خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)؛ کتاب تحسینشده «سیرک پشت شیشه» در حوزه کودک و نوجوان، اثر آناهیتا تیموریان، پس از نزدیک به دو دهه برای اولین بار در ایران چاپ شد تا به کمک پلتفرم «کتابکلاد»، اولین تجربه «خواندن چند رسانهای کتاب» را به بازار نشر کودک ایران معرفی کند. این کتاب با اتصال محتوای دیجیتال به صفحات کاغذی، نشان میدهد تکنولوژی میتواند به جای حذف کتاب فیزیکی، ارزش افزوده جدیدی برای آن خلق کند.
صفحهنمایشها، انیمیشنهای پرزرقوبرق و بازیهای تعاملی، ذهن و زمان نسل جدید (نسل آلفا و زد) را به تسخیر خود درآوردهاند، صحبت از «کتاب خواندن» گاهی شبیه به یک نوستالژیِ رو به زوال به نظر میرسد. بسیاری از والدین و فعالان فرهنگی با نگرانی به این تقابل نگاه میکنند و تکنولوژی را قاتلِ بیرحمِ کتابهای کاغذی میدانند. اما آیا واقعاً راهی جز حذف یکی به نفع دیگری وجود ندارد؟ آیا نمیتوان از دل همین ابزارهای دیجیتال، مسیری برای بازگشت به اصالتِ کاغذ پیدا کرد؟
انتشار کتاب «سیرک پشت شیشه» در ایران، پاسخی عملی و نوآورانه به این پرسشهای بنیادین است. این رویداد معرفی یک «الگوی جدیدِ مصرف محتوا» در اکوسیستم نشر و بازار کتاب ایران است که در آن، هنر اصیلِ تصویرگری و نویسندگی با تکنولوژی ابری گره میخورد تا تجربهای متفاوت برای خواننندگان کتاب خلق کند.
بازگشتی شکوهمندانه پس از ۱۹ سال
برای درک اهمیت این رویداد، ابتدا باید نگاهی به وزن هنری اثر بیندازیم. «سیرک پشت شیشه» نوشته و تصویرگریِ «آناهیتا تیموریان»، نامی آشنا و معتبر در حوزه ادبیات کودک و نوجوان است. این اثر که در سال ۲۰۰۵ موفق به دریافت جایزه معتبر دهمین مسابقه کیوجا (Kyoja) در ایتالیا شد، پس از گذشت نزدیک به دو دهه پرسه زدن در بازارهای جهانی و تحسین شدن توسط منتقدان بینالمللی، سرانجام طلسم را شکسته و برای اولین بار به زبان فارسی در زادگاه خالقش چاپ شده است.
آثار تیموریان همواره به دلیل لایههای عمیق معنایی، تصویرسازیهای رویاگونه و احترام به شعور مخاطبِ کودک شناخته میشوند. اما آنچه انتشار «سیرک پشت شیشه» را در سال جاری به یک اتفاق ویژه تبدیل کرده، نه فقط ارزشهای ذاتی داستان، بلکه فرم ارائه آن است. فرمی که تلاش میکند شکاف بین نسل خوگرفته به تبلتها و بوی کاغذِ کتاب را پر کند.
پایان جنگِ صفر و یک؛ فناوری به کمک تخیل میآید
اینجاست که پای یک نوآوری بومی به میان میآید: «سیرک پشت شیشه» با بهرهگیری از سرویس ابری «کتابکلاد» روانه بازار شده است. مفهوم «کتاب افزوده» یا محتوای چند رسانهای در دنیا در حال رشد است و کتابکلاد توانسته این زیرساخت را برای ناشران و پدیدآورندگان ایرانی فراهم کند.
اما کارکرد این سرویس چیست؟ در سادهترین تعریف، کتابکلاد با ایجاد امکان دسترسی به محتوای چندرسانهای از طریق کدهای QR، بُعد جدیدی به صفحات بیصدای کتاب اضافه میکند. اما در لایههای عمیقتر، این سرویس یک استراتژی روانشناختی برای آشتی دادن کودک با مطالعه است.
مینا خطیبی، مدیرعامل و همبنیانگذار کتابکلاد، نگاهی آسیبشناسانه و در عین حال راهگشا به این تقابل دارد. او درباره فلسفه وجودی این پلتفرم و همکاری شکلگرفته میگوید: «ما در کتابکلاد تلاش میکنیم فناوری را نه رقیب کتاب چاپی، بلکه مکمل آن ببینیم. کودکی که امروز با محتوای دیجیتال و صفحهنمایش ارتباط زیادی دارد، لزوماً با حذف اجباریِ صفحهنمایش به کتاب علاقهمند نمیشود. این یک اشتباه استراتژیک است که فکر کنیم با گرفتن تبلت از دست کودک، او فوراً عاشق ورق زدن کتاب میشود. رویکرد ما این است که میتوان از همین علاقه و عادتِ نسل جدید بهعنوان یک پل برای ایجاد ارتباط دوباره با کتاب فیزیکی استفاده کرد.»
حفظ مرکزیتِ کتاب در تجربه خواندن
تجربه مصرف محتوای دیجیتال و صوتی، همواره جذابیتهای خاص خود را برای نسل جدید داشته است؛ اما دغدغه بسیاری از والدین و مربیان، حفظ همزمانِ ارتباط فیزیکی کودک با کتاب است. کتابکلاد بهجای ایجاد یک فضای کاملاً مستقلِ دیجیتال، محصول خود را بهگونهای طراحی کرده که این دو فضا در کنار هم قرار بگیرند و کتاب چاپی همچنان در مرکز توجه مخاطب باقی بماند.
مدیرعامل کتابکلاد در تشریح این مکانیسم ظریف میافزاید: «در مدل کتابکلاد، محتوای دیجیتال از طریق یک QR Code دقیقاً در کنار کتاب چاپی قرار میگیرد. این یعنی کودک برای دسترسی به آن محتوای جذاب، همچنان با خود کتاب، صفحات و تصاویر آن درگیر است. این اتفاق باعث میشود تجربه دیجیتال از دلِ کتاب شکل بگیرد، نه اینکه کودک برای استفاده از محتوای دیجیتال، کتاب را در گوشهای رها کند.»
این درگیری حسی-حرکتی بسیار حائز اهمیت است. لمس بافت کاغذ، ورق زدن صفحات و دنبال کردن خطوط با انگشت، تاثیرات شناختی اثباتشدهای در رشد مغزی کودکان دارد. ترکیب این تجربه حسی با ابزارهای دیجیتال، همان چیزی است که میتواند آینده نشر کودک را نجات دهد.
مینا خطیبی این ارزش افزوده را اینگونه جمعبندی میکند: «به اعتقاد من، ارزش اصلی این فناوری همین ایجاد یک تجربه ترکیبی است؛ تجربهای که در آن کودک میتواند کتاب را لمس کند، ورق بزند و تصاویر آن را در دنیای واقعی ببیند و در عین حال، در نقاطی از مسیر خواندن با محتوای صوتی، تصویری یا تعاملی مواجه شود. هدف کتابکلاد این نیست که کودک را بیشتر به صفحهنمایش وابسته کند، بلکه ما میخواهیم از ابزارهای دیجیتال برای تقویت ارتباط عمیقتر کودک با کتاب چاپی استفاده کنیم.»
تغییر زمین بازی برای ناشران و پدیدآورندگان
استفاده از سرویسهایی نظیر کتابکلاد ارزش افزودهای بینظیر برای پدیدآورنده و ناشر خلق میکند. نویسندهای چون آناهیتا تیموریان که سالها پیش این داستان را خلق کرده، حالا میتواند لایههای پنهانی از قصه، موسیقی متناسب با فضا، صدای خوانش داستان با لحن خود نویسنده یا انیمیشنهای کوتاهی از کاراکترها را به نسخه چاپی پیوست کند، بدون آنکه هزینههای چاپ رنگی و کاغذهای خاص، قیمت تمامشده کتاب را برای خانوادهها غیرمنطقی کند.
این فناوری به ناشران کمک میکند تا با کمترین تغییر در زیرساختهای سنتی چاپ، محصولی بهروز، رقابتی و جذاب برای نسل آلفا تولید کنند و عمر مفید یک اثر هنری را در بازار افزایش دهند.
دعوت به یک رویداد فرهنگی متفاوت
مراسم رونمایی از این اثر ساختارشکن در بازار کتاب، فرصتی است برای تجربه ملموس این نوآوری. در این رویداد که با حضور جمعی از اساتید، فعالان حوزه ادبیات کودک و نوجوان، والدین و علاقهمندان به نوآوریهای فرهنگی برگزار میشود، قرار است از ابعاد مختلف ترکیب تکنولوژی و ادبیات صحبت شود.
همچنین، یکی از بخشهای ویژه و جذاب این مراسم، برنامه بازخوانی داستان «جا برای همه هست» خواهد بود؛ اثری دیگر از آناهیتا تیموریان که با وجود ترجمه و انتشار به چندین زبان بینالمللی، تاکنون به زبان فارسی منتشر نشده و برای اولین بار توسط خود نویسنده برای حاضران اجرا خواهد شد.
تلاقی هنرِ تجسمی در یک گالری، رونمایی از یک کتابِ پرافتخارِ بینالمللی و ادغام آن با فناوریهای ابری، رویدادی را رقم زده است که میتواند الگو و الهامبخش سایر فعالان این صنعت باشد. این مراسم، با حمایت مجموعه «فرش آفرینش» که خود نگاهی تلفیقی به هنر و فرهنگ دارد، در روز جمعه ۲۰ شهریورماه از ساعت ۱۸ تا ۲۰ میزبان علاقهمندان خواهد بود.
مکان برگزاری: تهران، امانیه، خیابان ولیعصر، بالاتر از پارک ملت، کوچه کامکارها (کرانه سابق)، پلاک ۴۳، گالری اَشسپ.
نسل جدید زبانِ خود را دارد؛ زبانی که از صفر و یکها، کدهای اسکنشونده و محتواهای تعاملی ساخته شده است. انتشار کتاب «سیرک پشت شیشه» با همراهی کتابکلاد نشان میدهد که اگر ادبیات و نشر، با این زبان با کودکان امروز صحبت کنند، آنها همچنان شیفتهی قصهها، جادوی کلمات و ورق زدن کتابها خواهند ماند.
نظر شما