سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، صادرات صنعت چاپ در سالهای اخیر به یکی از مهمترین موضوعات مورد بحث میان فعالان این حوزه تبدیل شده است. اگرچه بازار داخلی همچنان بخش عمده فعالیت چاپخانهها را به خود اختصاص میدهد، اما رشد تقاضا در کشورهای همسایه و توسعه صنایع بستهبندی، نگاهها را بیش از گذشته به بازارهای خارجی معطوف کرده است.
ایبنا طی ماههای گذشته در سلسله مصاحبههایی با مدیران چاپخانهها، فعالان صنعت، اعضای تشکلهای صنفی و کارشناسان، به دنبال واکاوی مزیتهای صادراتی صنعت چاپ ایران بود، از مزیتهای جغرافیایی تا چالشهای سیاستگذاری؛ صنعت چاپ ایران در جستوجوی سهم بیشتر از بازارهای صادراتی. مرور مجموعه مصاحبههای منتشر شده در ایبنا نشان میدهد که با وجود تفاوت در دیدگاهها، اغلب فعالان صنعت چاپ درباره مزیتهای رقابتی ایران و همچنین موانع توسعه صادرات اتفاق نظر دارند.
ایران؛ چهارراهی برای صادرات خدمات چاپ
یکی از پرُتکرارترین محورهای مطرح شده در گفتوگوهای ایبنا، موقعیت جغرافیایی ایران است. فعالان صنعت چاپ معتقدند کمتر کشوری در منطقه از چنین دسترسی گستردهای به بازارهای مصرف برخوردار است. همجواری با عراق، افغانستان، کشورهای آسیای میانه، حوزه قفقاز و کشورهای حاشیه خلیج فارس، این امکان را فراهم کرده که محصولات چاپی و بستهبندی با هزینه حملونقل کمتر و در زمان کوتاهتری به دست مشتریان برسد.
برخی از مدیران چاپخانهها در این گفتوگوها تأکید کردهاند که بسیاری از کشورهای همسایه زیرساختهای چاپ پیشرفتهای ندارند و بخش قابل توجهی از نیاز خود را از طریق واردات تأمین میکنند. به اعتقاد آنها، این موضوع میتواند فرصت مناسبی برای افزایش سهم ایران در بازار منطقه باشد؛ فرصتی که تاکنون به طور کامل از آن استفاده نشده است.
کیفیت؛ مزیتی که کمتر درباره آن تردید وجود دارد
کیفیت تولیدات چاپی ایران، بهعنوان یکی از مهمترین مزیتهای رقابتی، فراوانی درخور توجهی در گفتوگوها دارد. مدیران واحدهای چاپی معتقدند تجهیزات موجود در بسیاری از چاپخانههای بزرگ کشور و تجربه چند دهه فعالان این صنعت موجب شده کیفیت محصولات ایرانی در حوزههایی مانند چاپ افست، بستهبندی، لیبل، چاپهای امنیتی و چاپهای تخصصی با نمونههای خارجی قابل رقابت باشد.
برخی از فعالان حتی تأکید کردهاند، مشکل اصلی صنعت چاپ ایران، «کیفیت» نیست، بلکه نبود سازو کار معرفی این توانمندیها در بازارهای بینالمللی است. از نگاه آنان، مشتریان خارجی پس از همکاری با چاپخانههای ایرانی، رضایت قابل قبولی از کیفیت خدمات داشتهاند، اما محدود بودن شبکههای بازاریابی موجب شده این تجربه به توسعه پایدار صادرات منجر نشود.
بستهبندی؛ پیشران صادرات آینده
یکی دیگر از محورهای مشترک گفتوگوها، تغییر ماهیت بازار صادراتی صنعت چاپ است. فعالان این حوزه معتقدند آینده صادرات بیش از آنکه در محصولات فرهنگی و انتشاراتی باشد، در صنعت بستهبندی رقم خواهد خورد.
رشد صنایع غذایی، دارویی، آرایشی و بهداشتی در کشورهای منطقه، تقاضا برای بستهبندیهای استاندارد و باکیفیت را افزایش داده است. به همین دلیل بسیاری از مصاحبهشوندگان تأکید کردهاند که سرمایهگذاری در حوزه چاپ و بستهبندی میتواند ارزآوری بیشتری نسبت به سایر بخشهای صنعت چاپ داشته باشد.
به اعتقاد آنان، صادرات بستهبندی علاوه بر ارزش افزوده بیشتر، امکان ایجاد همکاریهای بلندمدت با تولیدکنندگان منطقه را نیز فراهم میکند و میتواند جایگاه صنعت چاپ ایران در زنجیره تأمین صنایع مختلف را تقویت کند.
نیروی انسانی متخصص؛ سرمایهای که کمتر دیده میشود
کنار تجهیزات و فناوری، بسیاری از فعالان صنعت، بر نقش نیروی انسانی متخصص تأکید کردهاند. آنان معتقدند صنعت چاپ ایران طی دهههای گذشته توانسته نیروهای فنی، اپراتورها، طراحان و مدیران تولید باتجربهای تربیت کند که سرمایه اصلی این صنعت محسوب میشوند.
برخی از مدیران چاپخانهها در گفتوگوهای خود اشاره کردهاند که انتقال تجربه میان نسلهای مختلف فعالان صنعت، موجب شده دانش فنی در بسیاری از واحدهای چاپی حفظ شود و همین موضوع امکان اجرای پروژههای پیچیده را فراهم کرده است.
ظرفیت خالی تولید؛ فرصتی برای افزایش صادرات
موضوع دیگری که بارها در مصاحبهها مطرح شده، استفاده نشدن از ظرفیت کامل چاپخانههای کشور است. فعالان صنعت معتقدند بخش قابل توجهی از واحدهای چاپی، به دلیل محدود بودن بازار داخلی یا کاهش سفارشها، با تمام ظرفیت فعالیت نمیکنند.
از نگاه آنان، اگر مسیر صادرات تسهیل شود، همین ظرفیتهای خالی میتواند بدون نیاز به سرمایهگذاری سنگین، به افزایش تولید، اشتغال و ارزآوری منجر شود. به همین دلیل بسیاری از کارشناسان، صادرات را نه تنها یک بازار جدید، بلکه راهکاری برای فعالسازی ظرفیتهای بلااستفاده صنعت چاپ میدانند.
بازارهای هدف؛ همسایگان در اولویت
در مجموعه گفتوگوهای ایبنا، بیشترین تأکید بر بازار کشورهای همسایه دیده میشود. عراق، افغانستان، کشورهای آسیای میانه، ارمنستان، جمهوری آذربایجان، عمان و قطر ازجمله بازارهایی هستند که فعالان صنعت چاپ آنها را دارای ظرفیت مناسب برای توسعه صادرات معرفی کردهاند.
برخی از مصاحبهشوندگان همچنین بر ضرورت حضور در بازارهای آفریقایی تأکید کرده و معتقدند ایران میتواند از طریق توسعه روابط تجاری، بخشی از نیاز این کشورها به محصولات چاپی و بستهبندی را تأمین کند.
وقتی مزیتها با موانع روبهرو میشوند
با وجود تأکید بر ظرفیتهای صادراتی، تقریباً هیچیک از گفتوگوها بدون اشاره به چالشها نبوده است. فعالان صنعت، نوسانات نرخ ارز، مشکلات نقلوانتقال مالی، رفع تعهد ارزی، افزایش قیمت مواد اولیه، فرسودگی بخشی از ماشینآلات و هزینههای زیاد حملونقل را از مهمترین موانع توسعه صادرات عنوان کردهاند.
در کنار این مسائل، بسیاری از آنها معتقدند نبود یک سیاست منسجم برای توسعه صادرات صنعت چاپ، موجب شده ظرفیتهای موجود به فرصتهای اقتصادی پایدار تبدیل نشود. برخی نیز از کمرنگ بودن حضور ایران در نمایشگاههای تخصصی بینالمللی و ضعف در بازاریابی حرفهای بهعنوان حلقه مفقوده صادرات یاد کردهاند.
مطالبه مشترک؛ تدوین نقشه راه صادرات صنعت چاپ
مرور مجموعه گفتوگوها نشان میدهد یکی از مهمترین مطالبات فعالان صنعت، تدوین یک برنامه جامع برای توسعه صادرات است. آنان معتقدند بدون هماهنگی میان دستگاههای متولی، تشکلهای صنفی و بخش خصوصی، امکان حضور مؤثر در بازارهای جهانی وجود نخواهد داشت.
به باور آنها، حمایت از نوسازی ماشینآلات، تسهیل فرآیندهای صادراتی، ایجاد مشوقهای صادراتی، تشکیل کنسرسیومهای تخصصی، توسعه آموزشهای بازاریابی بینالمللی و حضور هدفمند در نمایشگاههای خارجی، ازجمله اقداماتی است که میتواند مسیر صادرات صنعت چاپ را هموارتر کند.
برآیند مجموعه گفتوگوهای منتشر شده در ایبنا نشان میدهد صنعت چاپ ایران امروزه بیش از هر زمان دیگری آمادگی ورود جدیتر به بازارهای منطقه را دارد. مزیتهای جغرافیایی، توان فنی، نیروی انسانی متخصص، ظرفیت بالای تولید و توسعه صنعت بستهبندی، مجموعهای از فرصتها را پیش روی این صنعت قرار داده است. با این حال، فعالان صنعت معتقدند تا زمانی که مشکلات سیاستگذاری، موانع ارزی، ضعف بازاریابی و کمبود حمایتهای هدفمند برطرف نشود، این ظرفیتها به سهم واقعی ایران از بازار صادرات منطقه تبدیل نخواهد شد. از همین رو، نقطه اشتراک اغلب گفتوگوهای پرونده مزیتهای صادراتی صنعت چاپ انجامشده در ایبنا، ضرورت تغییر نگاه به صنعت چاپ از یک فعالیت صرفاً خدماتی به صنعتی صادراتمحور و ارزآفرین است.
نظر شما