سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - سمیه نوری: در عصری که فناوریهای نوین و سرگرمیهای دیجیتال، بخش بزرگی از اوقات فراغت نسل جوان را به خود اختصاص دادهاند، زنده نگه داشتن «فرهنگ مطالعه» به چالشی جدی برای نهادهای فرهنگی تبدیل شده است. کتابخانه، به عنوان قلب تپنده دانش در هر محله، دیگر نمیتواند تنها فضایی برای امانت گرفتن کتاب باشد؛ بلکه نیازمند تحولی بنیادین برای تبدیل شدن به پاتوقی پویا برای اندیشیدن است.
در دنیای پرشتاب امروز، کتابخانه تنها مخزنی از قفسههای پر از کتاب نیست، بلکه کانونِ همافزاییِ دانایی و پایگاهی برای شکلگیری هویت فرهنگیِ نسل جدید است. با این حال، ترویج فرهنگ مطالعه در میان دانشآموزان، فراتر از یک مأموریت فردی، نیازمند یک جریانسازی اجتماعی است که در آن، «مدرسه» به عنوان اصلیترین بستر تربیت و «کتابخانه» به عنوانِ مکملِ آموزشی، باید در کنار یکدیگر قرار گیرند.
مدرسه، نه تنها محلی برای یادگیری دروس رسمی، بلکه سنگبنای شکلگیری عادتهای فکری دانشآموزان است. تجربهها نشان میدهد که هرگاه کتابخانه بتواند فراتر از دیوارهای خود گام بردارد و پیوندی ارگانیک با فضای مدرسه ایجاد کند، نتیجهاش جهشی چشمگیر در سرانه مطالعه خواهد بود. در این میان، نقش کتابدار به عنوان «تسهیلگرِ پیوند»، نقشی حیاتی است؛ کسی که با درکِ فضای آموزشی، مدرسه را نه رقیب، بلکه بازوی اجراییِ خود برای رونقبخشی به کتابخوانی میداند.
سوق دادنِ دانشآموزان به سمت کتابخوانی، فراتر از ترغیب به خواندنِ چند کتابِ غیردرسی است؛ این مسیری است برای توانمندسازی آنان تا «فراتر از کلمات» را ببینند. دانشآموز در سنین رشد، تشنه کشفِ دنیاهای تازه، تجربههای زیسته متفاوت و پاسخ به پرسشهای بیپایان ذهنِ خلاقِ خویش است. کتاب، بهترین ابزار برای پاسخگویی به این کنجکاویهای اصیل است، اما این «میل به خواندن» اغلب در میان هجمه ابزارهای سرگرمیسازِ سطحی، گم میشود.
وقتی کتابدار یا معلم، این هدایتگری را با رویکردی غیرمستقیم و بازیگونه همراه میکند، کتابخوانی از یک فعالیتِ کسالتبار، به «ماجراجوییِ فکری» تبدیل میشود. در واقع، هنرِ کارِ کتابدارِ فعالِ ما در این گزارش، دقیقاً همین «سوق دادنِ هوشمندانه» بوده است؛ او به خوبی دریافته بود که برای علاقهمند کردن دانشآموز، ابتدا باید درهای دنیای کتاب را به گونهای باز کرد که آنها خود، مشتاقانه قدم به این مسیر بگذارند.
این گزارش، روایتی است از الگوی موفقِ یک کتابدارِ خلاق که با عبور از رویکردهای سنتی و حضور فعال در مدارس، توانست میان فضای رسمی آموزش و فضای عمومیِ کتابخانه، پل ارتباطی مستحکمی برقرار کند. او با باور به اینکه مدرسه کلیدِ اصلیِ رونقِ کتابخانه است، فعالیتهایی را طراحی کرد که دانشآموزان را نه به عنوان مخاطبانِ منفعل، بلکه به عنوانِ کنشگرانِ فعالِ دنیای کتابخوانی به قلبِ کتابخانه محله کشاند.
مدرسه، کانونِ همافزایی دانایی و هویت فرهنگی
رضوان اجاقی مسئول کتابخانه شهید مطهری با بیان اینکه بچهها تشنه کتاب و کتابخوانی هستند و باید این فعالیتها تبلیغ شود، گفت: در کنار وظایف مربوط به کتابخانه با استفاده از تفاهمنامه همکاری بین نهاد کتابخانههای عمومی و آموزش پرورش با عنوان کتابدار همیار معلم فعالیتهای ویژهای را در طول ۹ماه تحصیلی برای مدارس انجام دادم که این گزارش بخشی از عملکرد کلی کتابخانه ویژه مدرسه است.
وی با اشاره به چگونگی آغاز حضور در مدرسه و شکلگیری این فرآیند، افزود: در روز اول مهر با ساخت تابلو ساحتهای آموزشی برای مدرسه به عنوان هدیه خودم را به مدرسه معرفی و هدیه را تقدیم کردم و این قدم اول برای معرفی کتابخانه و قابلیتهای همکاری بود که خوشبختانه با بازخورد عالی از سوی کادر مدرسهرو به رو شد.
مسئول کتابخانه شهید مطهری تصریح کرد: مرحله بعد شرکت در انتخابات انجمن مدرسه بود و چون کتابدار بودم و از کارهایی که میتوانستم برای دانشآموزان و مدرسه انجام دهم صحبت کردم اکثریت اولیا به من رای دادند و خوشبختانه عضو انجمن شدم.
اجاقی تصریح کرد: در دومین جلسه انجمن موفق شدم که در هفته سه زنگ کتابخوانی از مدرسه دریافت کنم و در این زمان فعالیتها آغاز شد. برگزاری جلسات قصهگویی، نشست کتابخوان مدرسه، برگزاری مسابقات مدرسهای و کتابخانهای همراه با اهدای جایزه انجام گرفت و در پنج ماهی که مدارس حضوری بودند ۶۰ برنامه اجرا شد.
وی ادامه داد: همچنین در برپایی مسابقات و تشکیل گروههای پژوهشی دانشآموزی در کتابخانه، نمایشگاه و جشنها مشارکت صد درصدی وجود داشت، مانند طرح جابر، جشن نیمه شعبان و جشن و نمایشگاه پیروزی انقلاب در مدرسه. در کنار این موارد کتابهای کمک آموزشیهای مورد نیاز بچهها و معلمها بهصورت پیک کتاب از طرف کتابخانه تهیه و ارسال شد که در این مدت حدود ۲۰۰ نسخه کتاب از طریق پیک کتاب رد و بدل شد.
چالش عصر دیجیتال و ضرورت احیای مطالعه
اجاقی با اشاره به اینکه وقتی جنگ تحمیلی سوم شروع شد، کلاسها مجازی برگزار شدند، بیان کرد: با وجود مشکلات روحی، خدمت رسانی به شکل دیگری انجام گرفت و باید نیاز آموزشی و نیاز فرهنگی در کنار اطلاعات تابآوری کودکان همه با هم درنظر گرفته میشد و برای این منظور به کمک معلمها رفتم و برای تولید محتوای آموزشی و آماده کردن کلیپها وارد میدان شدم که این کار تا خردادماه ادامه داشت و حدود ۳۰ کلیپ محتوای کمک آموزشی پرورشی، مسابقات مجازی، نمایشگاه کتاب مجازی، نمایشگاه نقاشی و کاردستی مجازی، کلیپ جشن اسم، جشن الفبا و جشن روز معلم در روزهای مدرسه مجازی تولید شد.
مسئول کتابخانه شهید مطهری گفت: همچنین در این بازه زمانی دانش آموزان را در مسابقاتی مانند ایستاده برای ایران، شاهنامهخوانی، پویش صرفهجویی، پویش هرپایه یک مهارت، پویش تجمعات شبانه و... که از طرف نهاد کتابخانههای عمومی و آموزش و پرورش برگزار میشد، اطلاع رسانی، تشویق و هدایت میکردم و هر دوره تعداد قابل توجهی از برندگان از مدرسه و کتابخانه ما بود.
نقش حیاتی کتابدار؛ تسهیلگر پیوند میان آموزش و فرهنگ
اجاقی خاطرنشان کرد: یکی دیگر از افتخارات کتابخانه مطهری در دورهای که مدارس تعطیل بودند، میزبانی از معلمان و دانش آموزان آیندهساز کشور برای ایجاد فضایی مناسب برای اجرای قرار کلاسهای درس در کتابخانه و همچنین میزبانی به بهانههای روز گرامیداشت مقام معلم و جشن الفبای کلاس اولیها بود که در روز بزرگداشت استاد شهید مرتضی مطهری کتابخانه میزبان چهار معلم همراه دانشآموزان بود که اوقات بسیار دلنشین و خاطرهای به یادماندنی برای آنها رقم زد.
وی با بیان اینکه کتابخانه مرکز و پاتوق فرهنگی محله است و ارتباط به مدرسه و دانشآموزان تجربه شیرینی بود، تصریح کرد: دستاورد این نه ماه تلاش پویایی و سرزندگی در کتابخانه، بالا رفتن اعضای دانشآموز کتابخانه، رونق گرفتن کلاسهای کمک آموزشی ریاضی، زبان، نگارش و روانخوانی، کلاسهای تفریحی برای اوقات فراغت مانند سفالگری، نقاشی، کاردستی، خوشنویسی بود و درآمد حاصل از این کلاسها صرف عمران کتابخانه میشود.
نظر شما