به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، نخستین برنامه از پروژه «جمعه‌های تئاترشهر» جمعه (۲۵ اردیبهشت ماه) با اکران و برگزاری جلسه پرسش و پاسخ فیلم مستند «چریکه بهرام» به نویسندگی، کارگردانی و تهیه‌کنندگی فرشید قلی پور مشتمل بر پرتره زنده یاد بهرام بیضایی با حضور جمعی از مخاطبان و هنرمندان شناخته شده تئاتر و سینما از جمله محمدرضا خاکی، محسن حسینی، حسین مسافر آستانه، سیروس کهوری نژاد، عادل بزدوده، کامبیز امینی، آرزو افشار، شهرام ابوالقاسمی، آرام محضری، هادی لشگری در تالار مشاهیر این مجموعه برگزار شد.

در این ویژه برنامه که سه ساعت به طول انجامید، ابتدا فیلم مستند «چریکه بهرام» با حضور کارگردان به نمایش درآمد و سپس به درخواست مخاطبان در برنامه، نشست پرسش و پاسخی درباره نحوه ساخت و تولید پروژه برگزار شد.

آغاز «جمعه‌های تئاتر شهر» با چند هدف فرهنگی

کورش سلیمانی بازیگر، کارگردان و رئیس مجموعه تئاتر شهر ضمن ابراز خرسندی از تقارن روز پاسداشت زبان فارسی و بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی با نخستین رویداد «جمعه‌های تئاترشهر» اظهارداشت: خدا را شکر می‌کنم که اولین اجرا از پروژه «جمعه‌های تئاترشهر» به عنوان یکی از رویدادهای مهمی که برای پویایی هرچه بیشتر و موثرتر این مجموعه در نظر داشتیم و به دلیل اتفاقات چند ماه اخیر به تعویق افتاده بود، با نام و یاد استاد بهرام بیضایی پیش روی شما مخاطبان فهیم تئاتر قرار گرفته است.

وی افزود: ویژه برنامه «جمعه‌های تئاترشهر» محلی برای رخ دادن گفت و گوهای تئاتری پیرامون مسایل مختلف و هم‌اندیشی و یادگیری به شکل‌های گوناگون است که نیاز به همراهی شما دارد. هفته آینده و در دومین برنامه به جهت اهمیت جایگاه تماشاگران و برای شنیدن نظرات آنها برنامه «حالا نوبت شماست» را انجام خواهیم داد. البته این نکته را هم باید اشاره کنم که جناب اتابک نادری مدیرکل هنرهای نمایشی وزارت فرهنگ هم قرار بود در کنار ما باشند که به دلیل گرفتاری کاری که برایشان پیش آمد، نتوانستیم میزبانشان باشیم.

وقتی استحاله در آثار بهرام بیضایی سرمشق زندگی یک کارگردان می‌شود

حامد اکبری مستندساز و مشاور پروژه مستند «چریکه بهرام» هم در بخش‌هایی از این نشست بیان کرد: به اعتقادم فرشید قلی‌پور همان‌طور که پیشتر در اکران دیگری نیز گفتم و از این عبارت استفاده کردم، «استحاله در آثار بهرام بیضایی» را سرمشق زندگی هنری خود قرار داده است. به عبارتی می‌توان گفت این تنها یکی از بخش‌های کاری است که در ارتباط با استاد بیضایی انجام شده است چراکه استاد بیضایی کتاب‌ها و پژوهش‌های متعددی انجام داده که فیلمساز در این پروژه فقط به بخش‌هایی از آن پرداخته است.

وی افزود: آنچه در این مستند مشاهده می‌شود، بخشی از یک پازل درباره هنرمندی به نام بهرام بیضایی است که جا دارد مستندها و پرتره‌های بسیار متنوعی از این استاد بزرگ تئاتر و سینمای کشورمان پیش روی مخاطبان قرار گیرد.

اکبری بیان کرد: به اعتقاد من فرشید قلی پور در این فیلم مشغول بازخوانی بخشی از فعالیت‌های یک اسطوره فرهنگی ایران است که قطعا دربرگیرنده جلوه‌های متنوعی برای پرداخت است. من در جریان هستم که قلی‌پور در دیگر فعالیت‌های پژوهشی خود پیرامون استاد بهرام بیضایی به شاخصه‌های دیگری از این هنرمند پرداخته که شاید در این فیلم شاهد آن نباشیم.

پاسخ آقای کارگردان به یک پرسش مهم درباره آثار نمایشی بهرام بیضایی

فرشید قلی پور نویسنده، تهیه‌کننده و کارگردان مستند «چریکه بهرام» هم در بخش‌هایی از این نشست که با پرسش و پاسخ حاضران در جلسه برگزار شد، درباره انگیزه‌های خود برای ساخت چنین پروژه‌ای گفت: در گام نخست، هنگامی که تصمیم به ساخت فیلم گرفتیم، بررسی کردیم که چه متریال تصویری به عنوان واقعیتی که باید در مستند ارائه می‌شد در دسترس است؟ صد البته که مستندهای پرتره (به‌ ویژه برای شخصیت‌های برجسته) ضرورتاً باید آثار آنها را نیز به تصویر کشیده شده تا نسل‌های بعدی، در صورت تماشای اثر، با آن فرد آشنایی پیدا کنند.

وی افزود: مسیری که درباره آثار تئاتری استاد بیضایی دربرگیرنده تعداد بسیار اندکی از«متریال تصویری» بود. حتی اگر جست‌وجوی ساده‌ای هم در ایننرنت انجام دهید و عبارت «بهرام بیضایی» را همراه با گزینه تصویر جست و جو کنید، شاید ۱۰ تا پانزده عکس فوق‌العاده بی‌کیفیت از او پیدا نکنید؛ به‌ عبارتی، یافتن یک عکس با وضوح تصویری مناسب از آقای بیضایی بسیار دشوار است. چه برسد به موارد دیگر که کار را مشکل‌تر می‌کند.

این پژوهشگر و مستندساز با طرح این سوال که چرا در این فیلم بیشتر به آثار سینمایی استاد بیضایی به نسبت آثار تئاتری این هنرمند فقید پرداخته شده، اظهارداشت: ما بر اساس آنچه در اختیار داشتیم، ساخت مستند را آغاز کردیم. طبیعتاً آثار سینمایی آقای بیضایی بیشتر در دسترس بود؛ برخی از آنها دیده شده و برخی دیده نشده بودند. کما اینکه بعدها هنرمندان شاخص سینمای جهان از جمله مارتین اسکورسیزی به سراغ مرمت فیلم‌هایی همچون «غریبه و مه»، «چریکه تارا»، «رگبار»، «کلاغ» رفتند و فضایی را فراهم ساختند تا متریال بهتری به دست ما برای ساخت این مستند برسد.

قلی پور گفت: در نسخه اولیه فیلم که در جشنواره «سینماحقیقت» سال ۱۳۹۷ اکران شد، عمدتا به سینمای آقای بیضایی پرداخته شده بود اما بعدها، از آنجا که من خود را متعهد و موظف به پرداخت آثار تئاتری استاد بیضایی می‌دانستم، جست و جوها را ادامه دادم و تلاش کردم تا تصاویر آثار نمایشی او را هم به دست آورم. در این شرایط و با گسترش فضای اینترنت تصویری بیشتری در اختیار ما قرار گرفت. در نتیجه به این جمع‌بندی رسیدیم که بخش تئاتر را نیز به فیلم اضافه کنیم.

این مستندساز دربخش دیگری از این نشست بیان کرد: گرچه وزن سینمایی اثر ممکن است بیشتر به چشم آید اما این بدان معنا نیست که هدف ما تنها سینما بوده است؛ معتقدم این آثار به فرهنگ ایران تعلق دارند و حتی فراتر از هنر، ارزش افزوده فرهنگ ایران محسوب می‌شوند. بنابراین بازهم تاکید می‌کنم اگر متریال تصویری بیشتری از آثار تئاتری استاد بیضایی به دستمان بیاید طبیعتاً به اثر اضافه خواهند شد.

فیلم مستند «چریکه بهرام» از جمله آثار شاخص سینمای مستند درباره زنده یاد بهرام بیضایی نویسنده، پژوهشگر و کارگردان فقید تئاتر و سینمای کشورمان است که علاوه بر حضور جشنواره «سینما حقیقت» در گروه سینمایی «هنر و تجربه – سال ۱۳۹۸»، جشنواره «دیوراما کشورهند – سال ۲۰۲۱»، جشنواره «داکا بنگلادش – سال ۲۰۲۲» به نمایش درآمده است.

در این مستند به استاد سینما و تئاتر، بهرام بیضایی پرداخته شده و در صحبت با همکاران این هنرمند فقید و افراد صاحب‌نظر در حوزه‌ فرهنگ و هنر ایران، تاثیرگذاری زنده یاد بهرام بیضایی بر هنر معاصر ایران و نیز فرهنگ اصیل ایرانی، تحلیل و واکاوی شده است. ضمن اینکه بخش‌های متنوعی از سخنرانی‌های بهرام بیضایی در سال‌های مختلف و بخش‌های جالب توجه دیگر، قسمت‌های تشکیل دهنده‌ این فیلم هستند.

ویژه برنامه «جمعه‌های تئاترشهر» از جمله رویدادهای جدید مجموعه تئاترشهر در این دوره است که طی آن برنامه‌هایی همچون «اکران فیلم تئاترهای موفق به صحنه رفته در تئاترشهر»، «رونمایی از کتاب‌های تخصصی حوزه تئاتر»، «نشست‌های پژوهشی و تخصصی حوزه هنرهای نمایشی»، «مراسم نکوداشت چهره‌های شاخص عرصه تئاتر در ادوار مختلف»، «کارگاه های آموزشی»، «جلسات نمایشنامه‌خوانی» و برنامه‌های متنوع دیگر پیش روی مخاطبان قرار خواهد گرفت.