به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)؛ کتاب «از ادراک تا معنا؛ رهیافتی نو به معناشناسی شناختی با تأکید بر کاربرد در متون ادبی ـ دینی» نوشته فاطمه قربانی لاکتراشانی و زینبالسادات حسینی، اثری در حوزه زبانشناسی شناختی است که با نگاهی میانرشتهای، میکوشد پیوند میان نظریههای نوین معناشناسی و تحلیل متون ادبی و دینی را تبیین کند. این کتاب با تمرکز بر مفاهیم بنیادین معناشناسی شناختی و کاربرد آنها در خوانش آیات قرآن کریم و متون ادبی فارسی، تلاش دارد پلی میان مباحث نظری زبانشناسی و مطالعات اسلامی برقرار سازد.
اهمیت این اثر تنها در معرفی یکی از جریانهای تأثیرگذار زبانشناسی معاصر نیست، بلکه در شیوهای است که برای بومیسازی و کاربردی کردن این مباحث در فضای مطالعات قرآنی و ادبی برگزیده است. نویسندگان بر این باورند که فهم معنا، صرفاً حاصل روابط واژگانی نیست، بلکه از تعامل تجربه زیسته انسان، ساختارهای ذهنی و بافت فرهنگی و اجتماعی شکل میگیرد؛ رویکردی که در دهههای اخیر جایگاه ویژهای در پژوهشهای زبانشناختی یافته است.
کتاب در هفت فصل تنظیم شده و از مباحث پایهای همچون «مقولهبندی» آغاز میشود. در ادامه، موضوعاتی مانند «طرحوارههای تصویری»، «استعارههای مفهومی»، «مجاز مفهومی»، «استعارههای جهتی»، «چندمعنایی» و «فضاهای ذهنی و آمیختگی مفهومی» بررسی میشوند؛ مفاهیمی که امروزه از ارکان اصلی معناشناسی شناختی به شمار میآیند و نقش مهمی در تحلیل شیوه شکلگیری معنا در زبان ایفا میکنند.
یکی از ویژگیهای قابل توجه کتاب، تلاش برای پیوند مباحث نظری با نمونههای عینی است. نویسندگان در هر فصل با بهرهگیری از آیات قرآن کریم و شواهدی از ادبیات کلاسیک فارسی، میکوشند مفاهیم نسبتاً پیچیده معناشناسی شناختی را در بستری ملموس و قابل فهم ارائه کنند. این رویکرد سبب شده است که کتاب تنها به بیان نظریهها اکتفا نکند، بلکه مخاطب را با نحوه بهکارگیری این نظریهها در تحلیل متن نیز آشنا سازد.
وجه آموزشی اثر نیز از دیگر امتیازهای آن است. تعیین اهداف یادگیری در آغاز فصلها، طراحی تمرینهای تحلیلی و توجه به مهارتآموزی، نشان میدهد نویسندگان کتاب را صرفاً به عنوان منبعی برای مطالعه نظری در نظر نگرفتهاند، بلکه آن را اثری آموزشی برای استفاده در محیطهای دانشگاهی و پژوهشی طراحی کردهاند. از این منظر، کتاب میتواند برای تدریس درسهای مرتبط با معناشناسی شناختی و مطالعات میانرشتهای نیز مورد استفاده قرار گیرد.
از سوی دیگر، انتشار چنین اثری را میتوان نشانهای از گسترش رویکردهای میانرشتهای در پژوهشهای علوم انسانی ایران دانست. در سالهای اخیر، بهرهگیری از نظریههای زبانشناسی شناختی در تحلیل متون دینی و ادبی با استقبال بیشتری روبهرو شده و آثار فارسی این حوزه همچنان محدود است. از این منظر، «از ادراک تا معنا» میتواند در معرفی مفاهیم بنیادین این رویکرد و توسعه ادبیات علمی فارسی در این زمینه نقش مؤثری ایفا کند.
کتاب همچنین نشان میدهد که نظریههای شناختی را میتوان فراتر از مطالعات صرفاً زبانشناختی به کار گرفت و از ظرفیت آنها برای واکاوی لایههای معنایی متون دینی و ادبی بهره برد. این نگاه، زمینه گفتوگو میان رشتههایی همچون زبانشناسی، علوم قرآن و حدیث، ادبیات فارسی و حتی فلسفه زبان را فراهم میکند و افقهای تازهای را پیش روی پژوهشگران قرار میدهد.
در مجموع، «از ادراک تا معنا» را میتوان تلاشی برای نزدیک کردن مباحث نظری معناشناسی شناختی به نیازهای پژوهشی و آموزشی دانشگاههای ایران دانست. این کتاب با تلفیق مبانی نظری، مثالهای ادبی و قرآنی و رویکرد آموزشی، میکوشد تصویری روشن از ظرفیتهای معناشناسی شناختی در تحلیل متن ارائه دهد و از این جهت، برای استادان، پژوهشگران و دانشجویان رشتههای زبانشناسی، ادبیات فارسی، الهیات، علوم قرآن و حدیث و دیگر علاقهمندان به مطالعات میانرشتهای، اثری قابل توجه به شمار میآید.
فهرست این اثر شامل پیشگفتار، هفت فصل با عنوانهای «مقولهبندی»، «طرحوارههای تصویری معناشناسی شناختی»، «استعارههای مفهومی»، «مجاز مفهومی»، «استعارههای جهتی»، «چندمعنایی» و «فضاهای ذهنی و آمیختگی مفهومی» است و در پایان نیز نمایه موضوعی و منابع و مآخذ ارائه شده است.
نظر شما