به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، مهدی یزدانیخرم در مقدمه خود بر این مجموعه، دریچه نگاه ما را به سوی سنتی دیرینه میگشاید: «تکهها به سنت کهن گزینگویه در ادبیات ما بازمیگردد.» این سنت، ریشه در خصلت «زمانسنجی» ایرانیان دارد. ما همواره آموختهایم که در تلاطم دوران، به ابیات پناه ببریم و با «تأمل» بر مفاهیم، آنها را با روزگار خود پیوند بزنیم. یزدانیخرم به درستی اشاره میکند که این تکهها، با وجود آنکه از بدنه بزرگتر (دیوان شاعران) بیرون کشیده شدهاند، اما به شدت «مستقل» هستند. آنها خود را فریاد میزنند و در حافظه استمرار مییابند. در واقع، این مجموعه تلاشی است برای گره زدن مفاهیم با ذهن خوانندهای که میخواهد برای مفاهیم ذهنی خود، در ابیات کهن «تن» بسازد.
«عشق»؛ نخستین منزلگاهِ تکهها
کتاب «عشق»، نخستین جلد از این منظومه است. عشق در ادبیات کلاسیک ما، «مهمترین و پرتکرارترین مفهوم» است. آتنا درخشانی در این دفتر، به سراغ مناقشهبرانگیزترین پدیده انسانی رفته است. شاعران منتخب این جلد (سنایی، عراقی، سعدی، حافظ، وحشی بافقی و بیدل)، هر یک نماینده برشی از تاریخ احساسی ما هستند. از عشق زاهدانه و قلندرانه سنایی تا زبان تَر و فاخر سعدی و حافظ، و در نهایت شوریدگی وحشی و پیچیدگیهای سبک هندی در شعر بیدل. ویژگی منحصربهفرد این جلد، شرحهای مختصری است که علت انتخاب هر شاعر را توضیح میدهد و به مخاطب کمک میکند تا بفهمد چرا «بیا که محکمه خلق را جزایی هست» هنوز هم پس از قرنها، جان کلام یک دلداده است.
«وطن»؛ از خاک تا هویت
در جلد «وطن»، با انسانی روبهرو هستیم که جغرافیای زیستش مدام در حال دگردیسی بوده است. این کتاب، «ایران» را به عنوان بستری درک میکند که باید به آن اندیشید. در این دفتر، منتخب ابیاتی از دوران مشروطه و پس از آن (ایرجمیرزا، بهار، عارف قزوینی، فرخی یزدی، میرزاده عشقی و نسیم شمال) ارائه شده است. نویسنده با طرح پرسشهایی بنیادین مانند «آیا میتوان تن را فدای وطن کرد؟» مخاطب را به چالش میکشد. مفهوم «وطنپرستی» در این کتاب، به عنوان دستاوردی معرفی میشود که حتی در برابر جریانهای چپگرای مفتون بیگانه یا مخالفانِ ایراندوستی، پابرجا مانده است. این تکهها، توتیای چشمی هستند برای کسانی که وطن را نه فقط خاک، که پارهای از تن خود میدانند.
«امید»؛ استمرار در حوضچه اکنون
کتاب «امید»، چهارمین دفتر از این مجموعه است که به سراغ نورانیترین نقطه در تاریکترین لحظات رفته است. هنر شعر فارسی در این دفتر، جلوهگر کردن نوری است که خورشید را پیش چشم میآورد. شاعرانی چون خیام، سعدی، حافظ، صائب تبریزی، ملکالشعرای بهار و پروین اعتصامی، در این مجلد گرد هم آمدهاند تا نشان دهند که امید گاهی در «فریاد» است و گاهی در «خاموشی». رسالت این دفتر، ابلاغ این پیام است که «هنوز هم میشود». در دنیایی که ناامیدی به یک اپیدمی تبدیل شده، این تکهها آمدهاند تا با یادآوریِ استمرار زندگی در اشعارِ خیام و حکمتِ پروین، معنای تازهای به «ماندن» ببخشند.
«سوگ»؛ تماشای رنج در آینه کلمات
بخش پایانی مجموعه، کتاب «سوگ» است؛ روایتی از همزیستی هرروزه انسان با فقدان و مرگ. این دفتر که ابیاتی از قرن چهارم تا هفتم را در بر میگیرد، نشان میدهد که چگونه ادبیات منظوم ما به بیان رنجهای روان بشر پرداخته است. فردوسی با نگاهِ تراژیکش، مسعود سعد با رنجِ حبس، خاقانی با مرثیههای آتشین و مولوی با نگاهِ استعلایی به مرگ، در این کتاب حضور دارند. خواننده در این دفتر، از تنوعِ زبانیِ بیان سوگ غافلگیر میشود؛ جایی که سوگ برای فهمِ عمیقترِ زندگی و اتفاقاتِ پیشبینینشده به کار گرفته شده است.
فیزیکِ کتاب؛ جزییاتی که خواندن را لذتبخش میکند
انتشارات «خوب» در تولید این مجموعه، به استانداردهای بصری و فیزیکی توجه ویژهای داشته است. تمامی کتابها در قطع جیبی و با جلد سخت (گالینگور) طراحی شدهاند که آنها را برای همراه داشتن در سفرهای شهری و مطالعه در هر فرصت کوتاهی مناسب میکند.
چرا باید «تکهها» را خواند؟
مجموعه «تکهها» به گردآوری آتنا درخشانی، یک «تمرین ذهنی» است. همانطور که در مقدمه کتاب تأکید شده، این تکهها «خود را استمرار میبخشند و در حافظه میمانند». این مجموعه برای مخاطب «انسان ایرانیِ نو» طراحی شده است؛ انسانی که در میان سنت و مدرنیته دستوپا میزند و به دنبال ریشههایی میگردد که او را در زمینِ واقعیت استوار نگه دارد.
مطالعه این مجموعه به ما میآموزد که چگونه از دلِ کلمات کهن، برای دردهای معاصر خود مرهمی بسازیم. «تکهها» دعوتی است به یک ضیافت؛ ضیافتی که در آن، حافظ و سعدی و فردوسی، روبروی ما مینشینند و درباره عشق، وطن، امید و سوگ، با زبانِ امروزِ ما سخن میگویند. اگر به دنبال آن هستید که ادبیات کلاسیک را از قفسههای کتابخانه به متن زندگی خود بیاورید، مجموعه «تکهها» بهترین آغاز برای این مسیر است.
نظر شما