کنند؟

کامیابیان: با وجود تلاش برای به‌کارگیری روش‌های جدید، نظام سنتی توزیع، همچنان پابرجاست و ناشر مستقل، به‌تنهایی توان تغییر آن را ندارد. تجربه عرضه مستقیم کتاب از طریق پلتفرم‌هایی مانند دیجی‌کالا نیز نتوانسته جایگزین مناسبی برای شبکه سنتی پخش شود. محدود بودن تعداد توزیع‌کنندگان در زنجیره ارزش نشر، قدرت چانه‌زنی را از ناشران گرفته است؛ به‌گونه‌ای که ناشر غالباً ناچار است شرایط تحمیلی را بپذیرد یا از چرخه توزیع خارج شود. از نگاه او، پلتفرم‌های آنلاین نیز نتوانسته‌اند این وابستگی را برطرف کنند و حتی عرضه کتاب‌های افست و بدون مجوز در همین فضا به یکی از مشکلات جدی ناشران تبدیل شده است.

تبلیغات مبتنی بر بلاگرها و اینفلوئنسرها

کامیابیان: بخش قابل‌توجهی از تبلیغات در شبکه اینستاگرام، سطحی و بازاری است. این شیوه در مواردی نوعی «تبلیغات زرد» است؛ بنابراین ترجیح می‌دهم، شأن کتاب و اثری را که منتشر کردم، با چنین تبلیغاتی نازل نشود؛ حتی اگر این تصمیم، به فروش نرفتن کتاب منجر شود.

زهرا تقی‌زاده: نمی‌توان شرایط ناشری را که از شبکه توزیع، کتاب‌فروشی و امکانات چاپ برخوردار است با ناشر کوچک و مستقلی مقایسه کرد که برای ادامه فعالیت خود با محدودیت‌های فراوان روبه‌روست. نشر «اریش» دوازده‌ساله شده و در این سال‌ها، آثار پژوهشی و تحقیقی ارزشمندی منتشر کرده است؛ آثاری که به دلیل محدودیت‌های تبلیغاتی و اقتصادی، کمتر از آنچه شایسته‌شان بوده دیده شده‌اند.

مناسبات نابرابر و انحصار، حتی به فضای دیجیتال نیز منتقل شده است و ناشران تازه‌واردی که از سرمایه قابل‌توجه برخوردارند، می‌توانند بخش بزرگی از فرصت‌های تبلیغاتی را در اختیار بگیرند. با این حال، پلتفرم‌هایی مانند «ایران‌کتاب» و دیجی‌کالا و سرویس چاپ براساس سفارش یا POD، نیز از ظرفیت‌های تازه نشر هستند؛ به‌ویژه اینکه امکان چاپ حتی یک نسخه از کتاب، می‌تواند برای آثار تخصصی و پژوهشی با مخاطبان محدود، راهی برای ادامه انتشار باشد؛ هرچند هزینه زیاد این شیوه همچنان مانع مهمی است.

قیمت کتاب؛ تعادل میان بقای ناشر و توان خرید مخاطب

صدقیان: ناشران در شرایط تورم و افزایش هزینه‌های تولید، چگونه قیمت پشت جلد را تعیین می‌کنند تا هم سرمایه خود را حفظ کنند و هم مخاطب را از خرید کتاب منصرف نکنند؟ امروزه حتی ناشران با سابقه و امکانات بیشتر، برای تجدید چاپ آثار خود با دشواری مواجه‌اند. با وجود داشتن حدود ۸۰۰ عنوان کتاب، امکان تجدید چاپ بسیاری از آن‌ها را ندارم. به‌نظرم ناشر در درجه نخست، باید مراقب سرمایه خود باشد، اما مسئولیت فرهنگی و خط فکری‌اش را نیز نمی‌تواند نادیده بگیرد. شمارگان برخی کتاب‌های نشر گل‌آذین که پیش‌تر، گاهی به هزار نسخه می‌رسید، اکنون به حدود ۱۰۰ نسخه کاهش یافته است. این افت، فقط نتیجه افزایش قیمت کتاب و هزینه چاپ نیست؛ بلکه کاهش شمار مخاطب و بحران‌های اجتماعی و فرهنگی نیز در شکل‌گیری این وضعیت نقش دارد. معرفی کتاب، ازسوی چهره‌های شناخته‌شده لزوماً به معنای ایجاد ارتباطی عمیق و پایدار میان کتاب و مخاطب نیست؛ بنابراین مبالغ زیادی که برای تبلیغ برخی کتاب‌ها به چهره‌های تبلیغاتی پرداخت می‌شود، آیا واقعاً به معرفی آثار ارزشمند و تقویت فرهنگ مطالعه منجر می‌شود؟

آیا در دوره جنگ، مخاطبان بیشتر به سمت کتاب‌های تاریخی، تحلیلی یا داستانی می‌روند؟

حامد کنی: با آمار فروش ۱۰۰ یا ۲۰۰ نسخه‌ای یک ناشر، نمی‌توان درباره کل بازار کتاب نتیجه‌گیری کرد و اساساً باید پرسید آیا گزارش جامع و معتبری از صنعت نشر ایران وجود دارد یا خیر؟ پیش از گلایه از کاهش تقاضا، باید جایگاه کسب‌وکار و تناسب آن با اقتصاد امروز را بررسی کرد. نشر در اصل کسب‌وکاری بزرگ است، اما در ایران به مجموعه‌ای از کسب‌وکارهای کوچک و پراکنده تبدیل شده است. براساس تجربه پنجاه‌ساله نشر روزبهان و انتشار حدود ۲هزار عنوان کتاب، معتقدم بخشی از مشکلات بازار، به مدل اقتصادی و ساختار بنگاه‌های نشر بازمی‌گردد.

جنگ، تغییر ذائقه مخاطب و ضرورت آمارهای معتبر

برای شناخت تأثیر جنگ، فروش آنلاین و تغییرات ذائقه مخاطبان، باید به داده‌های دقیق تکیه کرد، نه برداشت‌های شخصی. داده‌های یک ناشر، به‌تنهایی برای شناخت کل بازار کافی نیست، اما اگر ناشران اطلاعات خود را در قالبی منظم گردآوری کنند، می‌توان به تصویری دقیق‌تر از وضعیت نشر رسید؛ بنابراین انتشار گزارش‌های منظم فصلی و سالانه درباره میزان فروش، حوزه‌های پُرمخاطب و تغییرات تقاضا کمک می‌کند.

آیا ناشران دست‌کم نمی‌توانند آمار فروش و تغییر تقاضا را در مجموعه خود بررسی کنند؟

کنی: داده‌های هر ناشر به‌تنهایی تصویر کاملی از بازار ارائه نمی‌دهد، اما تجمیع اطلاعات ناشران می‌تواند مبنای تحلیل‌های معتبر قرار گیرد.

کامیابیان: نمی‌توانم درباره تغییر ذائقه عمومی مخاطبان اظهارنظر کنم؛ با این حال، جنگ و مشکلات عمومی کشور بر فروش کتاب‌های این حوزه نیز اثر گذاشته است. رسانه‌های جایگزین و شبکه‌های اجتماعی از عوامل مهم تغییر الگوی مصرف محتوا هستند. محتوای کوتاه و چندثانیه‌ای، بخشی از توجهی را که پیش‌تر به محتوای مکتوب اختصاص داشت، به خود جذب کرده است. کتاب امروزه فقط با کتاب‌های دیگر رقابت نمی‌کند، بلکه در رقابت با پلتفرم‌های تصویری و سینمای خانگی نیز قرار دارد.

تقی‌زاده: اتفاقات اجتماعی و معرفی چهره‌های شناخته‌شده می‌تواند بر فروش یک کتاب تأثیر چشمگیری بگذارد. پس از معرفی کتاب از سوی چهره‌های اجتماعی یا اینفلوئنسرها، فروش اثر به‌سرعت افزایش یافت و کتاب به چاپ مجدد رسید.

اگر شبکه سنتی پخش متوقف شود، ناشران چه راه ارتباطی مستقیمی با مخاطبان خود خواهند داشت؟ آیا گسست میان ناشر و مخاطب صرفاً نتیجه مشکلات بیرونی است یا خود ناشران نیز در شکل‌گیری آن سهم دارند؟

صدقیان: تعطیلی کتاب‌فروشی‌ها ضربه‌ای جدی به جامعه فرهنگی است؛ علاوه‌براین تغییر شیوه فعالیت این مراکز نباید به معنای حذف آن‌ها باشد. بخش مهمی از مخاطبان فعال کتاب را طبقه متوسط تشکیل می‌دهد؛ درحالی که طبقات کم‌درآمد به دلیل محدودیت اقتصادی، امکان خرید کتاب را تا حد زیادی از دست داده‌اند و برای دسترسی به کتاب به حمایت نهادهای فرهنگی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و شهرداری‌ها نیاز دارند. درگذشته، خرید کتاب و تجهیز کتابخانه‌های مدارس، می‌توانست دسترسی گروه‌های بیشتری را به کتاب فراهم کند. تبلیغات شبکه‌های اجتماعی، اگرچه می‌تواند فروش یک اثر را افزایش دهد، لزوماً به معنای جذب مخاطب واقعی و علاقه‌مند به محتوای آن نیست.

کتاب‌فروشی‌ها؛ فروش کالا یا ارائهٔ خدمات فرهنگی؟

حامد کنی: بسیاری از کتاب‌فروشی‌ها همچنان بر فروش کتاب به‌عنوان یک کالا تکیه دارند، درحالی که باید به سمت ارائه خدمات فرهنگی حرکت کنند. میان «مشتری» و «مخاطب» تفاوت وجود دارد. دایره مخاطبان کتاب، بسیار گسترده‌تر از خریداران آن است. شاید فردی بارها به کتاب‌فروشی مراجعه کند، کتاب‌ها را ورق بزند و مطالعه کند، بی‌آنکه هر بار خریدی انجام دهد؛ با این حال، همچنان مخاطب کتاب و بخشی از فضای فرهنگی آن کتاب‌فروشی است. کتاب‌فروشی می‌تواند از طریق برگزاری نشست‌ها، رونمایی‌ها، جلسات گفت‌وگو، معرفی کتاب و خدمات فرهنگی دیگر، مدل درآمدی خود را متنوع کند. در چنین الگویی، مخاطب فقط برای خرید کالا هزینه نمی‌پردازد، بلکه برای استفاده از فضا و خدمات نیز امکان پرداخت خواهد داشت. ناشر معمولاً نمی‌داند کتابش در نهایت به دست چه کسی رسیده است. پخش‌کنندگان و کتاب‌فروشی‌ها نیز اطلاعات دقیقی درباره گروه‌های خریدار و ویژگی‌های مخاطبان در اختیار ناشر قرار نمی‌دهند. در نتیجه، ناشر برای انتخاب و معرفی کتاب بعدی، داده کافی از مخاطبان بالقوه خود ندارد.

مسئلهٔ نشر در ایران؛ از بحران توزیع و قاچاق تا آیندهٔ ناشران مستقل

اگر پخش‌کنندگان فعالیت خود را متوقف کنند، شاید ناشران ناچار شوند مسیرهای مستقیم‌تری برای ارتباط با مخاطب پیدا کنند.

کنی: استفاده از داده‌های فروش و شناخت علایق مخاطبان، لازمه تبلیغات هدفمند است. در این دیدگاه، مسئله تعطیلی کتاب‌فروشی‌ها نیست، بلکه بازنگری در شیوه فعالیت و مدل درآمدی آن‌هاست. مخاطب می‌تواند کتاب را از هر فروشگاه یا پلتفرمی تهیه کند، اما فضای فرهنگی باید امکان ارتباط، مشارکت و ارائه خدمات را فراهم آورد.

آیا ناشران امروزه می‌توانند مانند گذشته در شکل‌گیری و گسترش جریان‌های فکری نقش داشته باشند؟

صدقیان: ناشران با رویکردها و حوزه‌های تخصصی متفاوتی فعالیت می‌کنند و نمی‌توان همه را صرفاً فعالانی اقتصادی دانست که تنها به سودآوری می‌اندیشند. بسیاری از مؤلفان و مترجمان نیز هنگام انتخاب ناشر، به خط فکری و رویکرد فرهنگی آن توجه می‌کنند و می‌دانند هر انتشارات در چه حوزه‌ای فعالیت دارد.

ناشر؛ بنگاه اقتصادی یا کنشگر فرهنگی؟

کاهش شمارگان در کنار عوامل اقتصادی، نتیجه بحران‌های فکری، اجتماعی و سیاسی جامعه است؛ با این حال، نسبت به آینده نشر بدبین نیستم؛ همچنان افرادی با انگیزه و دغدغه‌مند وارد عرصه نشر می‌شوند و برای گسترش اندیشه و شناخت در جامعه تلاش می‌کنند. ناشر می‌خواهد اندیشه‌ای را که به آن باور دارد از طریق کتاب در جامعه گسترش دهد و این نقش حتی در شرایط دشوار اقتصادی نیز ادامه دارد.

چرا ناشران به‌جای ایجاد پلتفرم‌های مشترک و عرضه نسخه‌های ارزان‌تر، هرکدام مشابه جزیره‌ای مستقل فعالیت می‌کنند؟ قاچاق کتاب تا چه اندازه تهدیدی تحمیلی از بیرون است و تا چه اندازه از ناتوانی خود صنعت نشر در قیمت‌گذاری، همکاری و ایجاد مسیرهای مناسب عرضه ناشی می‌شود؟

تقی‌زاده: کتاب‌های شناخته‌شده و پُرفروش، بیش از سایر آثار در معرض افست و انتشار غیرمجاز قرار می‌گیرند. عرضه این نسخه‌ها در بساط‌های خیابان انقلاب، نقاط مختلف شهر و کانال‌های تلگرامی عرضه می‌شود. ناشر برای تولید کتاب هزینه کرده، با مؤلف و مترجم قرارداد بسته و کیفیت مشخصی را برای اثر در نظر گرفته است؛ اما پس از شناخته شدن کتاب، نسخه‌های غیرمجاز آن بدون تحمل این هزینه‌ها وارد بازار می‌شوند.

قاچاق کتاب؛ تهدید بیرونی یا پیامد ضعف ساختار نشر؟

تجربه کارگروه مشترک با انتشارات روزبهان، برای مقابله با این مسئله به نتیجه مؤثری نرسیده و به نظر می‌رسد نهادهای صنفی و مسئول، اراده کافی برای برخورد جدی با آن نداشته‌اند. ناشرانی که با شمارگان ۱۰۰ نسخه، ۲۰۰ یا ۳۰۰ نسخه و با چاپ دیجیتال فعالیت می‌کنند، امکان چندانی برای کاهش قیمت ندارند؛ زیرا هزینه تولید هر نسخه برایشان زیاد است. حمایت همزمان از ناشر و مخاطب می‌تواند به دسترسی بیشتر به کتاب کمک کند.

کامیابیان: پلتفرم‌های دیجیتال هم از آسیب فعالیت قاچاقچیان مصون نمانده‌اند. برخی افراد، کتاب‌های پُرفروش ناشران را با قیمت‌هایی حدود یک‌سوم یا یک‌چهارم نسخه اصلی عرضه می‌کنند. گاهی نیز متن کتاب با تغییرات جزئی و با نام مترجمی غیرواقعی منتشر می‌شود. با اینکه ناشر باید برای حل مشکلات توزیع، همه حلقه‌های زنجیره نشر را شخصاً بر عهده بگیرد، موافق نیستم. هر بخش از زنجیره ارزش، باید وظیفه تخصصی خود را انجام دهد. وظیفه اصلی ناشر تولید و انتشار کتاب است و نباید تمام ناکارآمدی‌های پخش و فروش به حساب ناشر گذاشته شود.

در کشوری که قانون کپی‌رایت به‌طور مؤثر به رسمیت شناخته و اجرا نمی‌شود، ناشر چگونه می‌تواند از سرمایه فکری خود محافظت کند؟

صدقیان: نبود سازوکار مؤثر برای حمایت از حقوق ناشر و مترجم، یکی از مشکلات اساسی است. این مسئله فقط به کتاب محدود نیست و در حوزه‌های دیگر نیز دیده می‌شود. گاهی طرح جلد یک کتاب، برای اثری دیگر استفاده می‌شود یا ترجمه یک ناشر، بدون اجازه و پرداخت حق مترجم، با نامی دیگر منتشر می‌شود. برخی از ناشران نه برای انتخاب اثر و همکاری با مؤلف و مترجم، وقت می‌گذارند و نه هزینه‌ای برای تولید باکیفیت می‌پردازند؛ بلکه منتظر می‌مانند کتابی در بازار پُرفروش شود تا نسخه‌ای از آن را با نام خود منتشر کنند. حتی نام مترجم روی جلد، هویتی واقعی ندارد.

این فعالیت‌ها علاوه بر آسیب اقتصادی به ناشر و مترجم اصلی، به اعتبار کتاب و فرهنگ مطالعه نیز لطمه می‌زنند؛ زیرا نسخه غیرمجاز و کم‌کیفیت در کنار اثر اصلی و با قیمتی بسیار کمتر عرضه می‌شود و ممکن است مخاطب را درباره کیفیت خود اثر دچار تردید کند.

کپی‌رایت، ترجمه‌های موازی و مسئولیت حرفه‌ای ناشران

کنی: «من ناشری هستم که کتاب قاچاق می‌کند!» تکثیر کتاب دیگری، مصداق روشن قاچاق است و می‌توان آن را در چارچوب قوانین داخلی پیگیری کرد؛ اما درباره ترجمه‌های موازی باید به یک تناقض نیز توجه داشت: ناشری که خود بدون کسب اجازه از ناشر خارجی، اثری را ترجمه و منتشر کرده، نمی‌تواند به‌سادگی همان اقدام را از ناشر دیگری تخلف بداند. اگر ناشر ایرانی حق انتشار اثر را از صاحب خارجی آن دریافت نکرده است، چرا باید خود را صاحب انحصاری آن بداند و دیگران را از ترجمه همان اثر منع کند؟ این نوعی معیار دوگانه است.

تقی‌زاده: مسئله فقط تعداد ترجمه‌ها نیست، بلکه کیفیت آن‌ها نیز اهمیت دارد. اگر ناشری ترجمه‌ای باکیفیت منتشر کرده باشد و ناشر دیگری، همان اثر را با ترجمه‌ای ضعیف‌تر عرضه کند، اما مخاطبان نسخه ضعیف‌تر را بخرند، چه باید کرد؟

کنی: در نهایت نمی‌توان مخاطب را مجبور کرد ترجمه بهتر را انتخاب کند.

سعیدآبادی: مسئله پیچیده‌تر، رقابت میان مترجمان است. مخاطب برای تشخیص نسخه اصلی، ترجمه باکیفیت و کتاب غیرمجاز به اطلاع‌رسانی و نظارت عمومی نیاز دارد. اعتماد مخاطب در بازار کتاب نیز باید از طریق شفافیت و امکان تشخیص کیفیت شکل بگیرد. ترجیح مخاطب به خرید کتاب ارزان‌تر نمی‌تواند حقوق ناشر و مترجم را نادیده بگیرد.

آیا پرهیز از انتشار آثار عامه‌پسند نوعی خودخواهی فرهنگی است یا راهی برای حفظ هویت و اعتبار حرفه‌ای ناشر؟

کامیابیان: هر ناشر حق دارد، سیاست و حوزه تخصصی خود را انتخاب کند و ضرورتی ندارد همه ناشران انواع مختلف کتاب را منتشر کنند. مسئله اصلی، تضعیف معیارهای کیفی است. گاهی در بازار، هرچه کیفیت یک کتاب پایین‌تر باشد، استقبال بیشتری از آن صورت می‌گیرد. در مقابل ممکن است اثری معتبر و ارزشمند در فرایند ترجمه، ویرایش و معرفی چنان عرضه شود که شأن علمی و فرهنگی خود را از دست بدهد.

نخبه‌گرایی یا عامه‌پسندی؛ ناشر چه مسئولیتی در انتخاب کتاب دارد؟

بی‌توجهی به کپی‌رایت، جایگاه ناشران ایرانی را در ارتباط با ناشران بین‌المللی تضعیف کرده است. اگر ناشران ایرانی امکان خرید قانونی حق انتشار آثار را داشته باشند، می‌توانند از درآمد آثار پُرفروش برای انتشار کتاب‌های تخصصی‌تر و کم‌فروش‌تر استفاده کنند. چنین سازوکاری می‌تواند به شکل‌گیری صنعتی حرفه‌ای‌تر، کمک کند که در آن موفقیت اقتصادی برخی آثار، پشتوانه انتشار آثار فرهنگی و تخصصی دیگر باشد.

تقی‌زاده: ناشر هنگام انتخاب و تولید یک اثر، امید زیادی به ارتباط آن با مخاطب دارد؛ اما نتیجه همیشه مطابق انتظار نیست. ضعف ارتباط اطلاعاتی میان ناشر، پخش‌کننده و کتاب‌فروشی مانع جدی است. ناشر باید بداند چه کتابی در کدام شهر و کتاب‌فروشی فروش بیشتری داشته و چه گروهی از مخاطبان آن را خریده‌اند. حتی نمایشگاه کتاب نیز می‌توانست زمینه‌ای برای شناخت مخاطب و گفت‌وگوی مستقیم باشد، اما در عمل تا حد زیادی به فضایی برای فروش تبدیل شده است.

استقلال و حفظ کیفیت برای ناشران زن، انتخابی فردی است یا راهبردی جمعی برای بقای این گروه از فعالان نشر. مرز میان مقاومت فرهنگی و فرسایش اقتصادی کجا است؟

صدقیان: انجمن زنان ناشر، سال ۱۳۷۶ تأسیس شد. شکل‌گیری این انجمن با فضای جدیدی هم‌زمان بود که امکان حضور زنان را در عرصه‌های اقتصادی و فرهنگی، ازجمله مدیریت مؤسسات انتشاراتی، گسترش می‌داد. شهلا لاهیجی، در شکل‌گیری این حرکت نقش داشت. هدف اولیهٔ انجمن، ایجاد زمینه‌ای برای همکاری و حمایت متقابل زنان ناشر از نظر فکری، حرفه‌ای و اقتصادی بود.

استقلال ناشران زن؛ از همیاری صنفی تا مقاومت در برابر فرسایش اقتصادی

فعالیت اقتصادی، کنار مسئولیت فرهنگی برای زنان، به‌ویژه زنانی که مسئولیت‌های خانوادگی نیز برعهده دارند، آسان نیست. با وجود دشواری‌های امروزه و افزایش هزینه‌های چاپ، انجمن را همچنان مجموعه‌ای فعال و پویا توصیف کرد که می‌کوشد اعضای خود را در مسیر فعالیت حرفه‌ای تنها نگذارد. تعیین مرز دقیق میان مقاومت فرهنگی و فرسایش اقتصادی دشوار است اما بر ضرورت حمایت و همیاری صنفی تأکید دارم.

آیا با توجه به شرایط اقتصادی و اجتماعی، ناشران مستقل، همچنان امکان حفظ تنوع و ادامهٔ فعالیت خواهند داشت؟

صدقیان: احتمال گسترش انحصار، جدی است. در شرایطی که فشار اقتصادی افزایش یافته، مجموعه‌هایی با منابع مالی گسترده می‌توانند از فرصت‌های موجود برای افزایش سهم خود از بازار استفاده کنند. ناشر کوچک نمی‌تواند به‌آسانی چند هزار نسخه از یک کتاب را چاپ و در اختیار پلتفرم‌های بزرگ قرار دهد؛ در نتیجه، قدرت اقتصادی بیشتر می‌تواند به سهم بزرگ‌تر از بازار و به حاشیه رفتن ناشران کوچک‌تر منجر شود.

آیندهٔ نشر؛ انحصار یا امکان ادامهٔ حیات ناشران مستقل؟

کنی: نباید نقش پلتفرم‌هایی مانند دیجی‌کالا را در سرمایه‌گذاری مستقیم بر تولید کتاب مفروض گرفت.

تقی‌زاده: نوعی انحصار هم‌اکنون در بازار وجود دارد؛ زیرا برخی ناشران و کتاب‌ها به دلیل برخورداری از امکانات و روابط گسترده‌تر بیشتر دیده می‌شوند، در حالی که آثار ارزشمند ناشران دیگر فرصت مناسبی برای حضور در بازار پیدا نمی‌کنند. با این حال، فضای دیجیتال، بالقوه فرصتی برای ایجاد دسترسی برابرتراست؛ به شرط آنکه امکان استفاده از آن برای همه ناشران فراهم باشد.

کنی: «در این مسیر، کتاب برای من مهم‌تر است یا خودم؟» آیا ناشر واقعاً گسترش کتاب و دسترسی جامعه به آن را در اولویت قرار می‌دهد یا موفقیت خود را با موفقیت کتاب یکی می‌گیرد؟ باتوجه به گسترش نرم‌افزارها و هوش مصنوعی پیش‌بینی می‌شود، شاید در آینده بسیاری از وظایف اجرایی امروزه ناشر، از ترجمه و ویرایش تا آماده‌سازی متن و هماهنگی با چاپخانه، خودکار انجام شود. ناشر خالق اصلی اثر نیست، بلکه واسطه‌ای میان نویسنده، مترجم و مخاطب است و باید درباره ضرورت و شکل ادامه این نقش در آینده تأمل کرد.

کامیابیان: نمی‌توان نقش فرهنگی ناشر را به‌طور کامل به یک نقش اجرایی تقلیل داد. انتخاب و تحلیل، قلب تپنده نشر است. ناشر صرفاً متنی را دریافت و به کتابی چاپ‌شده تبدیل نمی‌کند؛ بلکه در انتخاب موضوع، سفارش تألیف، گزینش اثر برای ترجمه و تعیین اولویت‌های انتشار نقش دارد. از این منظر، تصمیم‌های ناشر در شکل‌گیری مسیرهای فکری و فرهنگی جامعه مؤثرند. اگر جنبه انتخاب و تحلیل از نشر گرفته شود، این فعالیت به فرایندی صرفاً فنی و تولیدی تقلیل می‌یابد و بخش مهمی از ماهیت فرهنگی خود را از دست می‌دهد. قبلاً ترجمه ضعیف انسانی داشتیم و حالا ترجمه ضعیف غیرانسانی داریم! ورود فناوری به‌تنهایی نمی‌تواند مشکلات انباشته‌شده صنعت نشر را برطرف کند؛ به‌ویژه صنعتی که هنوز از ساختار سامان‌یافته و مناسبات حرفه‌ای پایدار برخوردار نشده است.

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.

پربازدیدترین

تازه‌ها

پربازدیدها