به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در مشهد، صدرا میردامادی، در نشست رونمایی و گفتوگو درباره کتاب «یاران راستین؛ خاطرات دکتر حسین رثایی» که پنجشنبه در سالن فردوسی جهاد دانشگاهی برگزار شد، گفت: «یاران راستین» نخستین گام خراسان در تاریخنگاری شفاهی شخصیتها است. یکی از ماموریتهای اصلی مرکز اسناد و کتابخانه ملی، حفظ، ثبت و گردآوری خاطرات شفاهی است. خاطرات شفاهی وجه اسنادی و پژوهشی برای سابقه نگاری ما است.
وی افزود: تاریخ شفاهی سویهای از رویکرد مدرن تاریخنگاری ما است، خوشبختانه در این دوره مدیریتی، مرکز اسناد و کتابخانه ملی کشور اهتمام ویژه ای به تاریخنگاری شخصیتها از حوزه، دانشگاه، انقلاب، ورزش، اجتماع و... شده و این اولین کتابی است که بر این اساس در حوزه تاریخ شفاهی خراسان به رشته تحریر در آمده است.
سیدمحمود سادات، معاون پژوهش و منابع دیجیتالِ سازمان اسناد و کتابخانه ملی در بخش دیگری از این نشست گفت: این کتاب خاطرات شفاهی است. فرق خاطرات شفاهی و تاریخ شفاهی این است که در پژوهش ما با دو دسته منابع مواجهیم، یک اسناد تاریخی که اطلاعات منفعلی را در اختیار قرار می دهند و دوم تاریخ شفاهی. آنچه می تواند اسناد تاریخی را مثل نخ تسبیح بهم وصل کند، تاریخ شفاهی است، افرادی که شاهد عینی آن رخدادها بوده اند می توانند به ما بگویند فهم ما از اسناد چگونه باشد.
وی افزود: در کشور ما که در صدسال اخیر شاهد چندین جنگ بوده لازم است به تاریخ شفاهی بیشتر بپردازیم. همچنین اینکه وظیفه داریم برای مورخی که ۲۰۰ سال دیگر میخواهد کاری انجام دهد دیتا جمع کنیم. همچنین باید استانداردها برای جمع آوری این داده ها رعایت شود.
سیدمحمود سادات ادامه داد: در تاریخ شفاهی گروه های هدف خاموشانِ تاریخ هستند. یعنی افرادی که حرفی نزدند نظیر زنان، روستانشینان... اما کسی سراغ این افراد نمی رود. در تاریخ شفاهی اغلب به سراغ الیت های سیاسی و .. می روند، چراکه آنان اطلاعاتی را در اختیار قرار می دهند. تجربه نشان داده یک رده پایین تر از آن مقام سیاسی، اطلاعات بهتری را در اختیار ما قرار می دهد و نویسنده کتاب «یاران راستین» دقیقا به سراغ همین فرد رفته است، به همین دلیل این کتاب تبدیل به کتابی وزین شده است.
وی افزود: ما ۷۲۹ مصاحبه در کتابخانه ملی داریم ۹۵ مورد منتشر شده و بقیه در دستِ انتشار هستند و این کتاب با ویرایش درستی منتشر شده است.
ضرورت چاپ کتاب یاران راستین
احمدرضا کامیاب، پژوهشگر تاریخ شفاهی در بخش دیگری از این نشست در خصوص سه دلیل ضرورت چاپ کتاب یاران راستین گفت: اولین دلیل ضرورت چاپ این کتاب حجم عظیمی از خاطرات حسین رثایی در حوزه تعلیم و تربیت بود لذا استفاده از تجارت ایشان به نظرم بسیار ضروری بود. دلیل دوم این بود که ناگفته هایی از تاریخ انقلاب و تاریخ معاصر مشهد و کشور را می توانستیم با چاپ این اثر در اختیار پژوهشگران و مردم بگذاریم، این کتاب از پرمحتواترین کتبی است که دیده ام، داده های بسیاری در خصوص انقلاب، تاریخ معاصر و آموزش و پرورش دارد.
وی افزود: قبل از نگارش این اثر مدنظرم این بود که انقلاب اسلامی را عنوان بندی کنم، اما آقای رثایی گفتند یاران راستین را بنویسم و من هم همین کار را کردم. حسین رثایی یک معلم فرهنگی و معلم اخلاق است. ما هر موقعی که برای مصاحبه به سراغ ایشان رفتیم به هیچ عنوان محدودیتی برای ما نگذاشتند.
مسئول بخش تاریخ شفاهی مرکز اسناد و کتابخانه ملی شرق کشور ادامه داد: از ابتدا که شروع به انجام مصاحبهها کردم، موضوع ارزشیابی اسناد هم مد نظرم بود، چراکه ارزشیابی این اسناد و تفکیک سره از ناسره برایم مهم بود.
کامیاب ادامه داد: پس از آن در اداره کل آموزش و پرورش جلسه ای با همکاران به منظور پیش برد کتاب داشتم. در حوزه ارزشیابی اسناد یک دفترچه همیشه همراهم بود و اسم رجال و مسئولان را می نوشتم اما شماره تماس حسین رثایی را در این دفترچه ننوشته بودم. بعد از به دست آوردن شماره تماس ایشان و دو بار تماس تلفنی، وقتی به عمق اطلاعات و داده های تاریخی ایشان پی بردم، بر خودم واجب دانستم این سلسله مصاجبه ها را ترتیب دهم، از تیرماه ۱۳۹۶ تا سال ۱۳۹۷من ۲۱ مصاحبه با ایشان ترتیب دادم. بعد مشغول پیاده سازی این مصاحبه ها شدم و بعد از پیاده سازی این مصاحبه ها حجم عظیمی از اطلاعات را دیدم و گفتم حیف است اطلاعات ایشان در مرکز اسناد تنها در اختیار محققان باقی بماند، لذا با ایشان موضوعِ چاپ کتاب را مطرح کردم. اولین دغدغه ای که ایشان داشتند مسئله بیت المال بود و می گفتند که «آیا چاپ این کتاب واجب است؟»
این پژوهشگر تاریخ شفاهی بیان کرد: من ایشان را قانع کردم و سال ۹۸ درخواست چاپ کتاب را دادم و بعد از اینکه مورد موافقت قرار گرفت، با کش و قوس های چاپ کتاب مواجه شدیم تا اینکه امروز شاهد رونمایی از این اثر هستیم.
احمدرضا کامیاب تصریح کرد: مستندسازی مراسم وداع با پیکر رهبرشهید در مشهد هم قرار است در مرکز اسناد و کتابخانه ملی شرق کشور به منظور باقی ماندن در ذهن ابدی تاریخ گردآوری و تدوین شود که امیدوارم به زودی شاهد چاپ و رونمایی این کتاب هم باشیم.
حسین رثایی تحولاتی جدی در آموزش و پرورش ایجاد کرد
محمدرضا حیدری، عضو پیشین شورای شهر مشهد و از دوستان نزدیک حسین رثایی نیز گفت: من توفیقات مدیریتیام را مدیون حسین رثایی هستم، آبان سال ۵۸ دانشگاهها تعطیل شدند و فقط مرکز تربیت معلم باز بود، من آن سال وارد این مرکز شدم، دختران سپاه دانش به خاطر انحلال این مرکز تحصن کرده بودند.
وی افزود: در اواخر سال ۵۹ ما به تهران رفتیم و از وضعیت تربیت معلم گله کردیم، به مشهد برگشتیم و در تابستان ۵۹ آقای حسین رثایی از طرف شهید رجایی روی صندلی مدیریت نشسته اند. پس از مدت کمی دیدیم تحولی جدی در فضای تربیت معلم ایجاد شد، مهم ترین موفقیت ایشان جذب اساتیدی بود که موضع داشتند اما ایشان به جهت ارتباطاتی که داشتند، موفق به جذب این افراد شدند.
حیدری گفت: خاطرم هست آقای رثایی خانه شان در تهران را فروختند، اما اینجا خانه نخریدند و هر وقت کسی نیاز به پولی داشت، این پول را در اختیار افراد قرار دادند. ایشان در بحبوحه انقلاب اردوهای فرهنگی بسیاری را هم برای دانشجویان ترتیب دادند. دیدار شهید رجایی، باهنر، مهندس موسوی، آقای مشکینی و این حرکات فرهنگی بسیار را ساماندهی کردند.
وی افزود: به خاطر اختلاف نظر مدیریتی عذر ایشان را خواستند و بعد آقای رثایی مدیرکل آموزش و پرورش شدند و تحولاتی جدی در آموزش و پرورش رخ داد. ایشان سعی کردند استقلاب آموزش و پرورش را حفظ کنند.
او با اشاره به چند ویژگی شخصیتی حسین رثایی گفت: دغدغه ایشان همواره تعلیم و تربیت بود، ایشان هموراه دغدغه انسان سازی داشتند. ویژگی دیگر ایشان آموختن است، حتی در این سن همینطور هستند. چندماه قبل به من گفتند بیا باهم زبان بخوانیم. نکته دیگر در خصوص شخثیت ایشان این است که دغدغه افراد محروم و نیازمند را دارند. مادر مرحوشان خیریه ای داشتند و ایشان با همه گرفتاری ها مسیر مادرشان را ادامه می دهند.
حیدری ادامه داد: ایشان به دنیا بی توجهاند، با بزرگان انقلاب در ارتباط بودند اما شاهد بودم آخرین وسیله نقلیه ایشان یک فولکس واگن بود و بعد با دوچرخه در شهر تردد می کردند. ایشان با این سابقه مدیریتی این گونه زندگی کردند.
وی افزود: ایشان آرزو دارند مدرسهای برای ایتام بزنند، پیشنهاد میدهم افرادی که میتوانند کمک کنند تا این آرزوی ایشان را بتوانیم تحقق ببخشیم همچنین امیدوارم بتوانیم از ظرفیت حضور ایشان نهایت استفاده را ببریم.
کتاب «یاران راستین» برای هر کسی میتواند یک شناسنامه باشد
حجتالاسلام محمدرضا نوراللهیان، مشاور عالی رئیس سازمان کتابخانه ملی نیز در این نشست گفت: حسین رثایی فرزند پدری بود که یک عمر خادم افتحاری کشیک دوم حرم امام رضا(ع) بود و این پدر بزرگوار شایسته هر نوع احترامی بود. مرحوم پدر من هم خادمِ افتخاری همین کشیک دوم بودند و همواره از مرحوم آقای رثایی به بزرگی یاد می کردند.
وی افزود: مادر ایشان برای کمک به افراد محروم آرام و قرار نداشت و امروز هم موسسه خیریه ایشان همچنان پابرجاست و نیازمند مساعدتهای مردمی و استانی است.
حجت الاسلام محمدرضا نوراللهیان ادامه داد: حسین رثایی از حسینیه ارشاد خاطرات بسیاری دارد، از برگزاری رویدادهای متنوع و تئاترهای مذهبی و... که همه شنیدنی هستند. ایشان با شهید رجایی گفتگوها و نشستهای بسیاری داشتند.
وی افزود: کارهای بزرگی از فکر و اندیشه اش در این استان به منصه ظهور رسید که در این اثر به خوبی آمده است. کتاب «یاران راستین» برای هر کسی میتواند یک شناسنامه و تاریخ روشن باشد.
مشاور عالی رئیس سازمان کتابخانه ملی گفت: ایشان عضو موثر هیئت امنا در یک دارالشفا در مشهد بودند و بزرگترین مرکز دیالیز شرق ایران را هم افتتاح کردند ایشان در این مرکز ۴۹ دستگاه از آلمان با همین کمک های مردمی وارد کردند.
وی ادامه داد: در خصوص حسین رثایی این اقدام کتابخانه ملی بسیار ارزشمند و شکوهمند است و گام بزرگی در خصوص معرفی این معلم دلسوز و انسان فرهیخته است و این گام باید تداوم پیدا کند. در این کتاب آمده که پدر بزرگ ایشان در رثای سیدالشهدا چهره ای معروف و دوست داشتنی بودند.
در این نشست پیام علیرضا کاظمی، وزیر آموزش و پرورش قرائت شد، همچنین از پوستر کتاب «یاران راستین» رونمایی شد.
نظر شما