سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - خدیجه سلمانی سولا: هفته کتاب که فرا میرسد، بحث فرهنگ ترویج مطالعه و راهکارهای آن پیش میآید. برای این موضوع پژوهشهای مختلفی انجام شده و در محافل مختلف درباره آن سخن گفته شده است؛ بهطوری که در سالهای اخیر این مباحث رنگی از کلیشه به خود گرفته و دیگر تاثیر لازم را ندارد. به عقیده بسیاری از کارشناسان این مسئله محدود به یک منطقه جغرافیایی خاص نیست بلکه دامنه جهانی دارد.
تجربیات جهانی نشان میدهد، برای ترویج موثر فرهنگ مطالعه در جامعه، باید از راهکارها و ابتکارات متنوعی بهره گرفت و قبل از ارائه راهکار مسائل و مشکلات فرهنگ کتابخوانی بسته به محیط و شرایط هر منطقه استخراج شود. در استانی چون اردبیل که سابقه فرهنگی غنی و پرباری دارد، همیشه فرهنگ و ترویج مطالعه دغدغه اهالی فرهنگ و کتاب بوده است. خبرگزاری کتاب استان اردبیل با هدف بررسی این موضوع به سراغ یکی از اهالی فرهنگ و از نویسندگان پرکار استان اردبیل رفته است.
دانش آموخته امور فرهنگی و مدرس کارگاههای نویسندگی خلاق اردبیل در گفتوگو با ایبنا اظهار کرد: ما در موضوع کتابخوانی با شکاف بین دسترسی و اشتیاق روبهرو هستیم و کتاب هیچگاه به عنوان یک کالا و ابزار زندگی شناخته نشده و این امر سبب شده هنوز به مقدمات کار نرسیده و پیشرفتی حاصل نشود.

پری آخته بیان کرد: در سطح شهر اردبیل، در امر مطالعه، افراد دو دسته هستند. دسته اول دانش آموزان و دانشجویان هستند که به سبب نیاز درسی و انجام تکالیف که حکم اضطرار برای آنان دارد، مطالعه میکنند. دسته دوم معدود افرادیاند که به صورت انفرادی میخوانند که گاه منجر به خستگی و انزوای آنان میشود.
این نویسنده با بیان اینکه در استان ما مطالعه دورهمی و جمعخوانی کتاب کم است، گفت: وقتی نوجوان یا جوانی در تنهایی بدون بازخورد و بحث در مورد کتابی که خوانده حتی با نزدیکترین افراد و دوستان مواجه میشود، خسته شده و ناخودآگاه به سرگرمیها دورهمیهای مجازی روی میآورد که وقت و انرژی او را میگیرد، به مرور فرصت دست بردن او به کتاب از بین میرود.
کلید کتابخوانی در دست پدران و مادران ماست
آخته با اشاره به یک افکار سنتی و قدیمی در منطقه که نقل میشد: «کسی که زیاد کتاب بخواند، دیوانه خواهد شد»، اضافه کرد: متاسفانه این سخن چنان در جامعه جا افتاده بود، که امروزه تاثیر آن را شاهد هستیم. ما خانوادههایی داشتیم که کتاب فرزندان خود را میسوزاندند، با این طرز تفکر که آگاهی بلای جان آدمی است یا راه درآمدزایی آنان را میگیرد. این معضلی است که راه چاره اساسی میطلبد و کلیدش در دست خانواده و پدران و مادران ماست.
این نویسنده و فعال فرهنگی با بیان اینکه در این مورد بخصوص نباید تنها یقه مسئولان را گرفت، ادامه داد: وقتی در دورهای زندگی میکنیم که مشغولیت پدر و مادرها تلفن همراه است و مادرها برای ساکت کردن گریه کودک، موبایل به دستش میدهند، جای حرف زدن نمیماند؟ تشویق برای مطالعه از درون خانه شروع میشود بعد به محیط مدرسه و جامعه بزرگ میرسد. واقعا چند درصد از ما خانوادهها کتاب برای بچههایمان میخریم، چقدر فرزندمان را به مکانهایی که کتاب دارد، میبریم؟ چقدر برای آرام کردن کودکمان برایش قصه میگوییم؟
مردم ما مهارت دسترسی به فضای مطالعه دیجیتالی را ندارند
آخته ادامه داد: برای حل این مسئله باید به خانوادهها آگاهی لازم را داد. هر زمان مقوله کتاب به دورهمیهای دوستانه و خانوادگی کشیده شود و در مورد آنچه خوانده شده بحث و تبادل نظر شود؛ هر چند به مدت چند دقیقه، به مرور فرهنگ خواندن کتاب در جامعه شکل خواهد گرفت.
مدرس کارگاههای نویسندگی اردبیل در ادامه به مسئله اقتصاد و درآمد در ترویج فرهنگ مطالعه اشاره کرد و گفت: در سالهای اخیر دانش مختص کسانی شده که پول دارند و میتوانند انواع کتاب برای خود و اطرافیان تهیه کنند. در این برهه طرح اشتراک کتاب میتواند ایده خوبی باشد یعنی کتاب به صورت شبکهای. به عنوان مثال؛ کتاب محله به محله در مناطق فقیرنشین دست به دست شود. بویژه این شبکه کتاب بین بانوان نتیجه مطلوبی خواهد داشت. حتی میتوان جایزه و تشویقهایی برای پیشبرد مطالعه برای کتابخوانان در نظر گرفت.
آخته با بیان اینکه استفاده از منابع دیجیتالی نیز در امر کتابخوانی مهم است، اضافه کرد: دانش جهانی در فضای دیجیتال در دسترس است؛ ولی مردم ما مهارت دسترسی به آن را ندارند. لازم است مراکزی برای آموزش این منابع اقدام کنند.
این نویسنده ادامه داد: برای ترویج فرهنگ مطالعه بعد از خانه، تمام نهادهای اجتماعی و ادارهها باید آن را از وظایف اصلی و سازمانی خود قلمداد کنند. در ایستگاههای اتوبوس، مغازههایی که مشتری زیاد دارند و ادارات، میتوان از کتاب فیزیکی و دیجیتالی هر چند به شکل کوتاه استفاده کرد تا فرد زمان انتظارش بیکار نبوده و با یک سرگرمی مفید به جنس کتاب آشنا و همراه شود.
وی با بیان اینکه مشکل ما نخواندن کتاب نیست بلکه جدی نگرفتن این خواندن است، گفت: ما باید پیشزمینه و پایههای کتابخوانی را شروع کنیم و مرتب به طبل «مشکل از فرهنگ شهرمان است»، نکوبیم. اگر منطقی نگاه شود، فرهنگ محصول زیرساخت بوده و دلیل زیرساخت نیست. مثل این است که بگوییم چون مردم فرهنگ ندارند، پس کتابخانه در شهر ساخته نشود. مشکل از فقدان انگیزه اجتماعی نشأت میگیرد.
کتابخوانی را از انزوای فردی بیرون بکشیم
وی ادامه داد: وقتی کسی که دائم در حال مطالعه و کتابخوانی و تحقیق و پژوهش است؛ ولی درآمدی ندارد و به سختی روزگار میگذراند، همسایه و اطرافیان با دیدنش این حس به آنان دست میدهند که از خواندن و مطالعه نان در نمیآید و او نیز سعی میکند از کتاب دور بماند. پس تا زمان که خوانندگان کتاب از ارزش و جایگاه اجتماعی برخوردار نیستند، امر ترویج فرهنگ مطالعه با مشکل روبهرو خواهد شد.
این نویسنده با اشاره به تبدیل مطالعه به تجربه اجتماعی بیان کرد: کیفیت خواندن نیز همچون خود کتاب اهمیت دارد، از هیچکس اننظار تحلیل کتاب نمیرود. همین که برداشت خود را بگوید و امید به زندگی فردی و اجتماعی انسانها بخشیده شود، کافی است. ما هر چه قدر از انزوا به سمت گفتوگو در مورد کتاب برویم، جامعهای کتابخوان خواهیم داشت.
آخته با اشاره به جمعهای کتابخوانی در اردبیل اظهار کرد: دورهمیهای کتابمحور، قلب تپنده امروز جامعه اردبیل است، گاهی سر یک مسئله کوچک این نشستها تعطیل میشوند. مودت و دوستی پشتوانه این نوع جمعها است؛ ولی وقتی اعضایش تو سری بخورند و جمع توسط فرد یا مسئولی به کلاس درس تبدیل شود، خشک و رسمی شده و دورهمی از بین میرود.
مسئولان از جهتدهی به جمعهای کتابخوانی پرهیز کنند
وی گفت: کتابخوانان ما دنبال یک محیط امن و ارزان هستند و مسئول وظیفهاش ایجاد این فضا است، بزرگترین اشتباه مسئولان فرهنگی ما این است که قصد دارند با هدایت و تعیین کتاب برای نقد و بررسی، به این دورهمیها جهت بدهند. در این صورت آن گروهِ خودجوش و آزاد میمیرد و به یک نشست بیروح و خستهکننده تبدیل میشود.
آخته با بیان اینکه اصلیترین وظیفه مسئول فرهنگی در باب ترویج فرهنگ مطالعه، حمایت هوشمندانه با توجه به انواع علایق و سلایق جامعه است، بیان کرد: مشکل اردبیل کمبود کتاب نیست، چرخه حیاط کتاب است. باید به جای توجه به ساختار بزرگ به شبکههای کوچک و زنده کتابمحور جامعه توجه کرد. مسئولان به جای قاضی و معلم بودن باید به تسهیلگر و فراهم کننده تبدیل شوند زیرا فرهنگ با دستور ساخته نمیشود بلکه با ایجاد نیاز و لذت ساخته میشود.
این فعال فرهنگی ابراز امیدواری کرد: امید میرود در استان اردبیل با اجرای روشهای نوین ترویج مطالعه با توجه به داشتههای بومی و با در اختیار گذاشتن کتاب برای همه اقشار جامعه، مقدمه کتابخوانی را پشت سر گذاشته و به اصل فرهنگ کتابخوانی دست یافت.
نظر شما