به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در قم، توانایی رفتار اخلاقی یکی از مسائل اساسی در فهم مسئولیت اخلاقی انسان است. ما معمولاً کسی را به دلیل رفتاری نادرست سرزنش می‌کنیم که امکان انجام دادن رفتار درست را داشته باشد؛ اما آیا آگاهی از درستی یک عمل برای انجام دادن آن کافی است؟ چرا گاهی با وجود شناخت وظایف اخلاقی، از عمل به آن‌ها بازمی‌مانیم؟ و چه عواملی می‌توانند توانایی ما را برای انتخاب و انجام رفتار درست تقویت کنند یا در برابر آن مانع ایجاد کنند؟
پاسخ به این پرسش‌ها مستلزم بررسی نسبت میان معرفت، انگیزش، تصمیم‌گیری و رفتار اخلاقی است. در این میان، دین نیز به‌عنوان یکی از مهم‌ترین عوامل شکل‌دهنده به باورها، ارزش‌ها و انگیزه‌های انسانی، می‌تواند نقشی تعیین‌کننده داشته باشد؛ نقشی که لزوماً مثبت نیست و ابعاد و پیامدهای آن نیازمند بررسی دقیق است.
کتاب «دین و توانایی رفتار اخلاقی» به بررسی همین مسئله می‌پردازد و می‌کوشد روشن کند که دین چگونه و تحت چه شرایطی می‌تواند به توانمندی انسان برای رفتار اخلاقی کمک کند یا به مانعی در برابر آن تبدیل شود.
این پژوهش با بررسی مباحثی همچون مسئولیت اخلاقی، معرفت اخلاقی، انگیزش اخلاقی و تصمیم‌گیری اخلاقی، از این پرسش فراتر می‌رود که دین چه ارزش‌هایی را توصیه می‌کند و به این مسئله می‌پردازد که آموزه‌ها و باورهای دینی عملاً چه تأثیری بر توانایی انسان برای عمل به ارزش‌های اخلاقی دارند.
از این منظر، صرفِ تأکید بر فضیلت‌ها و وظایف اخلاقی برای ارزیابی نقش دین کافی نیست؛ بلکه باید دید برداشت‌های دینی، شیوه‌های تربیت دینی و زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی چگونه بر امکان تحقق رفتار اخلاقی اثر می‌گذارند.
این کتاب، ضمن بررسی مبانی نظری اخلاق اسلامی با توجه ویژه به اسلام و تشیع، به مطالعه وضعیت اخلاق در جامعه ایران نیز می‌پردازد و ظرفیت‌ها و آسیب‌های موجود در رابطه میان دین و رفتار اخلاقی را واکاوی می‌کند.
یکی از محورهای اصلی این پژوهش، بررسی رابطه متقابل دین و عقلانیت عرفی و اخلاقی است: دین چگونه می‌تواند در مواجهه با مسائل واقعی زندگی فردی و اجتماعی به تقویت رفتار اخلاقی کمک کند و عقلانیت اخلاقی چگونه می‌تواند زمینه فهم سنجیده‌تر و اصلاح برداشت‌های دینی را فراهم آورد؟ بدین‌ترتیب، «دین و توانایی رفتار اخلاقی» تلاشی است برای عبور از داوری‌های کلی درباره اخلاقی بودن یا نبودن دین و رسیدن به فهمی دقیق‌تر از شرایطی که دین را به عاملی برای تقویت توانایی اخلاقی انسان تبدیل می‌کنند؛ تلاشی که در کنار تحلیل نظری، در پی شناسایی آسیب‌ها و یافتن راه‌هایی برای بهبود اخلاق فردی و اجتماعی در جامعه ایران است.
به گزارش ایبنا؛ کتاب «دین و توانایی رفتار اخلاقی» نوشته علی مهجور در ۲۸۶ صفحه پاییز ۱۴۰۵ توسط انتشارات طه به چاپ رسیده است.
نظر شما