سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا): چهلوسومین عنوان از مجموعه سرو (مطالعات اجتماعی شیعه) با عنوان «تورم مناسک؛ توسعه و تغییرات مناسک شیعی در ایران معاصر» از سوی نشر آرما روانه بازار کتاب شد؛ اثری که با رویکرد جامعهشناختی به یکی از مسائل تحولات دینی دهههای اخیر میپردازد.
این کتاب در ۳۹۳ صفحه و در قطع رقعی منتشر شده است. نشر آرما در سالهای اخیر با انتشار پژوهشهای جامعهشناختی در حوزه دین و تشیع در قالب مجموعه «کتابهای سرو»، گام مؤثری در راستای تقویت مطالعات دینپژوهی برداشته است.
تحلیل جامعهشناختی از افزایش تقویم مناسکی شیعیان در ایران پساجنگ
کتاب «تورم مناسک» با تکیه بر مجموعهای از آمارها، شواهد میدانی و تحلیلهای تاریخی نشان میدهد که در دوره پس از جنگ هشت ساله و بهویژه از میانه دهه ۱۳۷۰، مناسک شیعی در ایران وارد مرحلهای تازه از حیات اجتماعی خود شدهاند؛ مرحلهای که شاخص اصلی آن رشد کمّی چشمگیر آیینها و نیز دگرگونیهای کیفی در فرم، محتوا و کارکردهای اجتماعی آنها بوده است.
نویسنده در این اثر استدلال میکند: «در هیچ دورهای از تاریخ ایران، تقویم مناسکی شیعیان تا این اندازه متراکم و فربه نبوده و تنوع و تکثر فضاها و اماکن مناسکی چنین گسترش نیافته است». او با رویکردی انتقادی این فرض رایج را که افزایش مناسک لزوماً به معنای رشد دینداری است به چالش میکشد و نشان میدهد که پدیده تورم مناسک را باید در بستری پیچیدهتر از تحولات اجتماعی، فرهنگی و سیاسی تحلیل کرد.
مظاهری همچنین تأکید میکند: این تورم صرفاً محدود به مناسک مذهبی نبوده و در مقیاسی متفاوت، دیگر آیینها و مناسک اجتماعی نیز از روند مشابهی پیروی کردهاند؛ موضوعی که نشان از تغییر در الگوهای کنش جمعی و نیازهای هویتی جامعه ایرانی دارد.
پاسخ به یک پرسش کلیدی؛ چرا جامعه ایرانی به مناسکیترین مقطع تاریخی خود رسیده است؟
کتاب تورم مناسک در پی پاسخ به پرسشهایی بنیادین در فهم تغییر فرهنگ دینی در ایران است. از جمله آنکه چه زمینههایی جامعه ایرانی را مستعد رشد شتابان مناسک کرده است؟ این توسعه چه دلالتهایی برای نسبت دین و جامعه در ایران معاصر دارد؟ و آیا میتوان این وضعیت را نشانه تعمیق دینداری دانست یا باید آن را در چارچوبی گستردهتر از تحولات مدرن تحلیل کرد؟
محسن حسام مظاهری، پژوهشگر حوزه مطالعات اجتماعی دین، پیش از این نیز با آثاری در زمینه جامعهشناسی تشیع و آیینهای شیعی شناخته شده و نگاه تحلیلی و دادهمحور او در این کتاب نیز امتداد همان مسیر پژوهشی است. از آثار پیشین وی در این حوزه میتوان به کتابهای «رسانه شیعه»، «تراژدی جهان اسلام»، «جشنهای اسلامی شیعی در ایران» و «مجالس مذهبی در ایران معاصر» اشاره کرد. جدیدترین کتاب وی یعنی تورم مناسک را میتوان تلاشی برای صورتبندی نظری یکی از مهمترین تحولات دینی ایران معاصر دانست؛ تحولی که پیامدهای آن نهتنها در حوزه دین، بلکه در عرصه فرهنگ عمومی و سیاست نیز قابل ردیابی است.
این کتاب هماکنون از طریق کتابفروشیهای معتبر و فروشگاههای اینترنتی عرضه کتاب در دسترس علاقهمندان قرار دارد و میتواند برای پژوهشگران علوم اجتماعی، دینپژوهان، دانشجویان مطالعات فرهنگی و همه علاقهمندان به تحلیل تحولات مذهبی ایران معاصر منبعی قابل اتکا و بحثبرانگیز باشد.
نظر شما