سرویس میهن و مقاومت خبرگزاری کتاب ایران- (ایبنا)؛ حنان سالمی: مطبوعات جنگ غالبا در جایی جدا از روزنامه‌نگاری‌های مرسوم دیگر می‌ایستد؛ جایی بین تلفیق درد و زخم و مقاومت انسان‌هایی که زندگی‌هایی معمولی داشتند اما یک روز ناگهان زیرورو شدند. هفته‌نامه «کمان» از این جنسِ مطبوعات شکل گرفت؛ آن هم حوالی دهه هفتاد که هنوز جای ترکش‌های جنگ تحمیلی روی بدن جامعه ایران دلمه نبسته بود و دردِ هشت سال مقاومت، برای فریاد کشیدنِ خودش دنبال بهانه می‌گشت.
«هدایت‌الله بهبودی» و «مرتضی سرهنگی» برای رساندن این فریاد به گوش‌ها آستین بالا می‌زنند. آن موقع، «قلم»، تنها و بهترین سلاح به نظرشان می‌آمد اما برای حرکت‌شان کافی نبود. مسائل مالی، اولین سدی بود که برای پرش از آن، صبر و استقامت زیادی می‌خواستند به اضافه‌ی یک دو جین حوصله! و بعدها مشکلات سروکله زدن و کمبود جا و اینکه باید به خیلی‌ها که می‌خواستند یادشان برود جنگ چگونه از سرمان گذشت، توضیح بدهند جنگ یعنی چه؟!
خود بهبودی در مقدمه کتاب «کمان» که مجموعه‌ای از روزنوشت‌های بهبودی از آن سال‌ها و روزهاست می‌نویسد: «دو هفته‌نامه کمان، جوانی مرا، هشت سال از عمر پُرکارم را، به کام خود کشید. اگر لذت‌ها و ناگواری‌های این هشت سال را روی ترازو بگذارم، قطعا کفه رنجیدگی و آزردگیِ آن سنگین‌تر خواهد بود.»
اما چه اتفاقی درون قلب و مغز و روح و جان دو جوان می‌افتد که تصمیم می‌گیرند این‌چنین رنجی را به قیمت تاسیس یک هفته‌نامه به جان بخرند و این رنجِ کش‌دار را تا دهه هشتاد با خودشان به دوش می‌کشند؟ روزنوشت‌های کوتاه بهبودی که با تاریخ دقیق در کتاب کمان از هم جدا شده‌اند، جواب واضح، کامل و دقیق این سوال‌اند؛ برش‌هایی از یک جهاد خودجوش فرهنگی برای نشان دادن عمیق مفاهیم انسانی که تلاش می‌کرد تا در برابر سکوت‌هایی بزرگ بایستد.
شاید خیلی‌ها بگویند مطالعه و مرور این روزنوشت‌های تاریخ‌گذشته یک روزنامه‌نگار و مدیرمسئول هفته‌نامه‌ای که سال‌هاست دیگر منتشر نمی‌شود به چه دردی می‌خورَد؟ اما اهمیت کتاب «کمان» درست در همین جا خودش را نشان می‌دهد که می‌خواهد دست ما را برای ورود به دنیایی بگیرد که شاید ما نسل‌های جوان‌تر تا مدت‌ها پیش با آن غریبه بودیم اما تحولات اخیر جهان و چرخیدنش بر مدار جنگ، ما جنگ‌ندیده‌ها را هم مبتلا به تجربه‌ی جنگ‌زدگی کرد؛ ابتلایی که اگر پس از تجربه زیسته‌مان، درباره‌اش مطالعه و تحقیق نکنیم و حتی یاد نگیریم بنویسیم، فراموش خواهد شد، انگار که هرگز اتفاق نیفتاده و هیچ تهاجمی به وطن‌مان صورت نگرفته و حتی خونی از تن‌هایمان نریخته.
در واقع، یکی از جذابیت‌های روزنوشت‌های بهبودی، هم همین مواجهه بی‌واسطه با دغدغه‌هایی است که او را در آن سال‌ها رها نمی‌کردند. دغدغه‌هایی که گاهی از خود جنگ فراتر می‌رفتند و به مسائل هویتی و فرهنگی جامعه گره می‌خوردند. مثلا جایی درباره نوشتن مقاله‌ای برای ستون اول شماره ۹۷ کمان می‌نویسد «... از خداوند کمک خواستم. مقاله خوبی از آب درآمد؛ «ستون اول» کمان 97، پریدم به آخوندها و روشنفکرانی که نمی‌فهمند و یا می‌فهمند و مخصوصا اسلام و ایران را در عرض یکدیگر قرار می‌دهند و یکی را نافی دیگری می‌دانند.»
این چند سطر شاید به‌خوبی نشان بدهد که کمان قرار نبود فقط راوی خاطرات و اتفاقات هشت سال جنگ باشد. بهبودی و سرهنگی انگار می‌خواستند درباره ریشه‌ها و معناهای آنچه بر سر یک ملت گذشته بود هم حرف بزنند؛ درباره هویتی که جنگ، بخشی از مهم‌ترین تجربه‌های جمعی‌اش را شکل داده بود. همین است که روزنوشت‌های کمان را از خاطرات معمول یک مدیرمسئول فراتر می‌برد چون اینجا با آدم‌هایی طرفیم که برای زنده نگه داشتن یک روایت، فقط با کمبود بودجه و جا و امکانات نمی‌جنگیدند؛ گاهی باید با فراموشی، بی‌تفاوتی و حتی با برداشت‌های متفاوت از خود جنگ هم دست‌وپنجه نرم می‌کردند.
و شاید ارزش دوباره خواندن «کمان» هم درست همین باشد؛ اینکه یادمان می‌آورد جنگ فقط آن هشت سالی نبود که گذشت، بلکه تجربه‌ای بود که زخم‌ها و پرسش‌هایش سال‌ها بعد هم ادامه پیدا کرد. تجربه‌ای که اگر ثبت و روایت نمی‌شد، ممکن بود خیلی زود در هیاهوی اتفاقات تازه گم شود. حالا روزنوشت‌های بهبودی فرصتی است برای بازگشت به آن روزها؛ برای دیدن رنج آدم‌هایی که نخواستند آنچه بر سرشان آمده بود، بی‌صدا از حافظه تاریخ عبور کند و زخم و مقاومت را باهم نشان دادند.
نظر شما