به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، به تازگی نشر سده هفتمین فرهنگ تالیفی بهروز صفرزاده با عنوان «گنجواژه فارسی» را در اختیار فارسیزبانان قرار داده است. گنجواژه حاضر دربردارنده ۲۰۰ هزار واژه و اصطلاحی است که در طول بیش از یازده قرن تاریخ زبان فارسی، از قرن چهارم هجری تا امروز، در متونِ نظم و نثر و در گفتار و نوشتار به کار رفتهاند و میروند.
بهروز صفرزاده در گفتوگو با خبرنگار ما با این توضیح که گنجواژه یا تِزاروس نوعی فرهنگ است که در آن واژهها و اصطلاحات بر اساس دستهبندس موضوعی مرتب شدهاند، نه بر اساس ترتیب الفبایی درباره ساختار فرهنگ تالیفی خود بیان کرد: ساختار کتاب بر پایه ۱۱۷۴ مقوله موضوعی شکل گرفته است؛ ابتدا مفاهیم و موضوعات در یک دستهبندیِ کلّی به چند فصل تقسیم شدهاند و سپس دستهبندی ریزتر و جزئیتر شده و واژهها و اصطلاحاتِ نزدیک به هم یا مترادفِ هم در کنارِ یکدیگر به ترتیبِ الفبا در یک مقوله آورده شدهاند. در این اثر میان واژههای کهن، ادبی، تخصصی و واژگان رایج امروز با برچسبگذاری تمایزی قائل شدهام و کاربران به راحتی میتوانند تفاوتهای کاربردی آنها را مشاهده کنند مثلاً واژههای قدیمی برچسب [قدیمی] و واژههای گفتاری و محاورهای برچسب [گفتاری] دارند. همچنین برخی واژهها در هیچ حوزه معنایی مشخصی نمیگنجند که این دسته واژهها را به ناچار در فصل آخر فرهنگ آوردهام و عنوانی هم برایشان تعیین کردهام.
مولف «گنجواژه فارسی» افزود: در این گنجواژه کفه واژههای امروزی سنگینتر از واژههای تاریخی و کهن است. حدود ۶۰ درصد واژگان این گنجواژه امروزیاند و حدود ۴۰ درصدشان تاریخی و کهناند.
وی با تاکید بر اینکه فرهنگهای الفبایی همه نیازهای کاربران را برآورده نمیکنند، گفت: کاربران به فرهنگهای موضوعی هم نیاز دارند تا واژهها و اصطلاحات را بر اساس موضوعشان به صورت دستهبندیشده در اختیار داشتهباشند و انگیزه من از تألیف «گنجواژه فارسی» توجه به همین خلا بوده است. مهمترین مزیت گنجواژه این است که واژهها و اصطلاحات یک حوزه معنایی را یکجا در اختیار کاربران میگذارد مثلاً اگر کسی بخواهد بداند در زبانِ فارسی چه واژهها و اصطلاحاتی برای بیان مفهوم «رنگ» و «رنگ کردن» داریم، باید به گنجواژه رجوع کند. عموم فارسیدانان و فارسیزبانان و فارسینویسان، با هر سطحی از تحصیلات، میتوانند به فراخور حال خود از این گنجواژه بهره ببرند.
صفرزاده افزود: منابع و مآخذ من برای انتخاب و گردآوری حدود ۲۰۰ هزار واژه و اصطلاح گنجانده شده در این گنجواژه به گستردگیِ زبان فارسی بودهاند و از هر جایی که توانستهام، چه شفاهی چه کتبی، چه قدیمی چه جدید، واژهها و اصطلاحات را یافته و ثبت کردهام؛ اما مهمترین مأخذ کتبیام «فرهنگ بزرگ سخن» (هشت جلد + یک جلد ذیل) و معیارِ گزینشِ واژهها هم کاربردشان در گفتار یا نوشتارِ فارسیزبانان و فارسینویسان بودهاست.
وی با اذعان بر اینکه تدوین اثری با این عظمت اصولاً باید کاری گروهی باشد، گفت: متاسفانه تجربه نشان داده که چنین گروهی در مملکت ما بعید است شکل بگیرد، پس منتظر هیچ کس نماندم و یکتنه کار را به انجام رساندم. از آنجا که شیفته فرهنگنویسیام و سالها خاک آن را خوردهام، مشکل خاصی نداشتم و با شور و علاقه کار را به پایان بردم.
صفرزاده با تاکید بر اینکه فرهنگنویسی بیشتر کاری عملی و آکنده از آزمون و خطاست، افزود: افراد شیفته نظریهپردازی هرگز عملاً فرهنگنویس نخواهند شد. درباره این اثر نیز طبقهبندی و دستهبندی مفاهیم و واژهها در جریان تألیف و به تدریج پدید آمد. ترتیب و توالیِ موضوعات و مقولات هم نظمی منطقی دارد که با مراجعه به کتاب و دقت در آن میتوان آن را دریافت.
این فرهنگنویس همچنین با اشاره به گسترش فرهنگها و پایگاههای واژگانی دیجیتال عنوان کرد: فرهنگهای چاپی و کاغذی آخرین سالهای حیات خود را میگذرانند. ما در عصر فرهنگهای برخط (آنلاین) زندگی میکنیم و این «گنجواژه فارسی» هم در آینده نه چندان دور به صورتِ برخط در اختیار کاربران خواهد بود.
صفرزاده با اشاره به اینکه «گنجواژه» را در طول ۲۰ سال گذشته تالیف کرده گفت: بهزودی «فرهنگ مصدرهای فارسی» را نیز در اختیار علاقهمندان و پژوهشگران قرا رمیدهم.
نظر شما