سرویس میهن و مقاومت خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)_ مهسا علیون: نویسنده و پژوهشگر: ایزابلا حَماد خود را نویسندهای بریتانیایی - فلسطینی معرفی میکند. این گزاره حتی بدون دانستن آن که بخش عمده پژوهشها و آثار او تا به امروز درباره فلسطین بوده، قابل تأمل و جالب است؛ چرا که ایزابلا از مادری ایرلندی در لندن به دنیا آمده است و هرگز ساکن فلسطین نبوده، حتی پدر فلسطینی او نیز از فلسطینیان ساکن لبنان بوده است. این شرح کوتاه از زندگی نویسنده را در ابتدای یادداشت ذکر کردم تا اهمیت مطالعات ایزابلا حماد را به سهم خود آشکار کرده باشم. مسئله فلسطین برای حماد چیزی ورای ملیّت و ناسیونالیسم است با این حال آن را به بخشی از هویت خود تبدیل کرده. چنان که جایی در این جستار بلند نیز اشاره میکند که آرمان فلسطین تا اواسط قرن بیستم موضوعی پانعربی بود، بعدتر به مسئله چپهای انترناسیونالیست تبدیل شد و اکنون به ویژه پس از کشتار گسترده فلسطینیان توسط اسرائیل به موضوعی جهانی بدل شده است. جستار پیشِ رو، در واقع متن سخنرانی حماد است در مراسم بزرگداشت ادوارد سعید در دانشگاه کلمبیا، به تاریخ بیست و هشتم سپتامبر 2023؛ یعنی نُه روز پیش از عملیات طوفان الاقصی.
حماد چند ماه پس از سلسله وقایع خونباری که در غزه رخ داد، این متن را تکمیل و با عنوان «بازشناختن غریبه» منتشر کرد؛ به این ترتیب طبیعی است که او برای تبیین دیدگاه خود در این متن به ادوارد سعید استناد میکند. از جمله این ارجاعها، پیونددادن دیدگاه سعید درباره اومانیسم و دغدغه فلسطین برای انسان امروز است. ادوارد سعید باور داشت که اومانیسم میتواند از ریشههای اروپایی انحصارگرا، بورژوایی و اغلب مردانهاش دور شود، قد بکشد و به عبور از مرزهای بینارشتهای و بینافرهنگی متعهد بماند. حماد در طول نگارش این متن به طور غیرمستقیم نتیجه میگیرد: «مسئله فلسطین نیز همینطور.»

او به تفاوت دردناک تغییر عقیده فردی و کنشگری جمعی میپردازد. از عمر برغوثی نقل میکند که: «چند فلسطینی دیگر باید کشته شوند تا یک سرباز اسرائیلی سر مرز غزه به شهود برسد و ناگهان درک کند که فلسطینی نیز انسان است؟!» حماد از این موضوع نیز فراتر میرود و استدلال میکند که حتی اعتراضهای گسترده اخیر در غرب در حمایت از فلسطین نیز که طبعاً پیامد شهودهای فردی شهروندان غرب درباره واقعیتِ مسئله فلسطین است، هنوز به تغییر سیاستهای غرب در قبال اسرائیل منجر نشده است. چنان که ایالات متحده به عنوان کشوری که حق تعیین سرنوشت فلسطینیان برای سرزمین خودشان را به رسمیت نمیشناسد، قطعنامه آتشبس فوری شورای امنیت را وتو و شهروندان خودش را بابت دفاع از فلسطین از محل کار و تحصیل اخراج میکند، در دوره ریاست جمهوری بایدن نه تنها تجهیز ارتش اسرائیل را محدود نکرد بلکه به کمک 8/3 میلیارد دلاری سالانهاش به ارتش اسرائیل مبلغ 3/14 میلیارد دلار دیگر نیز افزود.
با این همه اگرچه حماد مانند آنتونیو گرامشی به خِرَد بدبین است اما به اراده خوشبین میماند. حماد هرچند خود را ناگزیر از نگاه افکندن به سرنوشت تلخ اودیپ در لحظه بازشناختن غریبه میداند(پادشاه غریبهای که پدرش بوده و همسری که مادرش از آب درآمده)، به وجه روشن و امیدوارکننده رمان «بازگشت به حیفا» اثر غسان کنفانی نیز تمسک میجوید. آنجا که پدر خانواده گرچه پس از دیدار با پسر گمشدهاش نمیتواند او را به بازگشت مجاب کند، گویی همزمان پسر کوچکترش را بازمیشناسد. پسری که پیش از آن خودش و آرمانش چندان برای پدر آشنا نبوده، پسری که خواهان پیوستن به نیروهای مقاومت است اما پدر با خواسته او مخالف بوده است.
حماد هرچند هنگام نوشتنِ متن حاضر از تماشای کشتار فلسطینیان، مستأصل و مبهوت است، در هیاهوی کلان روایتهای رسانهای برای سرپوش گذاشتن بر جنایتهای اسرائیل، به وقوع لحظههای شهود امیدوار میماند.
نظر شما