سرویس دین و اندیشه خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)؛ کتاب حکومت به مثابه تدبیر؛ بازخوانی اندیشههای آیت الله سیدمحمدجواد علویبروجردی به کوشش عبدالوهاب فراتی دانشیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی منتشر شد. آیتالله سیدجواد علویبروجردی، از جمله علمایی است که با نگاهی اجتهادی و رویکردی واقعگرایانه، به تبیین مبانی فقهی حکومت و ارائه راهکارهایی عملی برای اداره جامعه اسلامی پرداختهاند.
کتاب تلاشی است برای فهم و تبیین دقیق دیدگاههای ایشان در حوزه حکومت و سیاست. آنچه این کتاب را متمایز میسازد، تأکید بر تأثیرپذیری آیتالله علویبروجردی از مبانی فقهی محمدحسین غروی اصفهانی (۱۲۹۶-۱۳۶۱ ق) معروف به «کمپانی» بهویژه نظریه «سیره عقلا» در باب حکومت است.
فقه کمپانی که در دوره معاصر مورد توجه برخی از فقهای برجسته قرار گرفته است، با نگاهی واقعبینانه به نقش عقل و عرف در استنباط احکام شرعی، بر اهمیت کارآمدی و عقلانیت در اداره امور جامعه تأکید میکند. این رویکرد، بهویژه در حوزه حکومت و سیاست، میتواند راهگشای بسیاری از چالشها و مسائل مبتلابه جوامع اسلامی باشد.
آیتالله علوی بروجردی با تأکید بر «سیره عقلا» بهعنوان یکی از منابع مهم استنباط احکام، معتقدند که حکومت باید بر پایه عقلانیت، تدبیر و مشورت اداره شود و از ظرفیتهای علمی و تجربی بشر در جهت تحقق اهداف خود بهرهمند گردد. ایشان با تفکیک میان «حکومت به مثابه ارزش» و «حکومت به مثابه تدبیر»، بر این باورند درحالی که ارزشهای اخلاقی و الهی باید همواره سرلوحه حکمرانی باشند، اداره امور جامعه نیازمند تخصص، مهارت و استفاده از روشهای علمی و کارآمد است.
اثر حاضر، با بررسی دقیق دیدگاههای آیتالله علوی بروجردی در حوزه حکومت و سیاست، تلاش میکند تا به این پرسشها پاسخ دهد:
۱. مبانی فقهی دیدگاههای آیتالله علویبروجردی در مورد حکومت چیست؟
۲. تأثیرپذیری ایشان از فقه کمپانی و نظریه سیره عقلا تا چه میزان است؟
۳. چه نسبتی میان ارزشهای اخلاقی و الهی با عقلانیت و کارآمدی در حکمرانی وجود دارد؟
۴. آیتالله علویبروجردی چه راهکارهایی برای ادارهی جامعه اسلامی در عصر حاضر ارائه میدهند؟
نویسنده جهت پاسخ به این پرسشها، در سال ۱۴۰۳ ش نزد آیتالله علوی بروجردی رفته و در قالب گفتگو بسیاری از این پرسشها را با او در میان گذاشته است. اما از آنجا که اندیشههای سیاسی و اجتماعی ایشان در فضای مجازی و نیز آثار ایشان پراکنده بودند تلاش شده تا پرسشهای دیگری که به نوعی بازتاب اندیشه سیاسی وی به حساب میآیند یا نقش مهمی در فهم این اندیشه دارند نیز مورد توجه قرار گیرند.
در دیباچه این اثر آمده است: در سپهر اندیشه سیاسی اسلام، همواره پرسش از ماهیت حکومت، مبانی مشروعیت و کارآمدی آن، دغدغهای اساسی بوده است. از یک سو، آموزههای وحیانی و میراث گرانسنگ اسلامی، چارچوبی ارزشی و اخلاقی برای حکمرانی ترسیم میکنند و از سوی دیگر، اقتضائات زمانه و پیچیدگیهای ادارهی جوامع مدرن، نیازمند رویکردی واقعبینانه و کارآمد در عرصهی سیاست و حکمرانی است.
در این میان، اندیشمندان و فقهای ژرفاندیشی تلاش نمودهاند با تکیه بر مبانی استوار فقهی و اصولی، پلی میان سنت و مدرنیته بنا نهاده و راهی نو برای تحقق حکومتی عادلانه و کارآمد در عصر حاضر بگشایند.
نویسنده امیدوار است این اثر، گامی مؤثر در جهت فهم و تبیین اندیشههای آیتالله علویبروجردی در حوزه حکومت و سیاست باشد و بتواند به غنای مباحثات نظری و عملی در این زمینه کمک نماید. بیشک، بازخوانی و تبیین دیدگاههای ایشان، میتواند راهگشای بسیاری از چالشها و مسائل مبتلابه جوامع اسلامی در عصر حاضر باشد و به تحقق حکومتی عادلانه، کارآمد و پیشرو کمک نماید.
نظرات