سرویس هنر خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)؛ در روزگار جنگ و بحران نقش هنرهای تجسمی مثل نقاشی، گرافیک و دیوارنگارهها در تابآوری روانی جامعه و آگاهیبخشی عمومی بیش از پیش برجسته میشود. این آثار که بیواسطهترین و جهانیترین زبان ارتباطی را در اختیار دارند، در لحظات حساس تاریخی میتوانند هم التیامبخش زخمهای جمعی باشند و هم هشدارها و پیامهای اخلاقی و اجتماعی را بدون نیاز به ترجمه به گوش همگان برسانند. از پوسترهای فوری خیابانی گرفته تا نقاشیهای عمیق و چندلایه، هرکدام بسته به بستر زمانی خود، تأثیری لایهلایه بر روحیه و آگاهی مخاطب میگذارند.
شاخههای گوناگون هنرهای تجسمی در ایران در مواقع حساس و بحرانی همواره فعالیت و پویایی خوبی داشته است. از زمان انقلاب اسلامی تا جنگ تحمیلی هشت ساله و بعدتر جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان، دیوارنگارهها و طرحهای گرافیکی و نقاشی نقش زیادی در بالا بردن روحیه جمعی و اتحاد مردم ایفا کردند. مینا صدری از هنرمندان تجسمی و استادان دانشگاه، در گفتوگو با ایبنا از زاویهای تخصصی به این پرسش بپردازد که هنرهای تجسمی چگونه و تا چه اندازه میتوانند در بحرانها به یاری مردم بشتابند. کتابهای «نگارههای عرفانی» و «آسیبشناسی آموزش هنرهای سنتی در دوران معاصر» نمونهای از کتابهای تالیفی صدری در چند سال اخیر هستند.
انتقال چندین پیام با هنر
صدری درباره اهمیت پرداختن به هنرهای تجسمی گفت: آثار فرهنگی و هنری تأثیرات عمیقی دارند و نمیتوان به سادگی از کنار اهمیت آنها گذشت. هر رشته هنری متناسب با مقطع زمانی خود میتواند پاسخگو باشد. برخی هنرها مانند طراحی پوستر و آثار گرافیکی، تأثیرات فوری و سریعی دارند و همزمان با حادثه، چندین پیام را منتقل میکنند.
نویسنده کتاب «نگارههای پندآموز» ادامه داد: گاهی تأثیر آثار بلافاصله دیده نمیشود، بلکه پس از گذشت زمان و هنگام مرور دوباره آن آثار در بستر حوادث، شگفتیهایشان آشکار میگردد. نمونه آن آثار خلقشده در جنگ و شعر است که جلوههایشان گاه بعدها نمایان میشود.
وی تصریح کرد: در سالهای اخیر، هنر تجسمی از نظر کمی و کیفی رشد چشمگیری داشته و هنرمندان تجسمی واکنشهای سریعتری نشان میدهند. دیوارنگارهها به یک رسانه مستقل در مراکز اصلی شهر تبدیل شدهاند.
این استاد دانشگاه دلیل این پیشرفت را چنین بیان کرد: ارتباط مستقیم هنرمندان با حوادث جامعه و حس همراهی و زیست مشترک با رویدادها، همچنین پیشینه فرهنگی ایران که همواره در پی احیای حقیقت است، باعث شده هنرمندان حساستر و روشنبینتر عمل کنند. هنرمندان در مواقع و مقاطع حساس تاریخی حساستر از سایر اقشار جامعه میشوند و مسائل را شفافتر و واضحتر میبینند که باعث تاثیرگذاری بیشتر کارشان شود. هنرمندان در شرایط حساس خودشان را در وسط میدان میبینند و نمونه آثار آنها را در خیابانها، میدانها و کوچهها میبینیم.
ارزشهای افزوده هنرهای تجسمی
وی تأکید کرد: هنر تجسمی زبانی گویا برای همه انسانها در سراسر جهان است و بدون نیاز به ترجمه، پیامهای گرافیکی و تصویری را به مخاطب جهانی منتقل میکند. این جهانشمولی بینیازی از ترجمه میتواند به زبان گویای میلیونها انسان در سراسر جهان تبدیل شود و ارزشی افزوده به هنرهای تجسمی بدهد.
صدری در ارزیابی وضعیت هنرجویان در دانشگاهها گفت: همواره جای کار وجود دارد و نیاز به بازتعریف و احیای مجدد در دانشگاهها احساس میشود. اما امروز جستجوگری، کنکاش و پرسشگری در میان دانشجویان بسیار بیشتر از گذشته شده و همه در تکاپوی یافتن بیانی برای کارهای خود هستند.
وی در پاسخ به وضعیت حوزه نشر و کتاب در این حوزه اظهار داشت: تلاشهای خوبی در زمینه نشر کتابهای هنری صورت میگیرد ولی باز این حوزهها جای کار زیادی دارد. ارجاع به فرهنگهای غنی و قدیمی و پیوند ریشههای گذشته با زبان امروز میتواند تعریف دوبارهای از مفاهیم ایجاد کند. آن چیزی که در گذشته بوده باید یک تدوینی پیدا کند چون خیلی از مضامینی که امروز مطرح میشود، ریشه در گذشته و تاریخمان دارد.
این نویسنده و پژوهشگر در پایان گفت: ارتباطی از جنس اسطورههایی مانند سیاوش که پاکی و رشادت را در ادواری پیوسته از گذشته تا آینده حضور میبخشد، میتواند پیوندهای عمیقی پدید آورد. اگر چنین آثاری درباره این اسطورهها در ادبیاتمان شکل بگیرد و بتوانیم آن ریشهها را دوباره بازتعریف کنیم و به زبان امروز بیان کنیم تا مخاطبان زیادی با این مفاهیم آشنا شوند.
نظر شما