به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در مشهد، حسین صالحی در نشست خبری اعلام برنامههای پیشِروی موسسه فرهنگی و هنری شکوه شاهنامه که در سالن جلسات این موسسه فرهنگی هنری واقع در مرکز اداری آفتاب برگزار شد، با اشاره به برگزاری نخستین جشنواره ملی «دستخط» اظهار کرد: این جشنواره با محوریت خط تحریری برگزار میشود و از جمله رویدادهای ملی پیشگام برای همنشینی قلم هنرمندان با حکمت کهن ایرانی است که تلاش دارد هنر خط تحریری را با یکی از مهمترین میراثهای ادبی و فرهنگی ایران، یعنی شاهنامه فردوسی پیوند دهد.
دبیر نخستین جشنواره ملی دستخط افزود: رویکرد مؤسسه فرهنگی هنری شکوه شاهنامه، علاوه بر پرداختن به هنرهای تخصصی، توجه جدی به هنرهای کاربردی است. پیش از این در جشنواره خوشنویسی شکوه شاهنامه با محوریت خط نستعلیق، گامهای ارزشمندی برداشته شده و اکنون در جشنواره «دستخط» تلاش داریم هنر نوشتار روزمره مردم را با محوریت ابیات شاهنامه مورد توجه قرار دهیم.
صالحی تأکید کرد: ویژگی مهم این جشنواره آن است که موضوع آثار صرفاً ابیات شاهنامه فردوسی است و نوشتههایی درباره فردوسی، ایران یا موضوعات ایرانگرایانه، بدون آنکه از ابیات شاهنامه باشند، در چارچوب این رویداد قرار نمیگیرند.
این استاد دانشگاه با تأکید بر ضرورت استفاده از نسخههای معتبر شاهنامه در خلق آثار بیان کرد: یکی از نکاتی که در این جشنواره بر آن تأکید داریم، استناد به نسخههای معتبر شاهنامه است. گاهی در فضای مجازی نوشتههایی با عنوان ابیات فردوسی منتشر میشود که در واقع در شاهنامه وجود ندارند؛ بنابراین هنرمندان باید در انتخاب متن و ابیاتی که مینویسند، دقت کافی داشته باشند.
او که به تازگی مستند «بوی فردوس» را ساخته است، با اشاره به جایگاه خطوط ایرانی در هویت هنر خوشنویسی تصریح کرد: نستعلیق و شکستهنستعلیق از جمله خطوطی هستند که بهعنوان بخشی از شناسنامه هنر ایرانی شناخته میشوند. حتی در ارتباط با هنرمندان کشورهای عربی نیز این خطوط را بهعنوان خط ایرانی و فارسی میشناسند. از همین رو، توجه به هویت ایرانی این هنر در طراحی جشنواره دستخط اهمیت ویژهای داشته است.
این شاعر و خوشنویس خراسانی درباره شرایط شرکت در جشنواره گفت: آثار باید در ابعاد ۲۵ در ۳۵ سانتیمتر، با خط تحریری و با استفاده از خودکار یا ابزارهایی که نوک قلم به آنها داده نشده است، نوشته شوند تا ماهیت نوشتار عادی و روزمره حفظ شود.
وی افزود: علاقهمندان تا ابتدای بهمنماه فرصت دارند تصاویر آثار خود را در سایت مؤسسه فرهنگی هنری شکوه شاهنامه بارگذاری و ثبتنام خود را تکمیل کنند. آثار منتخب نیز باید تا ۱۵ بهمنماه به دبیرخانه ارسال شوند و داوری آثار تا ۱۵ اسفندماه انجام خواهد شد. اختتامیه جشنواره و اعلام نتایج نیز پس از پایان فرایند داوری برگزار میشود.
شاهنامهخوانی؛ سنت فراموشنشدنی شب چله
این استاد دانشگاه در ادامه با اشاره به برگزاری سومین جشنواره ملی «چله شاهنامه» به همت این موسسه فرهنگی هنری اظهار کرد: در گذشته یکی از سنتهای شب چله، خواندن شاهنامه بود که بعدها با خوانش حافظ و دیگر متون ادبی تکمیل شد. این سنت در حقیقت بر پایه گردهم آمدن اعضای خانواده، تقویت بنیان خانواده و احترام به بزرگترها شکل گرفته است.
وی افزود: در مؤسسه فرهنگی هنری شکوه شاهنامه تلاش کردیم این فرهنگ ارزشمند را در قالب یک جشنواره ترویج کنیم تا خانوادهها در شب چله، بهجای آنکه صرفاً دور هم جمع شوند، شاهنامه بخوانند و به داستانها و روایتهای آن گوش بسپارند.
صالحی با تشریح بخشهای سومین جشنواره ملی «چله شاهنامه» بیان کرد: این جشنواره دو بخش دارد. بخش نخست، ارسال فیلم کوتاه شاهنامهخوانی به مدت پنج تا ۱۵ دقیقه است که در آن هر یک از اعضای خانواده، اعم از کودک، نوجوان، بزرگسال یا سالمند، میتوانند برای دیگران شاهنامه بخوانند و دیگر اعضای خانواده نیز در کنار هم به این خوانش گوش دهند.
شاعر، خطاط و استاد دانشگاه ادامه داد: بخش دوم جشنواره به عکاسی از سفره شب چله اختصاص دارد. شرکتکنندگان میتوانند از سفره سادهای که با نمادهای اصیل این آیین آراسته شده است، عکس بگیرند و به دبیرخانه ارسال کنند تا در بخش مسابقه عکاسی نیز حضور داشته باشند.
وی با بیان اینکه هدف اصلی این رویداد ترویج شاهنامه در میان خانوادههاست، خاطرنشان کرد: شاهنامه اثری بسیار گسترده با بیش از ۵۰ تا ۶۰ هزار بیت است و طبیعتاً تمام ابیات و داستانهای آن برای گروه سنی کودک مناسب نیستند. از این رو، لازم است اهالی شاهنامه و پژوهشگران این حوزه، گزینشهایی از ابیات و داستانهای متناسب با نیازهای کودکان را بهصورت مستمر تهیه و منتشر کنند.
صالحی تأکید کرد: باید مراقب باشیم آنچه در اختیار کودک قرار میدهیم، متناسب با ظرفیت ذهنی و نیازهای سنی او باشد؛ برای مثال، ممکن است ارائه داستانهایی مانند رستم و سهراب به کودکان کمسنوسال، بهدلیل محتوای تراژیک آن، پیام نگرانکنندهای برایشان داشته باشد. انتخاب و معرفی بخشهای مناسب شاهنامه برای کودکان، مسئولیتی است که بر عهده متخصصان این حوزه قرار دارد.
شب چله؛ فرصتی برای پاسداشت جایگاه خانواده و احترام به بزرگترها
صالحی با اشاره به نقش آیین شب چله در حفظ پیوندهای خانوادگی گفت: شب چله و گرامیداشت آن به ما یادآوری میکند که از دل تاریکی و سیاهی، نور و روشنایی طلوع میکند و ایرانیان باستان نیز با همین نگاه، این شب را گرامی میداشتند.
وی افزود: یکی از ارزشمندترین داشتههای فرهنگی جامعه ایرانی، ماندگاری مفهوم خانواده و استحکام بنیانهای خانوادگی است. مردم ایران همچنان به دورهمیهای خانوادگی اهمیت میدهند و احترام به بزرگترها از ویژگیهای برجسته این فرهنگ است بهگونهای که در شب چله معمولاً بزرگتر خانواده در صدر مجلس مینشیند و دیگر اعضا گرد او جمع میشوند.
این شاعر، خطاط و استاد دانشگاه با اشاره به تجربه برگزاری دورههای گذشته جشنواره «چله شاهنامه» اظهار کرد: در دورههای پیشین شاهد بودیم که اعضای خانواده با گروههای سنی مختلف در این رویداد شرکت میکردند. کودکان و بزرگترها در کنار یکدیگر شاهنامه میخواندند و حتی برخی شرکتکنندگان به زبانها و گویشهای محلی خود، از جمله کردی و ترکی، به خوانش شاهنامه میپرداختند.
وی خاطرنشان کرد: این تجربه نشان داد شاهنامه ظرفیت آن را دارد که فراتر از محدودیتهای سنی و زبانی، اعضای خانواده را گرد هم آورد و بهانهای برای گفتوگو، همدلی و مشارکت فرهنگی میان نسلها باشد.
ضرورت توجه به منابع معتبر در بازشناسی ابیات شاهنامه
این استاد دانشگاه در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تفاوت نسخهها و روایتهای مختلف شاهنامه اظهار کرد: در سالهای اخیر بحثهایی درباره اصالت برخی ابیات منسوب به فردوسی مطرح شده است. بخشی از این ابیات اساساً سروده فردوسی نیستند و در نسخههای معتبر شاهنامه نیز وجود ندارند.
وی با اشاره به شاهنامه حبیبالله نوبخت شیرازی بیان کرد: این شاعر در دوره معاصر، منظومهای با عنوان شاهنامه و در حجمی نزدیک به ۱۰۰ هزار بیت سروده است که از نظر زمانی و محتوایی با شاهنامه فردوسی تفاوت دارد. برخی ابیات با مضامین تند نژادی و عربستیزانه که گاهی در فضای مجازی به فردوسی نسبت داده میشوند، در واقع از جمله مواردی هستند که باید منشأ آنها با دقت بررسی شود.
صالحی ادامه داد: در دورههای مختلف، شاهنامههای دیگری نیز پس از اثر فردوسی سروده شدهاند و برخی ابیات آنها ممکن است به اشتباه در فضای مجازی به نام فردوسی منتشر شوند. از این رو، لازم است علاقهمندان و فعالان فرهنگی هنگام نقل ابیات، به منابع معتبر و نسخههای علمی شاهنامه مراجعه کنند.
وی در پایان با تأکید بر ضرورت بازخوانی مستمر شاهنامه خاطرنشان کرد: شاهنامه تنها یک اثر ادبی نیست، بلکه میراثی بزرگ برای شناخت تاریخ، فرهنگ و هویت ایرانی است و ترویج درست آن، بهویژه در میان کودکان و خانوادهها، نیازمند برنامهریزی و توجه به منابع معتبر است.
شاهنامه، یکی از مهمترین نمادهای هویت تاریخی، فرهنگی و هنری ایران است
در ادامه این نشست محمد ضرابی، مدیرعامل موسسه فرهنگی هنری شکوه شاهنامه گفت: موسسه فرهنگی و هنری شکوه شاهنامه با هدف «استعدادیابی، شناسایی و شناساندن هنرمندان نوجوان، جوان و خردسال» و «آفرینش محتوا و پیامهای فرهنگی نهفته در شاهنامه» فعالیت میکند و تلاش دارد با بهرهگیری از شیوههای سنتی و نوین، زمینه دسترسی عموم مردم به این گنجینه ارزشمند فرهنگی و هنری را فراهم کند.

وی با اشاره به اهمیت شاهنامه فردوسی بهعنوان یکی از مهمترین نمادهای هویت تاریخی، فرهنگی و هنری ایران افزود: این کتاب ارزشمند تنها یک کتاب ادبی نیست، بلکه ظرفیتهای گستردهای در حوزههای مختلف هنر، فرهنگ، آموزش و پژوهش دارد که باید با برنامهریزی مناسب به جامعه و بهویژه نسل جوان معرفی شود.
وی با تأکید بر ضرورت حفظ شیوههای اصیل هنری، به جایگاه خوشنویسی سنتی اشاره کرد و گفت: یکی از برنامههای ما در موسسه فرهنگی و هنری شکوه شاهنامه، در کنار برگزاری کلاسهای آموزشی، آشنایی هنرجویان با تکنیکهای قدیمی خوشنویسی است، به این صورت که آثار خوشنویسان برجسته و استادان صاحبسبک مورد نقد و بررسی قرار میگیرد و هنرجویان با کتابت مجدد این آثار، با شیوهها، ظرافتها و تکنیکهای مورد استفاده در گذشته آشنا میشوند.
توجه به کودکان
مدیر مؤسسه فرهنگی و هنری شکوه شاهنامه در بخش دیگری از سخنان خود به اهمیت آموزش هنر از سنین کودکی پرداخت و اظهار کرد: یکی از رویکردهای مهم ما فراهم کردن زمینه حضور و مشارکت دانشآموزان در فعالیتهای هنری و مرتبط با شاهنامه است لذا گسترش دورههای آموزشی در مدارس و مقاطع ابتدایی مورد توجه ما قرار دارد. معتقدیم آشنایی کودکان با هنر و شاهنامه باید از سنین پایین آغاز شود و خانوادهها، مدارس، مساجد و مربیان هنری در این مسیر نقش مهمی دارند. هنر میتواند زمینه مناسبی برای پرورش استعدادها، تقویت خلاقیت و رشد توانمندیهای فردی و اجتماعی کودکان فراهم کند.
ضرابی با اشاره به پیشبینی دورههایی با محوریت شخصیتسازی کودکان بیان کرد: در این بخش تلاش داریم با استفاده از ظرفیت مدارس، استادان و فعالان حوزه هنر، برنامههایی متناسب با روحیه و نیازهای کودکان طراحی کنیم تا آموزش هنر تنها به انتقال مهارت محدود نشود و در کنار آن، زمینه رشد فکری، خلاقیت و تقویت قدرت بیان آنان نیز فراهم شود.
وی گفت: برگزاری گفتوگوهای دوسویه، نمایشهای هنری و فعالیتهای تعاملی از دیگر بخشهایی است که در برنامههای آموزشی مؤسسه مورد توجه قرار گرفته است.
مدیرعامل موسسه فرهنگی و هنری شکوه شاهنامه با اشاره به اهمیت داستانپردازی در آموزش کودکان ادامه داد: استفاده از قصهگویی، کتابهای داستانی و فعالیتهای خلاقانه میتواند کودکان را به مشارکت فعال در فرآیند یادگیری ترغیب کند. در این روش، کودک صرفاً شنونده نیست، بلکه با شخصیتهای داستان ارتباط برقرار میکند، درباره اتفاقات داستان فکر میکند و برای ادامه آن ایدهپردازی میکند.
محمد ضرابی بیان کرد: این شیوههای آموزشی میتواند در تقویت تخیل، مهارتهای زبانی، قدرت تحلیل و خلاقیت کودکان مؤثر باشد و ارتباط آنان را با دنیای هنر و ادبیات عمیقتر کند.
حمایت از هنرمندانی که به موضوع شاهنامه می پردازند
وی با اشاره به حمایت از هنرمندان توسط این موسسه افزود: مؤسسه شکوه شاهنامه، هم در زمینه حمایت مالی و هم در زمینه مشارکت و فراهم کردن بستر فعالیت هنرمندان آمادگی دارد.
ضرابی با اشاره به همکاری این موسسه با هنرمندانِ شرکت کننده در جشنوارههای فرهنگی و هنری مشهد ادامه داد: برای نمونه، در ارتباط با جشنواره هنرهای شهری که شهرداری مشهد برگزار میکند، پیشنهاد دادهایم از ۱۰ اثر راه یافته به این رویداد با موضوع شاهنامه، حتی اگر در جشنواره پذیرفته نشوند هم حمایت کنیم و برای هر اثر ۱۰ میلیون تومان در نظر بگیریم تا از هنرمندانی که به شاهنامه اهمیت می دهند تقدیر کرده باشیم.
موسسه فرهنگی «شکوه شاهنامه» موج تازهای در پیوند نستعلیق و شاهنامه ایجاد کرد
در ادامه این نشست هادی سیدخوانی، دبیر سومین «جشنواره ملی نستعلیق شکوه شاهنامه» با اشاره به نقش مؤسسه فرهنگی هنری شکوه شاهنامه در پیوند ادبیات حماسی و هنر خوشنویسی اظهار کرد: این موسسه در سالهای اخیر در زمینه ارتباط شاهنامه و خوشنویسی جریان تازهای ایجاد کرده است، چراکه پیش از این خوشنویسان بیشتر به نگارش اشعار حافظ، سعدی و دیگر شاعران میپرداختند و شاهنامه کمتر در کانون توجه این هنر قرار داشت.

وی افزود: شاهنامه فردوسی اثری گسترده با حدود ۶۰ هزار بیت است و طبیعتاً خوشنویس نمیتواند برای یافتن یک بیت مناسب برای خوشنویسی، تمام این اثر را بارها ورق بزند و با توجه به محدودیت زمان، بیت مورد نظر خود را انتخاب کند.
سیدخوانی ادامه داد: فعالیتهای موسسه فرهنگی هنری شکوه شاهنامه در این زمینه موجب شده است در سالهای اخیر موجی از تولید آثار هنری فاخر خوشنویسی با محوریت شاهنامه شکل بگیرد و ظرفیتهای ادبی این اثر ارزشمند بیش از گذشته در هنر خوشنویسی بازتاب پیدا کند.
دبیر جشنواره ملی نستعلیق شکوه شاهنامه در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر اهمیت پژوهش در آثار هنری مرتبط با فردوسی گفت: بسیاری از نگارهها و نقاشیهای ارزشمند تاریخی فاقد امضا هستند و همین مسئله شناسایی خالق اثر و انتساب دقیق آن به هنرمندان را با دشواری روبهرو میکند. از این رو، پژوهش درباره میراث هنری مرتبط با شاهنامه و فردوسی اهمیت ویژهای دارد.
وی خاطرنشان کرد: در جشنواره ملی شکوه شاهنامه، در کنار توجه به روایتهای شاهنامه و آیین باستانی شب یلدا، ظرفیتهای هنری و پژوهشی این حوزه نیز مورد توجه قرار گرفته است که هنر خوشنویسی نستعلیق و شناخت میراث هنری مرتبط با فردوسی از جمله آنهاست.
نظر شما