به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، بعضی آدمها را باید از روی خاطراتشان شناخت؛ خاطراتی که بوی کاغذ و مرکب میدهند و با صدای ماشینهای چاپ در هم آمیختهاند، دوشنبه ۲۵ آبانماه، در سومین روز از سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، پنج چاپخانه و صحافی در نقاط شرقی و مرکزی پایتخت، میزبان جمعی از مدیران و فعالان صنعت چاپ شدند. این بار قرار نبود فقط دستگاهها و تجهیزات دیده شوند؛ قرار بود پای صحبت مردانی بنشینیم که جوانیشان را در راه چاپ و نشر گذاشتهاند و هر کدام، فصلی از تاریخ این صنعت را با خود دارند.
درهای چاپخانهها که باز میشود، همیشه چیزی فراتر از ماشینآلات و کاغذ در انتظار بازدیدکنندگان است، گاهی خاطرهای پشت یک دستگاه قدیمی پنهان شده، گاهی قصهای در میان قفسههای کتاب جا مانده و گاهی مردی که سالهاست در این حرفه موی سپید کرده، آماده است تا از روزهایی بگوید که هنوز بسیاری از امکانات امروز وجود نداشت.
عباس زارع، مدیرکل دفتر چاپ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و هیأت همراه، غلامرضا شجاع، مدیر عامل تعاونی لیتوگرافان و بابک عابدین، رئیس اتحادیه صنف چاپخانهداران و صحاف و همراهانش راهی پنج مجموعه چاپ و صحافی در نقاط مختلف تهران شدند و به مدیران این پنج مجموعه گل و لوح یادبود اهدا کردند؛ این برنامه بیش از آنکه یک بازدید رسمی و صنفی باشد، فرصتی برای دیدار با آدمها و شنیدن قصههایی بود که در لابهلای سالهای فعالیت صنعت چاپ شکل گرفتهاند.
نخستین در، به روی میهمانان در مرکز چاپ و انتشارات حافظ باز شد. عباس جهانگیری، مدیر این مجموعه، با مهربانی و صمیمیتی که از سالها رفاقت با اهالی این حرفه به یادگار دارد، به استقبال آمد. او از چهار دهه حضور در صنعت چاپ و نشر گفت؛ از سالهایی که با جوانی آغاز شده و حالا خاطراتش به بخشی از زندگی حرفهای او تبدیل شده است.

جهانگیری در ادامه به گرانی پروسه تولید کتاب اشاره کرد و گفت: در ماههای اخیر چندین کتابفروشی تعطیل شدند که خبرموبینیست، در این زمینه خواستار توجه جدی به کتابفروشیهای محلی هستیم.
جهانگیری اهل پیچیده حرف زدن نیست، ساده و بیتکلف از گذشته میگوید؛ از روزهای نخست، از تجربههایی که به دست آورده و از سالهایی که در این صنعت سپری کرده است . روایتهایش، شنوندگان را به روزگاری برد که هر قدم در مسیر چاپ و نشر، با تلاش و آزمون و خطای فراوان همراه بود. چهار دهه فعالیت، فقط یک عدد نیست؛ پشت این عدد، عمری تلاش و خاطره ایستاده است.
سپیدار؛ ایستگاهی میان کاغذ و صحافی
از حافظ که بیرون آمدیم، مقصد بعدی صحافی سپیدار در خیابان تهراننو بود. آنجا جاوید جعفری به استقبال هیأت آمد و به کارگاه رفتیم. صحافی، آن حلقه مهمی است که ورقهای چاپشده را به کتابی آماده برای خواندن تبدیل میکند؛ بخشی از مسیر تولید که شاید در نگاه نخست کمتر دیده شود، اما بدون آن، قصه کتاب به پایان نمیرسد. حضور در سپیدار، ادامه همان گشتوگذار در دنیای آدمهایی بود که هر یک به شکلی در زنده نگه داشتن چرخه چاپ و نشر سهم دارند.
عباس زارع در بازدید از این صحافی در سخنانی گفت: امروز به نمایندگی از معاونت فرهنگی به دیدار جمعی از فعالان صنف صحافان و چاپخانهداران آمدیم تا از تلاشها و زحمات شما که همیشه پشت صحنه تولید کتاب در صنعت چاپ و نشر و کتاب فعال هستید، تقدیر کنیم.
جعفری نیز که میزبان گرمی برای مهمانانش بود، در سخنانی گفت: در طول این چند دهه تلاش کردم یاد بگیرم و توجه به صنف باعث ایجاد انرژی مثبت میشود که در کار فعالان و واحدهای این حوزه موثر است.

وی با بیان اینکه کتاب یک ابزار آگاهی است، ادامه داد: فضای مجازی اگرچه پررنگ شده است اما جایگاه کتاب و کتاب فیزیکی همچنان بالا است و جایگاه خود را دارد
جعفری با بیان اینکه من از بهمن ۱۳۷۱ به حوزه صحافی وارد شدم، گفت: من به دلیل علاقهای که به کتاب داشتم سعی کردم چراغ این حوزه روشن باشد و مثل برخی از همکاران به سمت بستهبندی نروم.
ورنی چاپ؛ قصهای به قدمت تاریخ
سومین مقصد، ورنی چاپ حوالی میدان هفتتیر بود؛ مجموعهای که اسکندر خمسهپور، چهره ماندگار صنعت چاپ کشور، مدیریت آن را بر عهده دارد. او با لحنی گرم و پدرانه از میهمانان استقبال کرد؛ لحنی که خیلی زود فضای بازدید را از یک دیدار رسمی به محفلی صمیمی تبدیل میکرد.
خمسهپور از روزهای بازگشایی مجموعهاش، گفت: از آغاز مسیری که برای او فقط راهاندازی یک واحد تولیدی نبود، بلکه شروع فصل تازهای از زندگی حرفهایاش به شمار میرفت. وقتی مردی با سالها تجربه از روزهای نخست کارش حرف میزند، هر جملهاش رنگی از خاطره دارد؛ خاطراتی که در کنار دشواریها، از امید، پشتکار و دلبستگی به حرفه نیز حکایت میکنند.
خمسه پور که در حوزه چاپ، نوآوریهای بدیعی دارد، به دههها فعالیت خود اشاره کرد و یادآو شد: صنعت چاپ هنر است؛ من پیش از این هم خواستهام را مطرح کرده بودم و خواستار اختصاص درجه هنری به فعالان این حوزه بودم و امیدوارم این مساله در دولت جدید پیگیری شود.

زارع نیز در این زمینه گفت که رسته صحافی سنتی و فعالان این حوزه، در فهرست دریافت درجه هنری قرار دارد و پیگیری این موضوع نیز در دفتر چاپ در حال انجام است. در بازدید از ورنی چاپ، کارگران و فعالان چاپخانه بودند که به بازدید معنا میدادند؛ آدمهایی که صنعت چاپ برایشان صرفاً یک شغل نیست، بلکه بخشی از هویت و زندگیشان شده است.
فرهنگ و هنر گویا؛ جایی که چاپ به تماشای هنر مینشیند
در میان دود و دم آبانماه و هوای وارونه تهران، چهارمین ایستگاه، مجموعه چاپ و انتشارات فرهنگ و هنر گویا بود. برادران میرباقری میزبان گروه بازدیدکننده شدند و فرصتی فراهم آمد تا بازدیدکنندگان از نزدیک با فضای مجهز این مجموعه آشنا شوند.
اما آنچه این ایستگاه را متفاوت میکرد، تنها تجهیزات و امکانات چاپخانه نبود؛ کتابهای نفیس و موزهای انتشارات نیز بخشی از جذابیت این دیدار را شکل میدادند. کتابهایی که گویی قرار نبود فقط خوانده شوند؛ باید تماشایشان میکردی، ظرافتشان را میدیدی و به مسیری فکر میکردی که از یک برگ کاغذ تا خلق اثری ماندگار طی شده است.

در اینجا میشد وجه دیگری از صنعت چاپ را دید؛ جایی که فناوری و مهارت دست به دست هم میدهند تا نتیجه کار، چیزی فراتر از تولید یک محصول چاپی باشد. گاهی کتاب، خودش به اثری هنری تبدیل میشود.
چاپ تک؛ آخرین ایستگاه، با طعم رفاقت و خاطره
آخرین مقصد، چاپ تک بود؛ جایی که حاج حسین محمدی، میزبان گروه شد. محمدی که در میان اهالی چاپ به سفرهداری و مهماننوازی شهرت دارد، سکانس پایانی این چاپخانهگردی را به شیرینکامی پیوند زد؛ پایانی که مثل بسیاری از دیدارهای صنفی، با خاطره و رفاقت گره خورد.
او از روزهای پرتیراژ چاپ کتاب گفت؛ روزهایی که سفارشها رونق داشتند و چاپخانهها با حجم بالایی از کار روبهرو بودند. روزگاری که کتاب سهم پررنگی از فعالیت مجموعههای چاپی داشت و ماشینها برای پاسخگویی به سفارشها، روزهای شلوغی را پشت سر میگذاشتند.

حرفهای محمدی، تصویری از روزهای پررونق گذشته را پیش چشم حاضران ترسیم کرد؛ روزهایی که هنوز در حافظه بسیاری از فعالان این صنف زنده است و یادآوری آن، فرصتی برای مقایسه دیروز و امروز صنعت چاپ فراهم میکند.
پایان یک بازدید، آغاز روایتهای تازه
پنج مقصد، پنج میزبان و پنج روایت از سالهایی که در صنعت چاپ گذشته است؛ از عباس جهانگیری که چهار دهه از عمرش را در این حرفه سپری کرده تا اسکندر خمسهپور که با لحنی پدرانه از روزهای آغاز کارش میگوید؛ از صحافی جاندار جاوید جعفری و فضای مجهز و کتابهای نفیس فرهنگ و هنر گویا تا خاطرات حاج حسین محمدی از روزهای پرتیراژ چاپ کتاب.
آنچه در این دیدارها بیش از تجهیزات و ماشینآلات به چشم میآمد، سرمایهای بود که در هیچ فهرست امکاناتی ثبت نمیشود: تجربه آدمها، خاطرات نسلهای پیشین و رفاقتهایی که در گذر سالها میان اهالی چاپ شکل گرفته است و شاید ارزش واقعی چنین برنامههایی همین باشد؛ اینکه در روزگار تغییر و تحول فناوری، فرصت پیدا کنیم کنار مردانی بنشینیم که تاریخ این حرفه را نه از روی کتابها، بلکه با زندگی خود نوشتهاند. مردانی که از روزهای دشوار آغاز کار، از رونق و رکود، از تیراژهای بالا و از عشقشان به کاغذ و کتاب حرف میزنند.

امروز، پنج چاپخانه میزبان یک گروه از مدیران و فعالان صنعت چاپ بودند؛ اما آنچه از این دیدارها به یادگار ماند، تنها تصویر دستگاهها و تجهیزات نبود. خاطراتی بود که میان آدمها دست به دست شد؛ خاطراتی که هنوز بوی مرکب میدهند و در حافظه صنعت چاپ ایران زندهاند.
نظر شما